کد خبر: ۴۳۲۳۹۴۰

تاریخ: ۳۰ آذر ۱۴۰۴ - ۰۹:۱۴

محسن صیفی‌کار بیان کرد

یلدا؛ آیینی ایرانی با مؤلفه‌های مورد تأیید اسلام

پژوهشگر و نویسنده به مبحث یلدا از دیدگاه اسلام پرداخت و گفت: شب یلدا به‌عنوان آیینی کهن در فرهنگ ایرانی، در صورت پایبندی به عقلانیت، صله‌ رحم، مهربانی و پرهیز از اسراف، نه‌تنها با آموزه‌های اسلامی تعارضی ندارد بلکه می‌تواند فرصتی برای تقویت ایمان، اخلاق و توجه به نیازمندان باشد.

یلدا به‌عنوان یکی از کهن‌ترین آیین‌های ایرانی، همواره حامل مفاهیمی چون مهرورزی، همنشینی و امید به روشنایی بوده است؛ آیینی که ریشه در فرهنگ باستانی این سرزمین دارد و در گذر زمان در میان ملت‌های مختلف نیز نمود یافته است. با این حال، نسبت این سنت دیرینه با آموزه‌های اسلامی و مرز میان بهره‌گیری معنوی از آن، همواره مورد توجه اندیشمندان دینی و فرهنگی قرار داشته است. در همین راستا، خبرنگار ایکنا از همدان به‌منظور بررسی جایگاه شب یلدا در چارچوب عقلانیت و تعالیم اسلامی با محسن صیفی‌کار، نویسنده و پژوهشگر گفت‌وگویی کرده است که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

ایکنا _ نگاه اسلام به آیین‌ها و سنت‌های باستانی همچون شب یلدا چیست و این آیین در چه چارچوبی می‌تواند با آموزه‌های اسلامی همخوانی داشته باشد؟

یلدا در کشورهای فارسی‌زبان همچون ایران، افغانستان، تاجیکستان، پاکستان و حتی در ترکیه وجود دارد و این آیین باستانی در آن‌ها اجرا می‌شود. اما نگاه اسلام به آیین‌ها و سنت‌ها به دو گونه است؛ یا سنت‌های جاهلی و غیرانسانی بوده و یا آیین‌هایی بوده که با روح الهی و فرهنگ انسانی تطابق داشته است. اولین مورد را اسلام رد کرده و دومین مورد را تأیید و بر آن تأکید کرده است.

هر چند آیین‌هایی مانند شب یلدا از دیدگاه اسلام در زمره اعمال مباح قرار می‌گیرند و انسان‌ها از اجرای آن نهی نشده‌اند، اما در مقابل، آیین‌هایی نیز وجود دارد که اسلام خود آن‌ها را ایجاد کرده و بر انجامشان تأکید داشته است.

درباره احکام ناپسند و سنت‌های نادرست نیز اسلام روش اصلاحی را مدنظر قرار داده است؛ به‌عنوان نمونه، زنده‌به‌گور کردن دختران، قتل و غارت از رفتارهای ضد اخلاقی بوده که اسلام آن‌ها را مردود شمرده و اصلاح کرده است.

می‌توان موضوع یلدا را با قاعده عقلی نیز مورد بررسی قرار داد. در کلام اسلامی، عقل انسان می‌تواند تشخیص دهد چه کاری خوب و چه کاری بد است، مشروط بر آنکه عقل سلیم حاکم باشد نه عقل شهوت‌پرست و غیرمعقول.

عقل انسان پیامبر درونی انسان است و هیچ عقل سالمی از کشت و کشتار استقبال نمی‌کند. همه انسان‌ها نیز پذیرفته‌اند که سلام‌کردن، رفت‌وآمد و محبت‌ورزی به دیگران امری پسندیده است، بنابراین براساس قاعده عقلی، شب یلدا موضوعی مبارک و مورد تأیید اسلام به‌شمار می‌آید.

