کد خبر: ۴۳۱۲۲۲۰

تاریخ: ۰۳ آبان ۱۴۰۴ - ۰۷:۵۲

سلطان‌محمدی مطرح کرد

لزوم بهره‌مندی از ظرفیت‌های فیلم کوتاه برای بیان مفاهیم تربیتی

یک منتقد و کارشناس سینما با بیان اینکه نکته کلیدی در تولید فیلم کوتاه با محوریت دینی، تلفیق مفهوم و تکنیک است، تأکید کرد: فیلم کوتاه با امکان تمرین تکنیک‌های سینمایی و تمرکز بر جزئیات، امکان ارائه مفاهیم تربیتی و اخلاقی را به شکل مؤثر برای فیلم‌سازان فراهم می‌کند و مخاطب را با آموزه‌های اجتماعی و انسانی به شیوه‌ای ملموس آشنا می‌سازد.

فیلم کوتاه، به عنوان یکی از ابتدایی‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین قالب‌های سینمایی، همواره جایگاه ویژه‌ای در فرآیند شکل‌گیری و رشد فیلم‌سازان داشته است. این شکل از فیلمسازی به کارگردانان و عوامل تولید اجازه می‌دهد تا در زمان محدود، مهارت‌های خود را در حوزه‌های فنی و هنری تجربه کنند؛ از قاب‌بندی و نورپردازی گرفته تا بازیگری و تدوین. هر فیلم کوتاه، حتی اگر تنها چند دقیقه زمان داشته باشد، فرصتی برای تمرین و آزمون خلاقیت فراهم می‌کند و باعث می‌شود تجربه‌ای ارزشمند برای ورود به عرصه فیلم بلند و حرفه‌ای شکل گیرد.

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های فیلم کوتاه، توانایی آن در انتقال پیام به شکل موجز و تأثیرگذار است. برخلاف فیلم‌های بلند که زمان زیادی برای پرداختن به شخصیت‌ها و روایت دارند، فیلم کوتاه مجبور است با ابزارهای محدود، مفاهیم عمیق و پیچیده را به مخاطب منتقل کند. این ویژگی باعث می‌شود فیلم کوتاه در حوزه‌های آموزشی، تربیتی، اجتماعی و حتی مذهبی به شکل بسیار مؤثر عمل کند و مخاطب را به تفکر و تأمل در موضوعات مهم دعوت کند.

فیلم کوتاه همچنین عرصه‌ای برای تجربه‌های نوآورانه و فنی است. فیلم‌سازان می‌توانند با بهره‌گیری از ابزارهای مدرن، از جمله هوش مصنوعی، جلوه‌های بصری و روایت‌های تجربی، سبک‌ها و تکنیک‌های متفاوتی را امتحان کنند. این نوع آزمایشگری، علاوه بر اینکه قابلیت ارتقای مهارت‌های فنی را فراهم می‌کند، امکان تولید آثار خلاقانه و غیرمتعارف را نیز فراهم می‌آورد که می‌تواند تأثیرگذاری بیشتری روی مخاطب داشته باشد و پیام فیلم را به شکل برجسته‌تر منتقل کند.

از سوی دیگر، فیلم کوتاه ظرفیت بالایی در ایجاد جریان فرهنگی و اجتماعی دارد. آثار کوتاه، به دلیل زمان محدود و پیام مستقیم، می‌توانند موضوعات مهم جامعه، دغدغه‌های اخلاقی، مسائل تربیتی و مناسک دینی را به مخاطبان عرضه کنند و در عین حال به شکل گسترده قابل توزیع باشند. این ویژگی باعث می‌شود فیلم کوتاه نه فقط در جشنواره‌ها، بلکه در مدارس، مراکز فرهنگی، شبکه‌های اجتماعی و حتی رسانه‌های عمومی مورد استفاده قرار گیرد و تأثیرگذاری آن از مرزهای محدود اکران‌های سنتی فراتر رود.

