کد خبر: ۴۳۲۵۰۲۶

تاریخ: ۰۴ دی ۱۴۰۴ - ۱۸:۵۱

تحریف یک معنا؛ «لیله‌الرغائب» شبِ جوایز الهی است، نه «شب آرزوها»

«لیله‌الرغائب» در سنت دینی شیعه به معنای «شبِ جوایز ویژه الهی» است؛ شبی برای دریافت عطای الهی از شامگاه تا سپیده‌دم. با این حال، ترجمه نادرست آن به «شب آرزوها» در سال‌های پس از انقلاب، نه‌تنها از نظر ادبی و لغوی خطاست، بلکه معنا و کارکرد معنوی این مناسبت را نیز دچار تحریف کرده است.

سالیان متمادی، همه سال‌های کودکی و نوجوانی ما، هر ساله در شب اولین جمعه ماه رجب، در همه‌جا ــ از جلسات و محافل بسیار کوچک خانگی گرفته تا مجالس بزرگ در مساجد جامع و هیئت‌های مذهبی مرکزی شهرها و استان‌ها ــ لیله‌الرغائب معرفی و توصیف می‌شد. تقریباً در همه مساجد، بدون استثناء، پیش یا پس از دعای کمیل، درباره این شب سخن گفته می‌شد؛ آن‌چنان که ما بچه‌ها و نوجوان‌ها، گاه از منبری‌ها و مُرشدها هم بهتر می‌توانستیم لیله‌الرغائب را توضیح بدهیم.

ترکیب «لیله‌الرغائب» آشکارا الگوبرداری‌شده از «لیله‌القدر» (شب قدر) است. اما «رغائب» چیست و به چه معناست؟ «رغائب» جمعِ «رَغیبه» است؛ همان‌گونه که می‌گوییم: دقیقه/دقائق، قبیله/قبائل، فضیلت/فضائل، کبیره/کبائر، قرینه/قرائن.

«رَغیبه» از نظر صرفی، «فعیل» به معنای «مفعول» است؛ یعنی «مرغوبٌ‌فیه»، چیزی که بسیار مورد گرایش، توجه و علاقه است. معادل فارسی آن «جایزه» است؛ جایزه‌ای که غالباً نمک و زیبایی‌اش در این است که دریافت‌کننده از پیش نداند چه چیزی قرار است به او داده شود. این می‌شود «رَغیبه» و جمع آن «رغائب»؛ یعنی جوایز، جایزه‌ها.

امامان اهل‌بیت علیهم‌السلام، لیله‌الرغائب را دو سه ماه پیش از لیله‌القدر برای یاران و پیروان خود مطرح کرده‌اند؛ با عنوان «شبِ جایزه‌های ویژه». شبی که قرار است از شامگاه تا پگاه، بندگان خدا از سوی خداوند، جوایزی خاص و ممتاز دریافت کنند؛ چه جوایز دنیوی و چه اخروی. و طبعاً چنین شبی، همانند شب قدر، به شبی برای ذکر، دعا، نماز و راز و نیاز تبدیل می‌شود؛ شبی در انتظار دریافت آن جایزه‌ها.

اما در سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ناگهان در این‌جا و آن‌جا، لیله‌الرغائب را «شب آرزوها» ترجمه کردند؛ ترجمه‌ای صددرصد نادرست. اگر قرار بود معنای آن «شب آرزوها» باشد، باید گفته می‌شد: «لیله‌الرغبات»، نه لیله‌الرغائب.

مرحوم محمدعلی لسانی فشارکی، استاد و پیشکسوت قران کریم