ایکنا _ شب یلدا چه مؤلفه‌ها و مفاهیمی دارد که از منظر اسلام نه‌تنها مردود نیست، بلکه مورد تأیید و توصیه قرار می‌گیرد؟

یکی از مهم‌ترین شاخص‌های شب یلدا، دورهمی، همنشینی، مهربانی و صله‌ رحم است؛ اموری که در چارچوب ایمان، تقوا و عمل صالح قرار می‌گیرند و انسان‌ها می‌توانند از فرصت طولانی این شب برای باهم‌بودن، حافظ‌خوانی و شاهنامه‌خوانی بهره ببرند؛ کتاب‌هایی که خود سرشار از حکمت و اخلاق الهی هستند.

شادمانی از دیگر مؤلفه‌های مهم شب یلداست. امام صادق(ع) فرموده‌اند: در غم‌های ما غمگین و در شادی‌های ما شاد باشید. همچنین در این شب باید به فکر دیگران نیز بود که این همان انفاق و کمک به نیازمندان است که اسلام بر آن تأکید فراوان دارد.

صله‌ رحم، گفت‌وگو، خانه‌آرایی، پوشیدن لباس‌های نو و تمیز، حافظ‌خوانی، شادمانی و دیگر جلوه‌های مثبت شب یلدا، اموری هستند که عقل انسان آن‌ها را می‌پذیرد و وقتی عقل آن‌ها را تأیید کند، اسلام نیز با آن‌ها مخالفتی ندارد.

ایکنا _ چه برنامه‌ها و سنت‌هایی در شب یلدا وجود دارد که اسلام آن‌ها را تأیید نمی‌کند؟

زمانی که اجرای این سنت به اسراف منجر شود و برای برگزاری شب یلدا چندین نوع میوه و تنقلات فراهم شده و دورهمی‌های پرهزینه و تجمل‌گرایانه شکل بگیرد، قطعاً از نگاه اسلام امری مردود به‌شمار می‌آید. شب یلدا، شب غفلت نیست؛ بلکه شب رسیدگی به مستمندان، توجه به احوال یکدیگر و دستگیری از هم است.

امام صادق(ع) فرموده‌اند: زمستان، بهار مؤمن است، چراکه شب‌های آن طولانی و بهترین فرصت برای بندگی خداوند به‌شمار می‌آید. بنابراین، باید از این فرصت استفاده کرد و در کنار صله‌ رحم که خود عبادت است، از اسراف، پرخوری و غفلت پرهیز کرد.

در فرمان امام علی(ع) به مالک اشتر نیز آمده است که ممکن است مردم هر شهر آیین‌هایی داشته باشند که پسندیده باشد و حاکم موظف است آن‌ها را تأیید کند. از این‌رو، سنت‌هایی که در میان مردم رواج دارد اگر براساس قاعده عقلی باشد، از دیدگاه اسلام مورد تأیید قرار می‌گیرد و در نهایت می‌تواند در زمره اعمال مباح محسوب شود.

باید توجه داشت که شب یلدا تنها شب خوردن و پرداختن به ظواهر نیست، بلکه فرصتی برای آغاز است؛ فرصتی که انسان می‌تواند با بهره‌گیری از حکمت‌های قرآنی و اخلاقی، زندگی خود را به شکلی متفاوت آغاز کرده و به خود تلنگر بزند.

امام باقر(ع) می‌فرماید: صله‌ رحم موجب پاکی اعمال، افزایش روزی، دفع بلا، آسانی حساب و تأخیر در اجل می‌شود. بنابراین، شب یلدا و دورهمی، که عملی مباح است، اگر بر پایه اعمال خیر بنا شود، برکات فراوانی به همراه خواهد داشت.

توجه به سالمندان، رسیدگی به نیازمندان، مهر و محبت به یکدیگر، دید و بازدید، طهارت و پاکی، زیارت امامزادگان و پرداختن به دعا و نیایش، همگی از اموری هستند که مورد تأیید و تأکید اسلام‌اند و می‌توان آن‌ها را در آیین شب یلدا به‌خوبی اجرا کرد.