کد خبر: ۴۳۱۹۸۴۲

تاریخ: ۱۱ آذر ۱۴۰۴ - ۱۲:۵۰

یادداشت

وحدت؛ درس نخستین رهبران الهی

اختلاف اگر مهار نشود، به خشونت و نابودی می‌انجامد و این درس نخستین رهبران الهی است؛ تفاوت‌های بشری بالقوه سازنده هستند، اما فقط وقتی می‌توانند به رشد جامعه کمک کنند که با اخلاق، مدارا و انصاف همراه شوند.

از نخستین روزی که انسان بر زمین پا گذاشت، با تفاوت‌ها همراه بود؛ تفاوت در باور، اندیشه، فرهنگ و سلیقه. تاریخ بشر نشان داده است که اگر تفاوت‌ها بدون مدارا و درک هدایت شوند، به شکاف و دشمنی تبدیل می‌شوند؛ از این‌رو رهبران الهی همواره هشدار داده‌اند که انسجام و همدلی، شرط بقا و مقاومت در برابر تهدیدهاست و فقط اتحاد است که می‌تواند ملتی را در برابر بحران‌ها محافظت کند. اختلاف نظر و تنوع عقاید، واقعیت اجتناب‌ناپذیر انسانی است، اما سوء‌مدیریت آن می‌تواند به بزرگترین تهدید تبدیل شود.

توصیه‌های مؤکد مقام معظم رهبری درباره حفظ انسجام در برابر دشمنان قسم‌خورده ملت غیور، مستقل و آزاده جمهوری اسلامی ایران، هر انسان بیدار فطرتی را به تأمل و تفکر تشویق می‌کند تا گذری هرچند کوتاه از ابتدای خلقت تاکنون به سرانجام جوامع و ملت‌هایی داشته باشد که با فرامین حفظ انسجام روبه‌رو بوده و با اراده خود، سرنوشتشان را رقم زدند.

روایت‌های کهن از زندگی حضرت آدم(ع) آغاز می‌شود؛ جایی که برای نخستین‌ بار «اختلاف کنترل‌نشده» در میان انسان‌ها مشاهده شد. داستان هابیل و قابیل نه فقط روایتی اخلاقی، بلکه الگویی تحلیلی از پیامدهای حسادت و رقابت بی‌حد و حصر ارائه می‌دهد. اختلاف اگر مهار نشود، به خشونت و نابودی می‌انجامد و این درس نخستین رهبران الهی است؛ انسان‌ها پیش از آنکه به دشمن بیرونی فرصت دهند، باید با اختلاف‌های داخلی خود مواجه شوند و آن‌ها را مدیریت کنند. تفاوت‌های بشری بالقوه سازنده هستند، اما فقط وقتی می‌توانند به رشد جامعه کمک کنند که با اخلاق، مدارا و انصاف همراه شوند.

با گسترش جوامع و شکل‌گیری تمدن‌ها، پیامبران الهی، از نوح و ابراهیم تا موسی و عیسی، بارها هشدار دادند که انسجام اجتماعی فقط از طریق پذیرش تفاوت‌ها و ایجاد پل‌های اخلاقی ممکن است. نوح(ع) مردم را به هم‌زیستی فراخواند و نشان داد که نجات فقط در سایه اعتماد و همراهی همگانی حاصل می‌شود. ابراهیم(ع) در محیطی پر از بت‌ها، قبایل و سنت‌های متعارض، با استدلال و گفت‌وگو، وحدت را ابزاری برای مقابله با دشمنان و بحران‌ها تبیین کرد. حضرت موسی(ع) و عیسی(ع) هر یک در زمانه خود نشان دادند که جامعه‌ای با تعصب و دشمنی داخلی از هم گسسته است؛ حتی در برابر تهدیدهای کم‌اهمیت خارجی نیز ناتوان خواهد بود و پیام آنان روشن بود؛ انسجام نه فقط ارزش اخلاقی، بلکه نیاز استراتژیک جامعه است.

با ظهور پیامبر اسلام(ص)، این پیام تحلیلی به اوج رسید. جامعه عرب در آن زمان پر از دشمنی‌های دیرینه و رقابت‌های قبیله‌ای بود و پیامبر(ص) دریافت که وحدت جامعه نه صرفاً فضیلتی اخلاقی، بلکه شرط بقاست. ایشان معیار برتری را نه رنگ، نسب یا قبیله، بلکه اخلاق، تقوا و پایبندی به عدالت قرار داد. جامعه‌ای که پیامبر(ص) ساخت، نمونه عملی انسجام در برابر تهدیدها بود؛ جامعه‌ای که مهاجر و انصار، سیاه و سپید، فقیر و توانگر زیر یک پرچم و یک هدف گرد آمدند. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که دشمنان داخلی و خارجی فقط زمانی موفق می‌شوند که شکاف‌ها درونی باشد و هر گروه خود را جدا و برتر بداند. پیامبر(ص) با بینش تحلیلی و اجتماعی خود توانست این شکاف‌ها را به پل‌هایی برای همدلی و همکاری تبدیل کند.

