کد خبر: ۴۳۲۷۱۳۱

تاریخ: ۱۵ دی ۱۴۰۴ - ۱۴:۰۲

نماز؛ مهندسی تحول درونی و مسیر تحقق جامعه مهدوی

استادیار پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تأکید کرد: اقامه نماز نه تنها وظیفه فردی، بلکه نخستین گام اصلاح اجتماعی است و مسیر تحقق جامعه مهدوی و قیام مصلحان صالح از همین عبادت آغاز می‌شود.

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین علی محمدی‌هوشیار، استادیار گروه جریان‌شناسی پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۵ دی‌ ماه در نشست علمی «از اقامه نماز تا قیام مصلحین؛ نگاهی مهدوی به اصلاح اجتماعی» که به همت دبیرخانه اجلاس سراسری نماز برگزار شد، با اشاره به تفاوت مفهومی «صلاح» و «اصلاح» از منظر قرآن کریم اظهار کرد: صلاح به معنای شایستگی و درستکاری فردی است، در حالی‌ که اصلاح، فرایندی کنشگرانه و اجتماعی به شمار می‌رود که بنابر روایات، تحقق نهایی آن به دست حضرت مهدی(عج) صورت می‌گیرد و بر این اساس، وظیفه ما زمینه‌سازی برای این اصلاح فراگیر است.

وی در تبیین مفهوم «اقامه نماز» با تأکید بر تفاوت آن با صرف نمازخواندن، گفت: اقامه، فراتر از خواندن نماز است؛ به‌گونه‌ای که قرآن کریم اقامه را به معنای استوار ساختن یک اصل، نهادینه‌کردن و برپا داشتن آن می‌داند. اقامه نماز به معنای احیای شعائر الهی است، در حالی‌ که نماز خواندن صرفاً ادای فریضه واجب به شمار می‌رود و مسلمانان وظیفه دارند نماز را در جامعه اقامه کنند، نه اینکه تنها به خواندن آن بسنده شود.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه با اشاره به آیه شریفه «الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ» افزود: مسئله نماز در این آیه با رویکردی اصلاح‌گرایانه مطرح شده است؛ ما نماز می‌خوانیم تا به صلاح و شایستگی فردی برسیم و پس از آن، نماز را در سطح اجتماعی اقامه کنیم. از همین‌رو، اقامه نماز در کنار ایمان و انفاق مورد تأکید قرار گرفته است.

هوشیار با اشاره به حرکت مهدوی و نظریه تحول اجتماعی اظهار کرد: اصلاح بدون تحول اجتماعی ملت‌ها امکان‌پذیر نیست؛ چنان‌که قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ». اصلاح اجتماعی باید از درون مردم آغاز شود و قیام حضرت مهدی(عج) نیز ادامه یک فرایند تحولی و اصلاحی در سطح جهانی است. خداوند هشدار می‌دهد که اگر انسان خواهان زندگی مطلوب در دنیا و آخرت است، باید تغییر را از درون خود آغاز کند؛ چراکه دگرگونی بیرونی، وابسته به تحول درونی است و نماز، نخستین گام در مسیر این تغییر به شمار می‌رود.

نماز؛ مهندسی تحول درونی

هوشیار با تأکید بر اینکه مهندسی تحول درونی و اصلاح‌گری حقیقی از مسیر نماز تحقق می‌یابد، اظهار کرد: انسان زمانی می‌تواند به‌عنوان فردی شایسته و فرمانده‌ای کارآمد در دولت امام مهدی(عج) ایفای نقش کند که پیش از آن، دولت درونی خود را استوار ساخته باشد. فردی که گرفتار کبر است، روحیه خضوع ندارد و نماز خود را با حواس‌پرتی به‌جا می‌آورد، هنوز دولت درون خویش را آماده نکرده است؛ از این‌رو، گفتن «اللهم عجل لولیک الفرج» بدون این آمادگی، ثمربخش نخواهد بود. نماز به انسان می‌آموزد که چگونه دولت درونی خود را بسازد و او را به مقابله با منکرات سوق می‌دهد.

وی با بیان اینکه از مهم‌ترین آثار اقامه نماز، شکل‌گیری «ایمان دفاعی» در برابر تمایلات نادرست فردی و اجتماعی است، افزود: تمایلات نادرست درونی زمینه‌ساز فحشا و انحرافات فردی و تمایلات ناصحیح اجتماعی منشأ فساد در جامعه می‌شود و نماز، به‌عنوان محوری اساسی، انسان و جامعه را در برابر این هواها و مفاسد مصون می‌سازد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به اینکه برخی فحشا و منکر را در یک سطح می‌دانند، اظهار کرد: فحشا ناظر به تمایلات و انحرافات فردی است، در حالی‌ که منکر به فسادهای اجتماعی و سازمان‌یافته اشاره دارد. گاهی جامعه با ایجاد فشار، فرد را به سمت رفتارهای نادرست سوق می‌دهد؛ برای مثال، او را به بی‌حجابی ترغیب می‌کند و این نماز است که می‌تواند فرد را در برابر چنین فشارهایی مقاوم سازد. نماز با اتصال انسان به مبدأ قدرت، اراده فرد را در برابر منکرات تقویت می‌کند و مصلح فردی و اجتماعی باید از اراده‌ای قوی برای مقابله با فسادهای فردی و اجتماعی برخوردار باشد.