ایکنا به مناسبت برگزاری چهل‌ودومین جشنواره فیلم کوتاه تهران با حسین سلطان‌محمدی، منتقد و کارشناس سینما، گفت‌وگو کرده است. وی در این مصاحبه، به تحلیل وضعیت فیلم کوتاه، ظرفیت‌های آن در انتقال پیام و نقش مؤثر آن در جریان‌سازی فرهنگی و اجتماعی پرداخته است. در ادامه با این گفت‌وگو همراه می‌شویم تا از دیدگاه یک کارشناس، با جایگاه و آینده فیلم کوتاه در سینمای کشور بیشتر آشنا شویم.

ایکنا – وضعیت فیلم کوتاه در چند دهه اخیر در سینمای کشور چگونه بوده است؟

فیلم کوتاه در هر کشوری معمولاً نقطه آغازین مسیر حرفه‌ای فیلمسازی محسوب می‌شود و ابزاری برای تمرین و آشنایی با تمامی اجزای سینماست. فیلم‌سازان از طریق فیلم کوتاه با داستان‌پردازی موجز، قاب‌بندی، ارتباط با بازیگر، تدوین و حتی صحنه‌آرایی آشنا می‌شوند. این فرآیند تجربه‌ای جامع از بخش‌های مختلف هنر سینما به دست می‌دهد که بعدها در کار حرفه‌ای به کار می‌آید. تجربه‌های کوتاه اولیه این امکان را فراهم می‌کنند که فیلم‌ساز، شناخت و مهارت لازم را پیش از ورود به عرصه فیلم بلند کسب کند.

فیلم کوتاه در سطح حرفه‌ای می‌تواند حوزه‌ای برای تجربه‌های گوناگون روایت و فرم باشد. فیلم‌سازانی که در قواعد فیلم‌سازی مسلط می‌شوند، قادر خواهند بود تجربه‌های متفاوتی در زمینه روایت و فنی انجام دهند و درک کنند که این تجربه‌ها چقدر معنا و مفهوم دارند و چگونه با مخاطب ارتباط برقرار می‌کنند. از این رو، اهمیت فیلم کوتاه فقط محدود به تمرین نیست، بلکه بستری برای خلق آثار مبتنی بر خلاقیت و نوآوری نیز فراهم می‌آورد.

طبیعی است که فیلم‌های بلند به دلیل اکران عمومی گسترده، بیشتر مورد توجه قرار گیرند، اما فیلم کوتاه با مدت‌زمان کمتر از ۶۰ دقیقه، مخاطب و فضاهای خاص خود را دارد. در کشور ما نیز فیلم‌سازان و بازیگران بسیاری سابقه آغاز حرفه خود را در عرصه فیلم کوتاه دارند و این تجربه پایه‌ای برای موفقیت‌های بعدی در سینمای بلند محسوب می‌شود. پس جایگاه فیلم کوتاه، نه تنها به عنوان مرحله اولیه، بلکه به عنوان ژانری مستقل و ارزشمند به رسمیت شناخته شده است. بعد از انقلاب، مراکز متعددی مانند مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و مراکز آموزش فیلم‌سازی تأسیس شدند تا تمرین و تجربه فیلم کوتاه را تقویت کنند. این ساختارها با حمایت دولتی و توسعه تکنولوژی، بستر فعالیت فیلم‌سازان جوان را فراهم کرده و در کنار آموزشگاه‌های خصوصی، جایگاه فیلم کوتاه به عنوان یک ژانر مستقل و حرفه‌ای تثبیت شده است. اکنون فیلم کوتاه در کشور ما به صورت جدی دنبال می‌شود و حتی در جشنواره‌های تخصصی و بین‌المللی نیز حضور قابل توجهی دارد.

