کد خبر: ۴۳۲۵۶۹۷

تاریخ: ۱۳ دی ۱۴۰۴ - ۱۱:۲۶

حجت‌الاسلام حسین آقاجانی مطرح کرد

اعتکاف؛ رشد در سکوت، حرکت در خلوت

یک کارشناس دینی گفت: نوجوان لازم است فرصتی بیابد تا توقف کند، این توقف، موجب کشف توانمندی‌های درونی، ایجاد حرکت و خروج از ریتم تکراری روزمره می‌شود و همان رشد فردی است که اعتکاف برای نوجوان به ارمغان می‌آورد.

در دوران پرتلاطم نوجوانی که هویت فردی و اجتماعی در حال شکل‌گیری است و سوالات بنیادین درباره خود، زندگی و معنای آن، یکی پس از دیگری در ذهن او جوانه می‌زند، نیاز به خلوت و توقفی برای تأمل و یافتن پاسخ درونی، ضرورتی انکارناپذیر است. در این آستانه حساس، که نوجوان نه کاملاً کودک و نه هنوز بزرگسال است، فطرت پاک او، جویای معنا و تشنه ارتباطی عمیق‌تر با خویشتن و مبدائی برتر است. اعتکاف با ایجاد چنین فضایی، این فرصت استثنایی را فراهم می‌آورد تا نوجوان در هیاهوی جهان مدرن و شبکه‌های پیچیده اجتماعی، توقف کند، از روزمرگی فاصله بگیرد و به ندای درونش گوش فرا دهد.

این مناسک معنوی، فقط یک مناسک مذهبی ساده و محدود به زمان نیست؛ بلکه سفری به درون است تا فرد پاسخ نیاز معنوی خود را در آن بیابد. در سال‌های اخیر اعتکاف مخاطب‌محور بوده تا معتکفان بتوانند در کنار افرادی به عبادت بپردازند که اشتراکاتی هر چند اندک با آنها داشته باشند تا هم محتوایی که به آنها ارائه می‌شود، به درستی انتقال یابد و هم معتکفان حظ معنوی بیشتری ببرند.

درواقع نوجوان با شرکت در این مراسم، در حریم مسجد و در جمع همسالانی با دغدغه‌های مشترک، فرصت می‌یابد تا در سکوت و با ابزار‌های معنوی همچون دعا، نیایش، قرآن و تفکر، به جستجوی خویشتن بپردازد. اعتکاف، نیاز به تعلق، آرامش و هدفمندی را، در قالبی سازنده و الهی پاسخ می‌گوید و بستری می‌سازد تا او بتواند پیوندی آگاهانه با منبع بی‌انتهای معنویت برقرار کند و از این رهگذر، سنگ بنای یک زندگی متعادل و با معنا را در سال‌های آتی حیات خود استوار کند.

حجت‌الاسلام حسین آقاجانی، دبیر عملیات اعتکاف نوجوانی و کارشناس دینی در گفت‌وگو با ایکنا به سؤال‌هایی در این زمینه پاسخ گفته است. مشروح این گفت‌وگو در ادامه تقدیم همراهان همیشگی این خبرگزاری می‌شود.

ایکنا ـ با توجه به اینکه نوجوان همزمان به معنویت، هیجان و تجربه‌های تازه نیاز دارد، اعتکاف چگونه می‌تواند هر دو این نیاز‌ها را پاسخ دهد؟

نیاز نوجوان به معنویت، در حقیقت نیاز به شناخت خود و فاصله‌گیری نسبی از مشغولیت‌های دنیوی است. از سوی دیگر، ذات نوجوان هیجان‌طلب و مشتاق تجربه‌های تازه است؛ او کنجکاو است و سعی می‌کند تا این کنجکاوی را اقناع کند. به همین دلیل، همواره در جستجوی برنامه‌های متنوع است. گاه تصور می‌کنیم نوجوان فقط به فعالیت‌های پُرتحرک تمایل دارد، در حالی که کنجکاوی ذاتی او را وامی‌دارد تا درباره دنیایی که به تازگی وارد آن شده است، بیندیشد. او به فرصتی برای خلوت و تأمل نیاز دارد تا بتواند نسبت به جهان پیرامون خود اندیشه کند. اعتکاف چنین فرصتی را در اختیار نوجوان قرار می‌دهد تا هم کنجکاوی خود را پاسخ گوید و هم در هیاهوی زندگی روزمره، فرصتی برای تفکر، خودشناسی و یافتن پاسخ پرسش‌های ذهنی خود بیابد.

