کد خبر: ۴۳۰۵۸۳۲

تاریخ: ۲۹ شهريور ۱۴۰۴ - ۰۹:۲۸

جبار آذین:

سینمای دینی می‌تواند هویت اخلاقی جامعه را تقویت کند

یک منتقد سینما با بیان اینکه آینده سینمای دینی نیازمند تلفیق خلاقیت، تکنیک و محتواست، گفت: سینمای دینی با پرداخت دقیق به ارزش‌های اخلاقی و معنوی، توانسته نسل‌های جوان را با مفاهیم انسانی و دینی همراه کند و اثرگذاری عمیقی بر فرهنگ عمومی داشته باشد.

سینمای دینی به عنوان شاخه‌ای خاص در هنر هفتم، همواره جایگاهی ویژه در انتقال ارزش‌های اخلاقی، معنوی و انسانی در جامعه داشته است. این سینما توانسته است مفاهیم دینی را به شکل ملموس و تجربه‌محور به مخاطب ارائه دهد و از این طریق، نه تنها پیام‌های معنوی، بلکه آموزه‌های فرهنگی و اخلاقی را نیز منتقل کند. پرداختن به سینمای دینی، در واقع ایجاد پلی است بین هنر و ایمان، که امکان تربیت فرهنگی و اخلاقی نسل‌های جوان را فراهم می‌کند.

یکی از ویژگی‌های شاخص سینمای دینی، تاکید بر روایت و شخصیت‌پردازی دقیق است. فیلمسازان این حوزه با انتخاب موقعیت‌های واقعی و شخصیت‌های چندبعدی، سعی می‌کنند پیام‌های دینی را بدون موعظه مستقیم منتقل کنند و مخاطب را به مشارکت فعال در تجربه داستان و ارزش‌ها دعوت نمایند. این شیوه باعث می‌شود اثر هم جذابیت سینمایی داشته باشد و هم آموزنده باشد، بدون اینکه به شعارزدگی و کلیشه‌سازی گرفتار شود.

رعایت بایدها و نبایدها، از دیگر چالش‌های مهم سینمای دینی است. وفاداری به ارزش‌های اخلاقی و دینی، پرهیز از تحریف پیام و استفاده دقیق از ابزارهای هنری، از جمله مهم‌ترین الزامات تولید اثر موفق در این حوزه است. عدم رعایت این اصول می‌تواند موجب کاهش اثرگذاری فیلم و حتی ایجاد سوءتفاهم در مخاطب شود، بنابراین پژوهش، مشورت با کارشناسان و بازبینی مستمر اثر، ابزارهای مؤثری برای پیشگیری از این مشکلات هستند.

سینمای دینی علاوه بر آموزه‌های اخلاقی و معنوی، می‌تواند نقش آموزشی و فرهنگی نیز ایفا کند. شخصیت‌های قابل اعتماد و موقعیت‌های واقعی، تجربه‌ای ملموس از ارزش‌ها ارائه می‌دهند و مخاطب را با پیام‌ها همراه می‌کنند. همچنین استفاده از تکنیک‌های مدرن سینمایی، نورپردازی حرفه‌ای، قاب‌بندی دقیق و جلوه‌های بصری در خدمت روایت و پیام، باعث ارتقای کیفیت هنری اثر می‌شود و جذابیت آن را برای مخاطب افزایش می‌دهد.

این سینما همچنین امکان نقد و بازتاب مسائل اجتماعی را نیز فراهم می‌کند. فیلمسازان می‌توانند با خلق موقعیت‌های واقعی و روایت‌های چندبعدی، نقدهای اجتماعی را منتقل کنند بدون اینکه ارزش‌های اخلاقی و دینی آسیب ببینند. رعایت این تعادل، مهم‌ترین شاخص حرفه‌ای بودن سینمای دینی است و باعث می‌شود اثر هم آموزنده باشد و هم اعتبار فرهنگی و هنری خود را حفظ کند.