ایکنا – فیلم کوتاه چگونه می‌تواند با تکنولوژی‌های جدید مانند هوش مصنوعی در روایت داستانی و فیلم‌سازی تعامل داشته باشد؟ آیا صرفاً محدود به آثار تبلیغی است یا قابلیت انتقال مفاهیم عمیق‌تر را دارد؟

فیلم‌های کوتاه، به دلیل زمان محدود و تک‌نسخه بودن، همیشه در مرکز توجه مفهوم و روایت بوده‌اند و نه صرفاً تکنیک ساخت. امروزه با ظهور هوش مصنوعی، فیلم‌سازان می‌توانند روایت‌های نوآورانه خلق کنند و از ابزارهای مدرن برای انتقال مفاهیم داستانی و انسانی بهره ببرند. اهمیت فیلم کوتاه در این است که اثر، پیام و مفهوم خود را با حداقل زمان و منابع منتقل کند و استفاده از هوش مصنوعی می‌تواند این ظرفیت را افزایش دهد، به شرط آنکه فیلم‌ساز براساس نیاز داستان و محتوا ابزار را انتخاب کند.

جشنواره‌های اخیر فیلم کوتاه حتی آثاری که کاملاً با هوش مصنوعی ساخته شده‌اند را بررسی کرده‌اند و این نشان می‌دهد که جامعه فیلم‌سازان در تلاش هستند با ابزارهای مدرن، هویت و تکنیک خود را تقویت کنند. این آثار، قابلیت بررسی و ارزیابی دقیق را دارند و می‌توانند معیارهایی برای سنجش توانایی فیلم‌سازان در ایجاد روایت و مفهوم ارائه دهند. به این ترتیب، هوش مصنوعی نه به عنوان یک ابزار تبلیغی، بلکه به عنوان ابزاری در خدمت روایت داستانی و بیان مفاهیم عمیق قابل بهره‌برداری است.

نکته مهم دیگر آن است که فیلم کوتاه، آثارش را به گونه‌ای طراحی می‌کند که اثرگذاری معنایی آن بیشتر از تکنیک ساخت باشد. داوران و مخاطبان عمدتاً به این می‌پردازند که فیلم چه مفهومی را منتقل می‌کند و تا چه حد توانسته پیام مورد نظر را القا کند. بنابراین، حتی وقتی ابزار هوش مصنوعی وارد عرصه می‌شود، تمرکز فیلم‌ساز و داور بر محتوا و انتقال پیام باقی می‌ماند و این امر باعث می‌شود فیلم کوتاه به یک ژانر مستقل با ارزش معنایی تبدیل شود. ضرورت توجه به فیلم کوتاه پس از انقلاب با هدف ایجاد بستری برای تمرین و پرورش فیلم‌سازان ادامه یافته و امروز نیز با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین، فیلم کوتاه جایگاه خود را حفظ کرده است. ساختار دولتی و خصوصی در کنار جشنواره‌ها، امکان ارزیابی و ارتقای فیلم‌های کوتاه را فراهم می‌کنند و فیلم‌سازان جوان می‌توانند ضمن تمرین، از این بستر برای خلق آثار متنوع و مفهومی استفاده کنند.

ایکنا – با توجه به اهمیت محتوای دینی و فرهنگی، چه راهکاری وجود دارد که مفاهیم مذهبی و تربیتی در فیلم کوتاه به درستی منتقل شوند؟