ایکنا ـ آثار ملموس و ناملموس اعتکاف بر رشد فردی نوجوان چیست؟

اگر بخواهیم تأثیرات ملموس و ناملموس اعتکاف را بر رشد فردی نوجوان بررسی کنیم، باید گفت؛ اعتکاف با ایجاد سکوت و خلوت، موجب حرکت و پویایی او می‌شود. وقتی مسیر و هدف برای فرد روشن نباشد، معمولاً حرکت و تغییری رخ نمی‌دهد؛ اما با روشن‌شدن مسیر و باور به ضرورت پیمودن آن، علیرغم همه دشواری‌ها انگیزه و حرکت ایجاد می‌شود. درواقع اعتکاف به نوجوان فرصت می‌دهد تا در میان هیاهوی روزمره توقفی کند، سکوتی بیابد و در این خلوت، هدف و مسیر خود را بشناسد و انگیزه لازم برای حرکت و رسیدن به جایگاه مطلوب را کسب کند.

متأسفانه در برخی برنامه‌های اعتکاف، این تصور نادرست وجود دارد که برای جذب نوجوان، باید همان هیجان‌های محیط‌هایی مانند مدرسه، کانون یا اردو‌ها را به فضای مسجد و اعتکاف منتقل کرد. در حالی که نوجوان دقیقاً نیاز به خلوت و سکوت دارد. ما منکر هیجان نیستیم، اما میدان هیجان در اعتکاف باید متفاوت باشد. نوجوان لازم است فرصتی بیابد تا توقف کند، مسیرش را بشناسد، جایگاه خود را در جهان درک کرده و با تأمل، طراحی نوینی برای زندگی خود ارائه دهد. این توقف، موجب کشف توانمندی‌های درونی، ایجاد حرکت و خروج از ریتم تکراری روزمره می‌شود و همان رشد فردی است که اعتکاف برای نوجوان به ارمغان می‌آورد.

ایکنا ـ محتوای سخنرانی‌ها و مهارت‌های مربوط به رشد فردی که نوجوان می‌تواند کسب کند، چه مواردی باید باشد و در محتوای ارائه‌شده از سوی سخنران‌ها بر چه نکاتی باید تأکید بیشتری شود؟

خوشبختانه در مجموعه فعالیت‌های فرهنگی، اجماعی شکل گرفته که محتوا را براساس آیات الهی و زندگی با قرآن ارائه دهیم. امسال دارالقرآن آغازکننده این راه بوده و پنج آیه منتخب را برای محوریت بخشیدن به برنامه اعتکاف در نظر گرفته است. هدف این است که نوجوان با این آیات، خلوت و توقف لازم را آغاز کند و به یک ایستگاه شارژ روحی دست یابد، ذهنش آرام گیرد و مسیر زندگی‌اش روشن شود.

محوریت این پنج آیه سبب می‌شود، نوجوان در این سه روز با قرآن همنشین شود، با آیات زندگی کند و در ادامه بتواند زندگی خود را براساس آنها بسازد. از آنجا که در فصل بندگی(ماه‌های رجب، شعبان و رمضان) قرار داریم، چه بهتر که نوجوان آغاز فصل بندگی خود را با آیات الهی شروع کند و این روند را تا ماه مبارک رمضان ادامه دهد تا رشد معنوی‌اش تثبیت و تقویت شود.

ایکنا ـ چگونه می‌توان این حالت معنوی را پس از اعتکاف حفظ کرد؟

اعتکاف فرصتی برای تمرین‌های عملی فراهم می‌آورد. امسال، طرح اعتکاف با عنوان «حالت پرواز» نامگذاری شده است. همان‌طور که گاهی در زندگی نیاز داریم تلفن همراه خود را در حالت پرواز قرار دهیم تا از سر و صدا و هیاهو فاصله بگیریم، نوجوان نیز در اعتکاف یاد می‌گیرد که گاهی خود را در «حالت پرواز» قرار دهد، توقف کند، بیندیشد و برای پرواز از دنیای فانی به سوی باقی، خود را آماده کند.

این تجربه می‌تواند تمرینی باشد، برای آنکه پس از اعتکاف نیز لحظاتی را به خلوت با خود و ارتباط با خداوند متعال اختصاص دهد. اگر در اعتکاف، فرصت‌هایی برای نماز اول وقت، خلوت‌های بندگی قبل از نماز صبح و انس با آیات الهی برای نوجوان فراهم شود، او می‌تواند این تجربه را پس از اعتکاف نیز تکرار کند.