در نهایت، توجه به آینده سینمای دینی، نیازمند تلفیق خلاقیت، مهارت‌های فنی، شناخت فرهنگی و رعایت اصول اخلاقی است. با بهره‌گیری از پژوهش، آموزش و بازخورد مخاطب، می‌توان آثار جذاب و آموزنده خلق کرد که هم پیام‌های دینی را منتقل کنند و هم تجربه‌ای هنری و حرفه‌ای برای مخاطب ایجاد نمایند. جبار آذین، منتقد سینما، در گفت‌وگو با ایکنا پیرامون این موضوع توضیحاتی ارائه کرده است که در ادامه با آن همراه می‌شویم.

ایکنا - سینمای دینی به عنوان شاخه‌ای ویژه در هنر هفتم، همواره با چالش‌های معنوی، فرهنگی و هنری همراه بوده است. اهمیت پرداختن به این نوع سینما در جامعه امروز چیست و چرا باید تولید آثار دینی در اولویت سینماگران قرار گیرد؟

سینمای دینی یکی از ابزارهای قدرتمند انتقال ارزش‌های اخلاقی، انسانی و معنوی به مخاطب است. این سینما به گونه‌ای طراحی می‌شود که مخاطب نه فقط بیننده، بلکه شریک در تجربه‌های انسانی و اخلاقی داستان باشد و آموزه‌های دینی را به شکل عملی و ملموس درک کند. از لحاظ فرهنگی، پرداختن به این نوع سینما باعث تقویت هویت دینی و معنوی جامعه می‌شود و در تربیت اخلاقی نسل‌های جوان نقش مؤثری دارد. این سینما فرصت ایجاد گفت‌وگوی فرهنگی بین نسل‌ها و انتقال مفاهیم اخلاقی به شکلی جذاب و اثرگذار را فراهم می‌کند. همچنین آثار دینی می‌توانند در سطح بین‌المللی نیز دیده شوند و نشان دهند که ارزش‌های معنوی و اخلاقی می‌توانند با کیفیت هنری بالا و روایت جذاب، هم جهانی و هم ماندگار باشند. توجه به این سینما به همین دلیل نه تنها ضرورت فرهنگی بلکه ضرورت هنری است.

ایکنا - چگونگی روایت داستان در سینمای دینی یکی از حساس‌ترین بخش‌هاست. به نظر شما، یک اثر دینی باید چگونه روایت شود تا هم پیام دینی به شکل مؤثر منتقل شود و هم جذابیت سینمایی خود را حفظ کند، بدون اینکه به موعظه مستقیم تبدیل شود؟

روایت در سینمای دینی باید بر پایه اصول داستان‌پردازی حرفه‌ای و شخصیت‌محور باشد. استفاده از موقعیت‌های واقعی و دیالوگ‌های متناسب باعث می‌شود پیام‌ها به شکل طبیعی و قابل باور منتقل شوند و مخاطب درگیر قصه و شخصیت‌ها شود. علاوه بر این، سینماگر باید از کلیشه‌های اخلاقی و شعارهای سطحی پرهیز کند، زیرا این کار باعث کاهش تأثیرگذاری اثر و فاصله گرفتن مخاطب از پیام اصلی می‌شود. روایت باید تجربه‌ای واقعی و ملموس از ارزش‌ها ارائه دهد تا مخاطب حس کند داستان در دنیای واقعی رخ می‌دهد. ترکیب تکنیک‌های مدرن سینمایی با رعایت اصول اخلاقی و معنوی، امکان خلق اثری جذاب و آموزنده را فراهم می‌کند. این ترکیب باعث می‌شود فیلم هم به لحاظ هنری اثرگذار باشد و هم پیام دینی خود را بدون تحریف منتقل کند.

