کد خبر: ۴۳۲۱۳۳۷

تاریخ: ۱۶ آذر ۱۴۰۴ - ۰۹:۲۷

سیدمحسن میرباقری مطرح کرد

هشدار قرآن درباره «ربوده‌شدن لباس تقوا»؛ خوانشی تازه از بحث پوشش

یک پژوهشگر قرآنی در نشست «تجلی کرامت زن در سیره فاطمی»، با مرور منظومه عفاف در قرآن ـ از غضّ بصر و پوشش تا مسئولیت خانواده و جامعه در تسهیل ازدواج ـ تأکید کرد، پاکدامنی تنها یک توصیه فردی نیست، بلکه سازوکار اصلی سلامت اجتماعی است. او با یادآوری حکایت رجبعلی خیاط نشان داد چگونه یک انتخاب اخلاقی می‌تواند مسیر انسان را تغییر دهد و هشدار داد که با کمرنگ شدن فرهنگ امر به معروف، ارزش‌ها دچار وارونگی می‌شوند؛ تا جایی که منکر زیبا و معروف زشت جلوه می‌کند.

به گزارش ایکنا، سیدمحسن میرباقری؛ پژوهشگر قرآنی و استاد دانشگاه شهید رجایی، شامگاه 15 آذرماه در نشست علمی «تجلی کرامت زن در سیره فاطمی» که از سوی مؤسسه بین‌المللی بیت‌الغدیر برگزار شد با اشاره به آیه شریفه «وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَىٰ مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ ۚ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۗ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ»، گفت: خداوند طبق این آیه شریفه به جوانان نفرموده است که شما ازدواج کنید بلکه به بزرگترها فرموده است «وانکحوا» شما به نکاح درآورید و اسباب آن را فراهم کنید، گویا وظیفه پدران است و وظیفه مادران در حد خود و وظیفه همه جامعه ایمانی است.

وی افزود: آیه فرموده است؛ نگویید درآمد و پول ندارد، زیرا خداوند اسباب بی‌نیازی آن‌ها را فراهم می‌کند و مبادا کسی از ترس فقر ازدواج نکند؛ البته در ادامه هم فرموده است اگر به هر دلیلی فرد نتوانست ازدواج کند باید عفت به خرج دهد نه اینکه بگوید حالا که من نمی‌توانم باید تن به هر گناهی بدهم. وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّىٰ يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ.

میرباقری با بیان اینکه این آیه نشان می‌دهد توان پاکدامنی در انسان وجود دارد، افزود: بسیاری از جوانان هستند که ازدواج نکرده‌اند اما عفیف و پاکدامن هستند؛ قرآن کریم طبق آیه 30 سوره نور «قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَزْكَىٰ لَهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ» عفاف را از چشم شروع کرده و فرموده است به مردان مؤمن بگو که چشمانشان را فرو بیندازند و از نگاه مستقیم به چهره نامحرم بپرهیزند و دامن خود را حفظ کنند، زیرا حفظ چشم و دامن برای آنان تزکیه‌آور و باعث رشد معنوی آنان است.

وی ادامه داد: کسانی به مقامات معنوی رسیدند در این عرصه‌ها بسیار مراقب بودند از جمله؛ حاج شیخ رجیعلی خیاط، وقتی از ایشان پرسیدند چه شد که به این مقام دست یافتی او فرمود؛ یکبار در جوانی صحنه گناه‌آلودی برای من فراهم شد و من به خاطر خدا از آن دست کشیدم و خدا نیز مرا تربیت کرد.

میرباقری بیان کرد: در ادامه آیه فرموده است: به زنان مؤمن نیز بگو چشمانشان را فرو بیندازند و دامنشان را حفظ کنند، «وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا»؛ در آیه 53 سوره اسراء، عفت زبان را بیان کرده و فرموده است «وَقُلْ لِعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ۚ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ»که با بهترین وجه سخن بگویید؛ زیرا انسان با زبان می‌تواند دلی را شاد کند و دلی را بلرزاند در حقیقت می‌تواند زمینه تقوا یا بی تقوایی را فراهم کند.

عفت زبان

استاد دانشگاه شهید رجایی بیان کرد: همچنین قرآن کریم خطاب به زنان پیامبر(ص) فرمود که: «يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ ۚ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا»؛ کسی که در دلش بیماری است طوری با او حرف نزنید که او در شما طمع کند. به مردان نیز در آیات دیگری فرموده است: اگر زنی در عده بود پیشنهاد ازدواج به او ندهید و بگذارید مدت عده او تمام شود: وَلَٰكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا؛ مگر اینکه در کنایه قول معروفی به او بگویید یعنی باید عفت زبان در مواجهه با جنس مخالف حفظ شود.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به داستان دختران شعیب، اظهار کرد: حضرت موسی(ع) وقتی با دختران شعیب مواجه شد به گوسفندان آن‌ها، آب داد و بعد از آن دختران شعیب با حیاء پشت سر موسی راه افتادند تا به خانه رسیدند؛ در آموزه‌های دینی ما حیا جایگاه والایی دارد؛ این آیه «فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ قَالَتْ إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا»، عفتِ رفتار با جنس مخالف را بیان فرموده است؛ البته مابقی مطلب در احادیث آمده است که حضرت موسی(ع) به دختر شعیب فرمود که ما خاندانی هستیم که به اندام زنان نگاه نمی‌کنیم؛ من جلو می‌روم و شما از پشت سر بیا.