نکته کلیدی در تولید فیلم کوتاه با محوریت دینی، تلفیق مفهوم و تکنیک است. فیلم‌ساز باید پیش از ورود به عرصه حرفه‌ای، با مفاهیم دینی و اخلاقی آشنا شود و بداند چگونه می‌توان این مفاهیم را از طریق قاب‌بندی، زاویه دوربین، نور و بازی بازیگر منتقل کرد. ارتباط بین کارشناس دینی و فیلم‌ساز، ابزار و دانش فنی فیلم‌ساز را با محتوا تلفیق می‌کند و امکان خلق اثری معنادار و قابل درک برای مخاطب را فراهم می‌آورد. در نمایش مناسک مذهبی مانند اربعین، تنها نشان دادن حرکت یا مراسم کفایت نمی‌کند، بلکه فیلم‌ساز باید به عمق معنا و روح این مناسک توجه کند و آن را از طریق روایت تصویری به مخاطب منتقل کند. زاویه دید دوربین، کلوزآپ‌ها و نحوه حرکت شخصیت‌ها ابزارهایی هستند که می‌توانند معنای این رویدادها را به صورت دقیق و مؤثر به بیننده منتقل کنند. بدون این ارتباط تخصصی، آثار ممکن است صرفاً مستندگونه و سطحی باقی بمانند.

ساختارهای دولتی و خصوصی می‌توانند با همکاری، یک شبکه توزیعی منسجم برای هر دسته از فیلم کوتاه ایجاد کنند. آثار آموزشی و تربیتی می‌توانند از طریق مدارس، کانون‌های فرهنگی و شبکه‌های دیجیتال به مخاطب برسند، در حالی‌که فیلم‌های داستانی کوتاه برای جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها و پلتفرم‌های آنلاین مناسب‌تر هستند

فیلم کوتاه دینی، علاوه بر نمایش مناسک، می‌تواند مفاهیم عمیق‌تر انسانی و اخلاقی را نیز منتقل کند. برای مثال، مفهوم انتظار، نقش انسان به عنوان خلیفه خدا در زمین، یا ارتباط مستقیم خداوند با انسان، همه باید در کنار تکنیک‌های فیلم‌سازی به شکل تصویری نشان داده شود. فیلم‌ساز باید از زاویه دوربین و نورپردازی استفاده کند تا این مفاهیم ملموس و قابل درک شوند، نه تنها در سطح بصری بلکه در سطح معنا و مفهوم. در آموزشگاه‌ها، انجمن‌ها و مراکز تخصصی باید برنامه‌های آموزشی خود را طوری طراحی کنند که فیلم‌سازان علاوه بر تمرین فنی، با مفاهیم دینی و اخلاقی نیز آشنا شوند. این ترکیب محتوا و تکنیک باعث می‌شود آثار فیلم کوتاه نه تنها از لحاظ هنری، بلکه از لحاظ معنایی نیز اثرگذار باشند و بتوانند در جامعه جریان‌سازی فرهنگی و تربیتی داشته باشند.

ایکنا – ارزیابی شما از جشنواره فیلم کوتاه تهران چیست و این رویداد چه تأثیری در گسترش جایگاه فیلم کوتاه در سینما دارد؟

جشنواره فیلم کوتاه تهران یک فرصت بسیار مهم برای فیلم‌سازان جوان فراهم کرده است. این جشنواره امکان ارائه آثار تولید شده و دیده نشده را در یک فضای تخصصی ایجاد می‌کند و فیلم‌سازان می‌توانند با اطمینان، آثار خود را به نمایش بگذارند و از بازخورد مخاطب و داوران بهره‌مند شوند. وجود چنین بستری باعث اعتماد به نفس فیلم‌ساز و انگیزه برای ادامه فعالیت حرفه‌ای می‌شود و جایگاه فیلم کوتاه را در سینمای کشور تثبیت می‌کند. برخلاف جشنواره‌های عمومی یا جشن‌های خصوصی که صرفاً آثار منتخب را نشان می‌دهند، جشنواره فیلم کوتاه تهران امکان حضور آثار متنوع، تجربی و نوآورانه را فراهم می‌کند. این ویژگی، به فیلم‌سازان اجازه می‌دهد در عرصه‌ای تخصصی فعالیت کنند و مهارت‌های خود را بدون محدودیت‌های تجاری و بازارسنجی توسعه دهند. این رویداد همچنین بستری برای تعامل فیلم‌سازان، کارشناسان و منتقدان فراهم می‌کند تا تبادل نظر صورت گیرد و تجربه‌ها به اشتراک گذاشته شوند.