ایکنا - رعایت بایدها و نبایدها در تولید آثار دینی یک چالش مهم است. از نظر شما، مهم‌ترین بایدها و نبایدها چیست و چگونه می‌توان از اشتباهات رایج جلوگیری کرد تا اثر هم حرفه‌ای و هم آموزنده باشد؟

یکی از مهم‌ترین بایدها، وفاداری به ارزش‌های دینی و اخلاقی در تمام مراحل تولید است. فیلمساز نباید پیام اثر را تحریف کند یا اصول اخلاقی را زیر پا بگذارد، زیرا این کار موجب کاهش اعتبار اثر و پیامدهای منفی فرهنگی می‌شود. از سوی دیگر، نبایدها شامل استفاده از کلیشه‌های سطحی، تمرکز صرف بر جلوه‌های بصری و بی‌توجهی به بافت فرهنگی و اجتماعی مخاطب است. این کار باعث کاهش اثرگذاری پیام و فاصله گرفتن مخاطب از ارزش‌های اثر می‌شود. راهکار مقابله با این اشتباهات شامل پژوهش دقیق، مشورت با کارشناسان دینی و فرهنگی و بازبینی اثر قبل از انتشار است. این اقدامات به فیلمساز کمک می‌کند تا تعادل بین جذابیت بصری و رعایت ارزش‌ها حفظ شود و اثر حرفه‌ای و مؤثر خلق گردد.

ایکنا - چگونگی ترکیب هنر و پیام در سینمای دینی همواره چالشی اساسی است. چگونه می‌توان جذابیت بصری و کیفیت هنری آثار را حفظ کرد و همزمان پیام‌های اخلاقی و دینی را به شکل مؤثر و بدون تحریف منتقل کرد؟

فیلمساز باید شناخت کامل از موضوع دینی و فرهنگی اثر داشته باشد تا بتواند پیام‌ها را به شکل درست و مؤثر منتقل کند. استفاده از نورپردازی، رنگ، قاب‌بندی و موسیقی باید در خدمت روایت و پیام فیلم باشد. پرداخت دقیق به شخصیت‌ها و موقعیت‌ها باعث می‌شود پیام‌ها در قالب تجربه واقعی و ملموس منتقل شوند.

روایت در سینمای دینی باید بر پایه اصول داستان‌پردازی حرفه‌ای و شخصیت‌محور باشد

مخاطب امروز نیاز دارد ارزش‌های اخلاقی و دینی را در زندگی واقعی مشاهده کند و حس کند که داستان ملموس و واقعی است. تلفیق خلاقیت و رعایت اصول اخلاقی باعث می‌شود فیلم هم جذاب و هم اثرگذار باشد. این تعادل، تمایز سینمای دینی از سایر شاخه‌های سینما است و ماندگاری اثر را تضمین می‌کند.

ایکنا - سینمای دینی باید از برداشت‌های نادرست و سوءتفاهم جلوگیری کند. چگونه می‌توان با انتخاب روایت، شخصیت‌پردازی و ساختار داستان، اثر را برای مخاطب قابل فهم و آموزنده ساخت؟

روایت شفاف و منسجم اولین قدم برای جلوگیری از سوءتفاهم است. داستان باید پیام‌ها را به شکل قابل فهم و طبیعی منتقل کند تا مخاطب برداشت صحیح داشته باشد. شخصیت‌ها باید باورپذیر و چندبعدی باشند و نماینده ارزش‌های دینی و اخلاقی باشند تا مخاطب بتواند با آن‌ها همذات‌پنداری کند و پیام اثر را بهتر درک نماید. رعایت اصول فنی مانند ریتم، دیالوگ‌ها و قاب‌بندی، وضوح پیام را تقویت می‌کند و باعث می‌شود اثر هم آموزنده و هم جذاب باشد. این ترکیب موجب کاهش برداشت‌های نادرست و افزایش اثرگذاری می‌شود.