اهل‌ بیت پیامبر(ص) نیز ادامه‌دهندگان همین مسیر بودند و بارها تأکید کردند که بزرگترین خطر برای یک امت، دشمنی‌های داخلی است که از اختلاف‌های کوچک و مدیریت‌نشده سرچشمه می‌گیرد. تحلیل سخنان امیرالمؤمنین(ع) و دیگر معصومان نشان می‌دهد که اختلاف نظر تهدید نیست، بلکه سوء‌مدیریت آن تهدید اصلی است. آنان با نگاهی جامعه‌شناسانه تأکید می‌کردند که گفت‌وگو، مدارا، انصاف و اخلاق باید ابزار مدیریت اختلافات باشند تا انسجام اجتماعی حفظ شود. این آموزه، پیام روشنی برای جوامع امروز است؛ تفاوت نظر، واقعیت اجتناب‌ناپذیر و حتی مفید محسوب می‌شود، اما فقط وقتی که در مسیر هم‌زیستی و رشد هدایت شود.

وحدت به‌مثابه استراتژی بقا در عصر کنونی

امروزه، جوامع با پیچیدگی‌های تازه‌ای روبه‌رو هستند؛ تنوع فکری، گرایش‌های مختلف اجتماعی، تضاد منافع اقتصادی و فرهنگی و جریان‌های متعدد سیاسی. تحلیل تاریخی و الهی نشان می‌دهد که انسجام در چنین شرایطی، بیش از هر زمان دیگری حیاتی است. وحدت و هماهنگی نه صرفاً فضیلت اخلاقی، بلکه استراتژی بقاست؛ جامعه‌ای که ارزش‌های مشترک اخلاقی، انسانی و اجتماعی را محور انسجام خود قرار دهد، می‌تواند در برابر تهدیدها و بحران‌ها مقاومت کند؛ اما اگر تفاوت‌ها بدون درک و مدارا رها شوند، شکاف‌ها به زخم‌هایی بزرگ تبدیل می‌شوند و دشمنان حتی کوچکترین اختلاف داخلی را به فرصت تبدیل خواهند کرد.

بررسی تاریخ نشان می‌دهد که هرگاه جوامع اسلامی و انسانی پیام رهبران الهی را نادیده گرفته‌اند، شکاف‌ها به بحران و ضعف تبدیل شده‌اند؛ اما هرگاه انسجام حفظ شده است، حتی در برابر دشوارترین تهدیدها، جامعه توانسته با موفقیت مقاومت کند و به حفظ هویت و امنیت خود بپردازد. این تحلیل نشان می‌دهد که وحدت نه فقط فضیلتی اخلاقی، بلکه استراتژی حیاتی برای بقا و پیشرفت است. انسجام اجتماعی، پذیرش تفاوت‌ها با مدارا و همدلی و حفظ ارزش‌های مشترک، ستون اصلی مقاومت در برابر تهدیدها و یگانه راهی است که می‌تواند ملت‌ها را در برابر دشمنان داخلی و خارجی حفاظت کند.

بنابراین، پیام اصلی رهبران الهی از آغاز خلقت تا امروز در قالب توصیه‌های حکیمانه رهبر معظم انقلاب اسلامی یکسان است؛ اختلاف نظر و تفاوت عقیده، بخشی از واقعیت انسانی محسوب می‌شود و نمی‌توان آن را انکار کرد؛ اما شکاف‌ها و دشمنی‌ها قابل پیشگیری‌ هستند. انسجام و همدلی، پذیرش اخلاق، عدالت، مدارا و گفت‌وگوی انسانی، راه مقابله با تهدیدهاست و فقط از این طریق جامعه می‌تواند در برابر دشمن یکپارچه بماند. این پیام، تکرار تجربه تاریخی و الهی است؛ ملتی که آموخته اختلاف‌ها را به جای دشمنی، به زمینه‌ای برای همدلی و اتحاد تبدیل کند، در برابر هر تهدیدی تاب‌آور خواهد بود و آینده‌ای امن و پایدار خواهد کرد.