کد خبر: ۴۳۲۷۱۴۹

تاریخ: ۱۶ دی ۱۴۰۴ - ۰۸:۳۳

استاد حوزه علمیه نجف در گفت‌وگو با ایکنا:

امام علی(ع) صیانت از کرامت انسانی را اساس حکمرانی قرار داد

شیخ الفریجی با تأکید بر اینکه حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) در دامان پیامبر اکرم(ص) پرورش یافت و علم را به‌طور مستقیم از ایشان آموخت، گفت: امام علی(ع) تجسم عینی عدالت، قرآن ناطق و الگوی اصلاح‌گری در حکومت اسلامی است که مبارزه با ظلم، احقاق حقوق مردم و صیانت از کرامت انسانی را اساس سیاست و حکمرانی قرار داد.

شیخ میثم طالب الفریجی، استاد حوزه علمیه نجف اشرف در گفت‌وگو با ایکنا با اشاره به شخصیت جامع‌الاطراف حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) اظهار کرد: امام علی در خانه رسول خدا(ص) رشد یافت و علم و معرفت را مستقیماً از ایشان فرا گرفت. ایشان در فضای قرآن کریم زندگی و به آن عمل کرد؛ تا آنجا که می‌توان امام علی(ع) را قرآن ناطق نامید. از همین رو، حضرت سرآمد عدالت بود و در مسیر سیره پیامبر اکرم(ص) حرکت می‌کرد و پاسدار اصول عدالت در میان مردم به‌شمار می‌رفت.

وی افزود: امام علی(ع) با هرگونه انحراف، تجاوز به حقوق دیگران و ظلم مخالفت می‌کرد و در راه حق، بی‌امان با باطل می‌جنگید. ایشان حتی بر خود واجب می‌دانست اموال عمومی را که به ناحق تصرف شده بود به صاحبان اصلی آن، یعنی مردم، بازگرداند.

مقابله با فرصت‌طلبان و ایستادگی در برابر توطئه‌ها

وی ادامه داد: این رویکرد، موجب نگرانی گروهی از فرصت‌طلبان و افراد خودخواه شد و آنان مخالفت‌ها و توطئه‌هایی را علیه امام آغاز کردند، اما امام علی(ع) راه خود را ادامه داد و در مسیر خدا، از سرزنش هیچ سرزنش‌کننده‌ای نهراسید.

الفریجی با اشاره به یکی از خطبه‌های امام علی(ع) در آغاز حکومت ایشان گفت: امام علی(ع) در دومین روز بیعت در مدینه فرمود: «بدانید هر بخششی که عثمان انجام داده و هر مالی که از مال خدا به کسی واگذار شده، باید به بیت‌المال بازگردانده شود؛ زیرا حق قدیمی با هیچ چیز از بین نمی‌رود. عدالت گسترده است و کسی که عدالت را برای خود دشوار ببیند، تحمل ظلم برای او دشوارتر خواهد بود.»

امام علی(ع) در دومین روز بیعت در مدینه فرمود: «بدانید هر بخششی که عثمان انجام داده باید به بیت‌المال بازگردانده شود، عدالت گسترده است و کسی که عدالت را برای خود دشوار ببیند، تحمل ظلم برای او دشوارتر خواهد بود.»

عدالت و اصلاح‌گری؛ محور اصلی حکومت علوی

وی در ادامه، با بررسی حوادث تاریخی پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: تحولات پس از رحلت رسول خدا(ص) نشان‌دهنده سوء‌استفاده آشکار از دین اسلام است. مدت زیادی نگذشت که امت اسلامی از مسیر اصلی خود منحرف شده و دین، به ابزاری برای دستیابی به منافع شخصی و تسویه‌حساب‌های سیاسی تبدیل شد.

این استاد دانشگاه افزود: این انحراف به‌ویژه در دوران حکومت بنی‌امیه آشکار شد؛ آنان بر مردم مسلط شده، امت اسلامی را دچار انحراف کرده و تمام همّ و غم خود را صرف لذت‌ها، شهوات و تثبیت قدرت کردند.