ایکنا - سینمای دینی گاهی با چالش‌های اجتماعی و فرهنگی روبه‌رو است. مهم‌ترین این چالش‌ها چیست و فیلمساز چگونه می‌تواند ضمن رعایت اصول دینی با جامعه و مخاطب ارتباط برقرار کند؟

تنوع فرهنگی و تفاوت در سطح درک مخاطبان یکی از مهم‌ترین چالش‌هاست. فیلمساز باید شناخت کافی از جامعه هدف داشته باشد و پیام‌ها را به شکل قابل فهم و پذیرفتنی ارائه دهد زیرا برخی مخاطبان نسبت به مفاهیم دینی نگاه انتقادی یا مقاومت دارند. استفاده از روایت جذاب، شخصیت‌های واقعی و موقعیت‌های ملموس باعث ایجاد ارتباط مؤثر و انتقال پیام بدون تحمیل می‌شود. همچنین همکاری با مشاوران دینی و فرهنگی، بازخوردگیری از مخاطبان و پژوهش درباره جامعه هدف ابزارهای مؤثری هستند که اثر را قابل احترام و اثرگذار می‌کنند و ارتباط با مخاطب را مستحکم می‌‌کند.

ایکنا - توجه به صحنه، لباس و جلوه‌های بصری در سینمای دینی اهمیت زیادی دارد. چه معیارهایی باید در انتخاب این عناصر رعایت شود تا هم ارزش‌های دینی حفظ شوند و هم جذابیت سینمایی اثر افزایش یابد؟

انتخاب صحنه و لباس باید با توجه به فرهنگ و آیین‌های دینی باشد تا تصویری باورپذیر و محترمانه خلق شود. رعایت جزئیات فرهنگی، پوشش مناسب و دکور متناسب، اصالت اثر را تقویت می‌کند و حس نزدیکی مخاطب به فضای فیلم ایجاد می‌شود. جلوه‌های بصری و نورپردازی باید در خدمت روایت باشند و بدون اغراق یا تحریف، جذابیت و زیبایی بصری ایجاد کنند. استفاده درست از رنگ‌ها، کنتراست و ترکیب‌بندی، ارزش معنوی و هنری اثر را ارتقا می‌دهد و مخاطب را جذب می‌کند. رعایت این معیارها باعث جلوگیری از نقدهای منفی و سوءتفاهم‌ها می‌شود و فیلم را هم برای مخاطبان دینی و هم عمومی جذاب و معتبر می‌سازد.

ایکنا - فیلمسازان دینی با چالش‌های هنری و فنی روبه‌رو هستند. چگونه می‌توان از تکنیک‌های مدرن سینمایی استفاده کرد بدون اینکه ارزش‌های معنوی و اخلاقی اثر آسیب ببیند؟

تکنیک‌های مدرن مانند جلوه‌های بصری، تدوین پیشرفته و نورپردازی حرفه‌ای باید در خدمت پیام فیلم باشند و نه صرفاً برای زیبایی ظاهری. تکنیک‌ها باید روایت و پیام معنوی اثر را تقویت کنند. فیلمساز باید با رعایت اصول اخلاقی و فرهنگی، هرگونه اغراق یا نمایش نادرست را حذف کند. تکنیک‌های مدرن باید مکمل داستان و ارزش‌های دینی باشند، نه جایگزین محتوا و پیام. تمرین، تجربه و پژوهش مستمر در ترکیب هنر و تکنیک باعث می‌شود فیلم دینی هم از نظر هنری جذاب باشد و هم پیام معنوی خود را بدون خدشه منتقل کند.