بسته اعتکاف نوجوانی که تهیه شده، دقیقاً همین هدف را دنبال می‌کند؛ هم نوجوان را با آیات الهی مأنوس می‌کند و هم مربیان و مبلغین را براساس این آیات توانمند می‌کند تا بتوانند برای نوجوانان توضیح دهند که چگونه زندگی با این آیات را پس از اعتکاف نیز ادامه دهند.

ایکنا ـ چرا در سال‌های اخیر بر برگزاری اعتکاف ویژه نوجوانان تأکید می‌شود و اگر اعتکاف به صورت خانوادگی برگزار شود، چه تأثیراتی خواهد داشت؟

در اصل، هدف نهایی، حرکت به سمت اعتکاف خانوادگی است. برگزاری اعتکاف در قالب خانواده بسیار مطلوب‌تر است، زیرا بسیاری از چالش‌هایی که در اعتکاف‌های ویژه نوجوانان ممکن است پیش آید، در فضای خانوادگی اصلاً وجود ندارد. خانواده بهترین مأمن و پناهگاه برای نوجوانان است و این آرمان و هدف ماست.

اما باید توجه داشت که در شرایط کنونی، نوجوانان دوره‌ای پرانرژی، پرشور و هیجان را طی می‌کنند و در عین حال به دنبال تجربه‌های معنوی نیز هستند. از سوی دیگر، نوجوانان معمولاً تمایل دارند از خانواده فاصله بگیرند تا آزادی بیشتری برای کشف خود و پاسخ به کنجکاوی‌هایشان داشته باشند. امروزه، در عصری زندگی می‌کنیم که از یک سو با انفجار ارتباطات مواجهیم و از سوی دیگر، عصر معنویت نامیده می‌شود؛ چرا که انسان‌ها خود را در هیاهوی زندگی تنها و رها شده می‌یابند و به دنبال یافتن پناهگاه و اتصال به منبعی بی‌پایان هستند. نوجوانان نیز از این قاعده مستثنی نیستند و به دنبال فضایی می‌گردند که در آن بتوانند با خلوت و سکوت، به آرامش و اتصال معنوی دست یابند.

در محیط خانواده، ممکن است نوجوان نتواند به‌طور کامل آن حس و ظرفیت معنوی مورد نیاز خود را تجربه کند یا پاسخ کنجکاوی‌های درونی‌اش را بیابد. بنابراین، حضور در مکان‌هایی مانند مسجد و شرکت در برنامه‌هایی مانند اعتکاف، این فرصت را به او می‌دهد تا توقف کند، پناهگاهی معنوی بیابد و به نیاز‌های روحی خود پاسخ دهد.

در سال‌های اخیر، با توجه به افزایش حساسیت‌ها و چالش‌های موجود در جامعه، دغدغه مربیان و مراکز فرهنگی برای پاسخگویی به نیاز‌های نوجوانان بیشتر شده است. اگرچه در گذشته توجه چندانی به برگزاری اعتکاف‌های تخصصی برای قشر خاصی مانند نوجوانان نمی‌شد، اما امروزه با درک نیاز‌های ویژه این گروه و تفاوت‌های روحی و رفتاری آنها با بزرگسالان، ضرورت چنین برنامه‌هایی بیش از گذشته احساس می‌شود.

در حالت ایده‌آل، همه اعضای خانواده در کنار یکدیگر و در مساجد به صورت جمعی اعتکاف می‌گیرند، اما در شرایط کنونی، به دلیل تفاوت‌های روحی و ظرفیت‌ها، ممکن است حضور نوجوانان و بزرگسالان در کنار یکدیگر چالش‌هایی ایجاد کند که فواید آن را تحت‌الشعاع قرار دهد. بنابراین، در مرحله فعلی، برگزاری اعتکاف ویژه نوجوانان به عنوان گامی ضروری در نظر گرفته می‌شود تا هم نوجوانان فضای مناسب خود را داشته باشند و هم به تدریج جامعه و خانواده برای اعتکاف جمعی و خانوادگی آماده شوند. هدف نهایی ما رسیدن به نقطه‌ای است که پدران، مادران و فرزندان در کنار هم و در فضایی مشترک، از برکات معنوی اعتکاف بهره‌مند شوند.