الفریجی تصریح کرد: همین شرایط حضرت علی(ع) را بر آن داشت تا تحقق اصلاحات و برپایی عدالت را به عنوان شعار اصلی حکومت خود اعلام کند. عوامل انحراف در جامعه اسلامی فراوان بود و امام با گام نهادن در مسیر عدالت، تلاش کرد امت اسلامی را تا حد امکان از سقوط نجات داده و مسیر آن را اصلاح کند. از همین رو فرمود: «به خدا سوگند، حق مظلوم را از ظالم خواهم گرفت و ظالم را، هرچند ناخشنود باشد، به سرچشمه حق خواهم رساند.»

وی با اشاره به اقدامات عملی امام علی(ع) در آغاز حکومت گفت: حضرت در همان روزهای نخست، برای تحکیم پایه‌های عدالت، مساوات را در بیت‌المال برقرار کرد، برخی والیان فاسد را عزل و کارگزاران را مورد حسابرسی و نظارت دقیق قرار داد.

این استاد دانشگاه افزود: مبارزه با ظلم، محور اصلی سیاست امام علی(ع) بود و ایشان برای ریشه‌کن کردن فسادهای اقتصادی، اداری و اجتماعی، روشی سنجیده و دقیق اتخاذ کرد که بخش مهمی از آن در نهج‌البلاغه منعکس شده است.

وی در خصوص روش اصلاحی توسط حضرت علی(ع) تصریح کرد: پس از منصوب شدن امام علی(ع) به حکومت و مبارزه ایشان با انواع ظلم و فساد و انواع مظاهر انحراف، گام‌های عملی از سوی ایشان برداشته شد که شامل به‌کارگیری اصول خاصی برای تضمین عدالت و برابری بود.

عزل والیان فاسد و نظارت مستمر

الفریجی با اشاره به اصلاحات اداری امام و عدل علوی گفت: امام علی(ع) دریافت که فساد دستگاه اداری نتیجه فساد برخی والیان است، از این‌رو آنان را عزل و افراد مؤمن، پاکدست و اصلاح‌گر را جایگزینشان کرد. ایشان در این باره می‌فرماید: «مردم اصلاح نمی‌شوند مگر با درستکاری فرمانروایان، و فرمانروایان اصلاح نمی‌شوند مگر با درستکاری مردم.»

امام علی(ع) دریافت که فساد دستگاه اداری نتیجه فساد برخی والیان است، از این‌رو آنان را عزل و افراد مؤمن، پاکدست و اصلاح‌گر را جایگزینشان کرد

وی افزود: امام(ع) همچنین نظارت مستمر بر کارگزاران را در دستور کار قرار داد و با ارسال نامه‌ها، آنان را به اصول عدالت، امانت‌داری و مسئولیت‌پذیری متعهد می‌ساخت. پرسش از منبع ثروت کارگزاران نیز از دیگر شیوه‌های امام برای جلوگیری از فساد بود.

عدالت اقتصادی و برابری در بیت‌المال

این استاد دانشگاه یکی از مهم‌ترین اقدامات اقتصادی امام علی(ع) را برقراری عدالت در توزیع ثروت دانست و گفت: حضرت حکومت خود را با شعار «برابری در بخشش» آغاز کرد و تأکید داشت که همگان بندگان خدا هستند و اموال عمومی باید به‌طور برابر میان آنان تقسیم شود و برتری حقیقی تنها نزد خداوند است. امام علی(ع) می‌فرمود: «همه شما بندگان خدا هستید و ثروت متعلق به خداست که باید به طور مساوی بین شما تقسیم شود. هیچ کس در این زمینه بر دیگری برتری ندارد. خداوند بهترین پاداش و ثواب را به نیکوکاران عطا خواهد کرد. خداوند دنیا را پاداش یا اجر نیکوکاران قرار نداده است و آنچه نزد خداست برای نیکوکاران بهتر است.»