میرباقری با تأکید بر اینکه پوشش در آموزه‌های اسلامی از اهمیت زیادی برخوردار است، گفت: البته پوشش دو بعد دارد؛ یک بعد، عفاف و دیگری شخصیت زن مؤمن یعنی زن مؤمن باید طوری لباس بپوشد که مشخص باشد او همسر دارد و یا زن مسلمانی است که کسی حق ندارد سخن ناروایی به او بگوید: يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا.

وی با بیان اینکه بخشی از پوشش فطری انسان است، افزود: حضرت حوا و آدم در بهشت وسوسه شدند و لباس‌های آنان کنار رفت و شرمگاه آن‌ها پدیدار شد و بلافاصله با اینکه زن و شوهر بودند و فرد دیگری هم آنجا نبود با برگ درخت برای خود پوشش ایجاد کردند که نشان می‌دهد پوشش فطری است.

لباس حداقلی برای همه در همه شرایط

میرباقری بیان کرد: بعد از این ماجرا، فرمان هبوط صادر شد و بعد از آن، در چند مورد از واژه بنی‌آدم استفاده شده است، از جمله در آیه: «يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا ۖ وَلِبَاسُ التَّقْوَىٰ ذَٰلِكَ خَيْرٌ ۚ ذَٰلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ»؛ ما سه لباس برای شما آماده کرده‌ایم؛ لباس حداقلی که شرمگاه شما را می‌پوشاند یعنی از ناف تا سر زانو که انسان باید بپوشد و این حداقل است و  بحث نامحرم هم در اینجا مطرح نیست.

استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه لباس دیگر، لباس عزت است و جنبه آرایش دارد، افزود؛ در احرام مردان لباسی دارند که به کمر می‌بندند و لباسی بر دوش که رداء گویند؛ جنبه زینت دارد و واجب نیست اما آیه شریفه فرموده است: يا بَني‏ آدَمَ خُذُوا زينَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ؛ هر مسجدی خواستید بروید لباس زینت بپوشید، بنابراین قرآن، سه لباس یعنی حداقلی، زینت و لباس تقوا را معرفی کرده است و در آیه: «يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ» هشدار داده است؛ ای بنی آدم مبادا شیطان لباس عفاف و تقوا را از شما برباید و شما را به جهنم بیندازد کما اینکه پدر و مادر شما را فریفت.

میرباقری بیان کرد: لذا عفاف و پوشش بسیار مهم است؛ در ادامه آیه 31 سوره نور «وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ۖ وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ ۖ» دو دستور مشترک برای غض بصر به زنان و مردان داد و فرمود: دامن‌هایتان را حفظ کنید و در ادامه دستور خاصی برای بانوان داده و فرموده است به بانوان بگو زینت خود را آشکار نکنند(لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ).

استاد دانشگاه شهید رجایی اظهار کرد: زینت نیز دو نوع است، زینت وجودی مانند: مو و اندام بدن خصوصا برآمدگی بدن و زینت‌های افزودنی؛ آرایش و جواهرات است که از نظر فقهی هر دو باید از نامحرم پوشیده شود. اگر مانتو می‌پوشد طوری باشد که این خصوصیت را داشته باشد مگر برای محارم که در ادامه آیه فرمود.

میرباقری افزود: در انتهای آیه نیز فرموده است: ای اهل ایمان همه شما با همدیگر به سمت خدا توبه کنید و برگردید، باشد که خداوند برای شما رستگاری را رقم بزند؛ حالا که حکم خدا آمده است همه باید به اجرای حکم او برگردید. «وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ».

لزوم احیای جایگاه امر به معروف

استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به اهمیت امر به معروف و نهی از منکر با بیان اینکه گاهی شاهدیم افراد تذکر در یک امر اجتماعی را زیبا می‌بینند اما تذکر در مورد حکم خدا را برنمی‌تابند، تصریح کرد: این تعبیر بسیار به کار می‌رود که مرا در گور تو نمی‌گذارند؛ ما باید بر روی فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر کار کنیم یعنی با کسی که زمینه پذیرش دارد صحبت کنیم و بگوییم منکر، بازتاب اجتماعی دارد، زیرا بر روی همه مردم اثرگذار است؛ لذا من حق دارم امر به معروف و نهی از منکر کنم؛ این کار هم برای حقوق خداوند است و هم به جهت حقوق مردم و اجتماع.

وی افزود: قرآن کریم در یک جا در مورد امر به معروف و نهی از منکر از تعبیر ولایت استفاده کرده و فرموده است زنان و مردان مؤمن نسبت به همدیگر ولایت دارند؛ در چه حد؟ در حد امر به معروف و نهی از منکر، یعنی خداوند به انسان‌ها ولایت داده است تا اگر منکری را دیدند نهی کنند؛ این ولایت عام برای مؤمنین و مؤمنات است.

وی تأکید کرد: این فرهنگ را ابتدا باید در زمینه امر به معروف در جامعه جا بیندازیم؛ چطور دشمنان امور قبیح را در جامعه برای ما جا انداختند، ما نیز به صورت فردی و گروهی باید بنشینیم و ببینیم چگونه می‌توان آن را انجام داد؛ پیامبر(ص) خطاب به سلمان فرمودند: روزی خواهد رسید که امر به معروف و نهی از منکر نخواهد شد؛ سلمان فرمودند: مگر می‌شود؟ و فرمودند بدتر از این، یعنی امر به منکر و نهی از معروف می‌شود و بدتر از این دو نیز اینکه معروف، منکر و منکر هم معروف دیده می‌شود.

این پژوهشگر دینی در پایان تأکید کرد متأسفانه بسیاری از مؤمنان و متدینان در زمینه امر به معروف و نهی از منکر دچار غفلت شده‌اند. این فضا باید شکسته شود و پیش از پرداختن به مسائل پوشش و حجاب، باید روی احیای این فرهنگ کار شود.