{$sepehr_media_4059260_400_300}

علاوه بر جشنواره تهران، جشنواره‌های دیگر مانند جشنواره فیلم رشد نیز آثار کوتاه را به مدارس و مراکز آموزشی منتقل می‌کنند و این روند آموزشی و فرهنگی به طور گسترده در حال انجام است. آثار کوتاه آموزشی، تربیتی و علمی از طریق این جشنواره‌ها در اختیار دانش‌آموزان و جامعه قرار می‌گیرد و به تدریج اثرگذاری آن در تربیت هنری و اخلاقی نسل جوان مشاهده می‌شود. جشنواره فیلم کوتاه تهران و رویدادهای مشابه، با وجود نوسانات و محدودیت‌ها، جایگاه فیلم کوتاه را در سینمای ایران تثبیت کرده و امیدبخش آینده این حوزه هستند. این جشنواره‌ها علاوه بر حمایت از آثار کوتاه، مسیر ورود فیلم‌سازان جوان به عرصه حرفه‌ای و توسعه فرهنگی جامعه را هموار می‌کنند و نقش مهمی در جریان‌سازی فرهنگی و تربیتی دارند.

ایکنا – با توجه به تجربه شما در عرصه سینما، فکر می‌کنید چه دسته‌بندی‌هایی برای فیلم کوتاه وجود دارد و این دسته‌بندی‌ها تا چه حد می‌توانند به طراحی سیاست‌های حمایتی و توزیعی هدفمند کمک کنند؟

فیلم کوتاه به لحاظ محتوا و کارکرد به چند دسته قابل تقسیم است؛ داستانی، مستند، آموزشی، تبلیغی، تربیتی، علمی و تجربی. هر یک از این دسته‌ها ویژگی‌ها و نیازهای خاص خود را دارند و بنابراین سیاست‌های حمایتی و توزیعی باید متناسب با هر دسته طراحی شود. فیلم کوتاه آموزشی یا تربیتی می‌تواند به مدارس و مراکز فرهنگی منتقل شود، در حالیکه فیلم کوتاه تجربی یا هنری ممکن است در جشنواره‌ها و فضاهای تخصصی بهتر دیده شود و ارزیابی شود. یکی از نکات مهم آن است که فیلم کوتاه نه فقط در سطح فنی، بلکه از لحاظ محتوایی نیز دسته‌بندی شود تا جریان‌سازی و اثرگذاری بیشتری داشته باشد. اگر سیاست حمایتی بدون توجه به محتوا و دسته‌بندی اعمال شود، ممکن است منابع به شکل غیرهدفمند صرف شود و اثرگذاری واقعی کاهش یابد. بنابراین، شناخت دقیق موضوع و کارکرد هر فیلم کوتاه برای برنامه‌ریزی توزیع و پخش ضروری است.

نکته کلیدی در تولید فیلم کوتاه با محوریت دینی، تلفیق مفهوم و تکنیک است. فیلم‌ساز باید پیش از ورود به عرصه حرفه‌ای، با مفاهیم دینی و اخلاقی آشنا شود و بداند چگونه می‌توان این مفاهیم را از طریق قاب‌بندی، زاویه دوربین، نور و بازی بازیگر منتقل کرد