وی ادامه داد: مصادره املاک و ثروت‌هایی که طبقه اشراف به ناحق در دوره‌های پیشین تصاحب کرده بودند و نیز همدردی عملی با اقشار ضعیف جامعه، از دیگر ویژگی‌های سیاست اقتصادی و اجتماعی امام علی(ع) بود؛ به‌گونه‌ای که خود همچون فقیرترین مردم زندگی می‌کرد و با هرگونه تبعیض طبقاتی کاملا مخالف بود.

اهتمام به خانواده و تربیت نسل آینده

الفریجی در بخش دیگری از سخنان خود به اهتمام حضرت علی(ع) به تحکیم بنیان خانواده پرداخت و گفت: امام(ع) بر تقویت روابط معنوی در خانواده تأکید داشت و وظایف والدین را در مراحل مختلف رشد فرزندان تبیین می‌کرد تا توازن میان نیازهای دنیوی و اخروی حفظ شود و والدین بتوانند فرزندان خود را با توجه به نیازهای اخلاقی، تربیتی و مذهبی، به شیوه‌ای متناسب تربیت کنند.

وی افزود: سایر معصومین نیز طبق همین روش رفتار می‌کردند. چنانکه امام صادق(ع) می‌فرماید: «دندان‌های پسر در هفت سالگی شروع به درآمدن می‌کنند، و در 9 سالگی به نماز امر می‌شوند، در 10 سالگی محل خوابش جدا می‌شود، و قد او در 22 سالگی به اوج خود و عقلش در 28 سالگی به کمال می‌رسد، مگر در تجربیات.» این مسئولیت خطیر تنها بر عهده خانواده نیست بلکه حقوقی نیز وجود دارد که دولت باید تأمین و آن را محافظت کند.

از نگاه امام علی(ع)، آگاهی‌بخشی، حفظ حقوق متقابل اعضای خانواده و جامعه و تربیت اخلاقی انسان‌ها، راه نجات بشر از ترس، سقوط اخلاقی و بی‌عدالتی است

وی افزود: از نگاه امام علی(ع)، آگاهی‌بخشی، حفظ حقوق متقابل اعضای خانواده و جامعه و تربیت اخلاقی انسان‌ها، راه نجات بشر از ترس، سقوط اخلاقی و بی‌عدالتی است. ایشان اصول و معیارهایی را در خصوص چگونگی هدایت توسط امور تربیتی صحیح انسانی بیان می‌کنند که هدفشان نجات انسان از اعماق ترس، تعالی روح، حفظ کرامت و آشنایی او با روش‌های حقیقت است.

وی تصریح کرد: از دیدگاه آن حضرت، کسی که احساس مسئولیت می‌کند، قادر است با خانواده و جامعه خود بر اساس اصول اخلاقی رفتار کند که با عزت نفس، حفظ کرامت انسانی و مسئولیت‌پذیری در قبال دیگران، جایگاه او به عنوان یک انسان حفظ می‌شود.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: امام علی(ع) حکومت را وسیله‌ای برای احقاق حق، تحقق عدالت، حفظ کرامت انسانی و کسب رضایت الهی می‌دانست و می‌فرمود «رهبری عین عدالت در سیاست است» بی‌تردید، عدالت زیربنای ماندگاری هر رهبری و اساس اعتماد و احترام متقابل در جامعه است. رهبری صرفاً به معنای اقتدار یا مدیریت امور مردم نیست؛ بلکه مسئولیتی است که مستلزم تعادل و انصاف در تمام تصمیمات و تعاملات است.

وی در پایان تأکید کرد: سیاست‌های منصفانه تأثیر مثبتی بر جای می‌گذارند که در طول نسل‌ها، چه در سطح جوامع و چه در سطح دولت‌ها، ادامه می‌یابد، زیرا پایه و اساس اعتماد و احترام متقابل هستند.