ایکنا - سینمای دینی علاوه بر تولید محتوا، نقش آموزشی و فرهنگی دارد. چه سازوکاری می‌تواند این سینما را برای نسل‌های جدید مؤثرتر کند و پیام‌ها را به شکل عملی و ملموس منتقل نماید؟

سینمای دینی با خلق شخصیت‌های قابل اعتماد و موقعیت‌های واقعی، تجربه‌ای ملموس از ارزش‌ها و آموزه‌های دینی ارائه می‌دهد. مخاطب پیام‌ها را در قالب زندگی واقعی مشاهده می‌کند و با آن ارتباط برقرار می‌کند. برگزاری کارگاه‌ها، نمایشگاه‌ها و گفتگوهای پس از فیلم، ابزار مؤثری برای تثبیت پیام و اثرگذاری بیشتر است.

یکی از مهم‌ترین بایدها، وفاداری به ارزش‌های دینی و اخلاقی در تمام مراحل تولید است

مخاطبان با تحلیل و تعامل مستقیم، پیام‌ها را بهتر درک می‌کنند و ارزش‌ها در ذهنشان تثبیت می‌شود. همکاری با مدارس، دانشگاه‌ها و رسانه‌ها موجب ترویج سینمای دینی و افزایش اثرگذاری آن می‌شود و این سینما را به ابزاری آموزشی و فرهنگی کارآمد تبدیل می‌کند که توانایی تقویت نگرش‌ها را دارد.

ایکنا - چه توصیه‌ای به فیلمسازان جوان دارید که قصد دارند در زمینه سینمای دینی فعالیت کنند تا آثارشان هم از نظر هنری جذاب باشد و هم پیام‌های دینی و اخلاقی را به درستی منتقل کند؟

اولین توصیه، آشنایی کامل با آموزه‌ها و فرهنگ دینی است تا فیلمساز بتواند پیام‌ها را بدون تحریف منتقل کند و اثر محترم و آموزنده خلق نماید. شناخت دقیق موضوع پایه هر فعالیت هنری را شکل می‌دهد. دومین توصیه، تمرکز بر مهارت‌های فنی، روایت قوی و شخصیت‌پردازی دقیق است. خلاقیت، تکنیک و نوآوری وقتی در خدمت پیام قرار گیرد، اثر هم هنری و هم تأثیرگذار خواهد بود. سومین توصیه، رعایت اصول اخلاقی و مشورت با کارشناسان دینی و فرهنگی است. پایبندی به اخلاق حرفه‌ای، احترام به مخاطب و توجه به نبایدهای فرهنگی باعث می‌شود آثار سینمایی جذاب و پیام‌گرا باشند و تأثیر ماندگار داشته باشند.

ایکنا - با توجه به تغییرات فرهنگی و تحولات رسانه‌ای، آینده سینمای دینی را چگونه می‌بینید و چه راهکارهایی برای ارتقای کیفیت و اثرگذاری آن پیشنهاد می‌کنید تا هم جذابیت هنری حفظ شود و هم ارزش‌های دینی منتقل شود؟

آینده سینمای دینی نیازمند تلفیق خلاقیت، تکنیک و محتواست. فیلمسازان باید از امکانات مدرن سینمایی استفاده کنند و همزمان اصول اخلاقی و دینی را رعایت نمایند. این رویکرد باعث می‌شود آثار هم جذاب و هم آموزنده باشند و پیامشان به نسل‌های جدید منتقل شود. توسعه پژوهش و آموزش در زمینه سینمای دینی، استفاده از مشاوران فرهنگی و دینی و بازخوردگیری از مخاطب، از جمله راهکارهای مؤثر برای ارتقای کیفیت و اثرگذاری آثار است. همچنین توجه به موضوعات روز و دغدغه‌های اجتماعی همراه با رعایت ارزش‌ها، سینمای دینی را زنده و مرتبط با جامعه نگه می‌دارد.

سینمای دینی باید به‌گونه‌ای عمل کند که هم مخاطب عام و هم متخصص را جذب کند، هم آموزنده باشد و هم تجربه‌ای هنری و جذاب ارائه دهد. این تعادل، کلید موفقیت و ماندگاری سینمای دینی در دهه‌های آینده است.

گفت‌وگو از داوود کنشلو