استادیار گروه جریان‌شناسی پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی تأکید کرد: زمانی که انسان خالصانه در برابر خدایی قرار می‌گیرد که از هر قدرتی برتر، جبارتر و قوی‌تر است، به اراده‌ای استوار و نفوذناپذیر دست می‌یابد.

وی افزود: هر اندازه انسان در برابر زیردستان، خانواده و کارکنان خود متواضع‌تر باشد، در مواجهه با جباران و مستکبران استوارتر خواهد بود و به همان نسبت که گرفتار فحشای درونی باشد، توان و اراده او برای ایستادگی در برابر منکرات اجتماعی کاهش خواهد یافت.

رابطه خشوع در برابر خدا و مقابله با استکبار

هوشیار با بیان اینکه خداوند از طریق نماز، میدان تمرینی برای تقویت اراده در اختیار انسان قرار داده است، گفت: از این‌رو نماز عالی‌ترین جلوه خضوع و خشوع در برابر پروردگار به شمار می‌رود و تنها کسانی توان ایستادگی در برابر استکبار جهانی را دارند که در برابر خداوند، خشوع بیشتری از خود نشان دهند.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: در پرتو نماز می‌توان به آرمان‌شهر الهی دست یافت؛ البته مراد از نماز، صرفاً عبادت فردی نیست، بلکه اقامه نماز در سطح جامعه است.

وی در ادامه با استناد به آیه شریفه «وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ» بر نقش شکرگزاری و بهره‌گیری صحیح از نعمت‌های الهی در مسیر تحقق جامعه مطلوب تأکید کرد.

مهدویت اندیشه خیالی نیست

استادیار پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی با تأکید بر اینکه اندیشه مهدویت یک آرمان خیالی نیست، بلکه حقیقتی قابل تحقق و حتمی‌الوقوع است، تصریح کرد: با ظهور، مصلحان صالح بر جهان حاکم خواهند شد. مصلح به کسی گفته می‌شود که هم خود در مسیر اصلاح قرار دارد و هم برای اصلاح دیگران تلاش می‌کند و این مسیر نیز از نماز عبور می‌کند؛ بنابراین اگر بخواهیم در زمره صالحان و از یاران آنان باشیم، باید نماز را اقامه کرده و به امر به معروف و نهی از منکر پایبند باشیم.

وی با بیان اینکه اقامه نماز، نخستین و مهم‌ترین برنامه عملیاتی یک حکومت مصلح به شمار می‌رود، افزود: قیام مصلح کل نیازمند همراهی گروهی از مردم است که با او هم‌قدم می‌شوند، آیات جهاد را می‌خوانند و در رکاب او حضور دارند.

هوشیار با اشاره به آیه شریفه «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ...»، اظهار کرد: اگر قدر جایگاهی را که خداوند به ما عطا کرده ندانیم، توفیق از ما گرفته خواهد شد. اگر انقلاب کردیم، نماز را اقامه کردیم و در مسیر ولایت فقیه خون دادیم، نباید در این راه دچار سستی شویم، بلکه باید استوار بمانیم؛ چراکه خداوند با کسی قرارداد دائمی نبسته است و اگر ما کوتاهی کنیم، انسان‌هایی محکم‌تر و شایسته‌تر را جایگزین خواهد کرد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با تأکید بر اینکه یاران امام زمان(عج) مجموعه‌ای از مصلحان هستند که اهل تواضع، محبت، اقامه نماز و امر به معروف و نهی از منکرند و جهاد را بدون ترس انجام می‌دهند، بیان کرد: مصلح کل، یاران خود را از میان کسانی برمی‌گزیند که نماز را اقامه کرده‌اند؛ افرادی که نماز برای آنان مسئله اول و آخر زندگی است. ازاین‌رو، وراثت زمین، وراثتی تمدنی و همه‌جانبه است که حاصل اصلاح فردی و اصلاح اجتماعی به شمار می‌رود.

هوشیار تصریح کرد: اگر ما بر اقامه نماز اصرار داشته باشیم، به قیام نیز خواهیم رسید؛ قیامی که از سوی خداوند وعده داده شده است و قیام‌کنندگان آن کسانی هستند که هیچ چیزی را شریک خدا قرار نمی‌دهند.

وی در پایان با بیان اینکه جامعه مهدوی، جامعه‌ای امن، خالص و توحیدی است، گفت: در چنین جامعه‌ای ریشه‌های شرک به‌طور کامل نابود می‌شود و ما با اقامه نماز و پافشاری بر آن تلاش می‌کنیم در مسیری گام برداریم که به قیام مهدوی منتهی شود.