ساختارهای دولتی و خصوصی می‌توانند با همکاری، یک شبکه توزیعی منسجم برای هر دسته از فیلم کوتاه ایجاد کنند. آثار آموزشی و تربیتی می‌توانند از طریق مدارس، کانون‌های فرهنگی و شبکه‌های دیجیتال به مخاطب برسند، در حالی‌که فیلم‌های داستانی کوتاه برای جشنواره‌ها، نمایشگاه‌ها و پلتفرم‌های آنلاین مناسب‌تر هستند. این تقسیم‌بندی باعث می‌شود فیلم‌ها به جایگاه واقعی خود برسند و در کنار ارزش هنری، ارزش اجتماعی و تربیتی نیز پیدا کنند. اهمیت دسته‌بندی و سیاست حمایتی ویژه هر گروه از فیلم کوتاه باعث می‌شود سرمایه‌گذاری، آموزش و توزیع به شکل هدفمند و اثرگذار انجام شود. این امر نه تنها کیفیت آثار را افزایش می‌دهد، بلکه امکان تحلیل و ارزیابی دقیق‌تر فیلم‌ها را فراهم می‌کند و می‌تواند مسیر رشد فیلم کوتاه در کشور را هموارتر کند.

ایکنا – با توجه به توسعه فضای دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، چه راهکارهایی می‌توان برای دسترسی گسترده‌تر مخاطبان به فیلم کوتاه تعریف کرد و چگونه می‌توان اثرگذاری این آثار را به شکلی علمی و عملی اندازه‌گیری و ارزیابی کرد؟ آیا استفاده از ابزارهای دیجیتال می‌تواند جایگزین روش‌های سنتی نمایش و توزیع شود و چگونه باید این دو را با هم ترکیب کرد؟

فضای دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی فرصت بسیار خوبی برای دسترسی مخاطبان به فیلم کوتاه فراهم کرده است. در گذشته فیلم‌ها عمدتاً در جشنواره‌ها یا نمایشگاه‌ها به نمایش درمی‌آمدند؛ اما امروز با ابزارهایی مانند تلفن همراه، تبلت و پلتفرم‌های آنلاین، می‌توان فیلم‌های کوتاه را در دسترس طیف گسترده‌ای از مخاطبان قرار داد. این امکان باعث می‌شود فیلم‌سازان بتوانند اثرگذاری آثار خود را به شکل مستقیم و فوری مشاهده کنند. برای افزایش اثرگذاری، نیاز است که شبکه توزیع دیجیتال با مدیریت دقیق و دسته‌بندی مناسب طراحی شود. فیلم‌های آموزشی و تربیتی قادرند از طریق کانال‌های اختصاصی مدارس، شبکه‌های شاد و سامانه‌های آموزشی در اختیار دانش‌آموزان قرار گیرند. همچنین فیلم‌های داستانی کوتاه می‌توانند در شبکه‌های اجتماعی عمومی، سایت‌های تخصصی سینمایی و پلتفرم‌های اشتراک‌گذاری محتوا منتشر شوند تا بازخورد مخاطبان و میزان توجه آنها قابل ارزیابی باشد.

ارزیابی اثرگذاری فیلم کوتاه در فضای دیجیتال می‌تواند براساس معیارهای کمی و کیفی صورت گیرد. معیارهای کمی شامل تعداد بازدید، تعداد نظرات و میزان اشتراک‌گذاری است و معیارهای کیفی شامل تحلیل بازخوردها، تأثیر فرهنگی و تربیتی و انتقال مفاهیم مورد نظر فیلم‌ساز است. این اطلاعات به فیلم‌سازان و دست‌اندرکاران جشنواره‌ها کمک می‌کند تا نقاط قوت و ضعف آثار را شناسایی کنند و برای تولیدات آینده تصمیم‌گیری کنند. با بهره‌گیری از ظرفیت فضای دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، فیلم کوتاه می‌تواند فراتر از جشنواره‌ها و فضاهای محدود سنتی به مخاطبان گسترده دست یابد و تأثیرگذاری بیشتری پیدا کند. این روش، امکان جریان‌سازی فرهنگی، تربیتی و هنری را فراهم می‌کند و فیلم‌سازان را تشویق می‌کند تا آثار خود را با کیفیت بالاتر و محتوای متناسب با مخاطب تولید کنند.

گفت‌وگو از داوود کنشلو