کد خبر: ۴۳۲۷۱۹۸

تاریخ: ۱۹ دی ۱۴۰۴ - ۱۴:۴۷

پژواک خرد و حکمت در هفته سوم دی‌ماه

پیوند علوم انسانی، قرآن و گفت‌وگوی ادیان؛ بسته اندیشه در هفته‌ای که گذشت

در هفته ای که گذشت سرویس اندیشه ایکنا، مجموعه‌ای از برنامه‌ها و رویدادهای علمی را برگزار و پوشش داد که شامل گفتمان علوم انسانی، آیین گرامی‌داشت میلاد حضرت مسیح(ع) در دانشگاه اهل‌بیت(ع)، نشست عالمانه درباره وفات حضرت زینب(س) همراه با درس‌گفتارهایی اختصاصی درباره امیرالمؤمنین(ع) با حضور سید محمد مهدی جعفری، گفت‌وگو با امیر توحیدی درباره تفسیر آیات ولایت، آیین رونمایی از دانشنامه قرآن و نیز نشست «قرآن کریم و تنوع فرهنگ‌ها در جامعه جهانی» با حضور احمد پاکتچی و به میزبانی خبرگزاری ایکنا از مهم ترین رویدادها هفته بود.

به گزارش ایکنا، بسته خبری این هفته سرویس اندیشه و معارف ایکنا بازتاب‌دهنده بخشی از تحولات این حوزه در هفته سوم دی‌ماه است که با مجموعه‌ای از گفت‌وگوها، نشست‌های فکری، آیین‌های علمی و مناسبت‌های فرهنگی، کوشید تصویری متنوع از دغدغه‌های فکری و دینی روز ارائه دهد. آنچه در ادامه می‌آید، مروری است بر مهم‌ترین اخبار و رویدادهایی که در ادامه می‌خوانیم:

مرور رویدادهای دانشگاه:

مسئله‌محوری را از ویژگی‌های اصلی علوم انسانی اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین محسن الویری، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) ۱۴ دی‌ماه در هم‌اندیشی علمی «از نظریه تا گفتمان؛ یک گام عملی برای علوم انسانی اسلامی» که به مناسبت سالگرد ارتحال علامه مصباح یزدی در دانشگاه باقرالعلوم(ع) برگزار شد، با تأکید بر اینکه مرحله طرح مباحث کلی درباره امکان و مطلوبیت علوم انسانی اسلامی به پایان رسیده است، گفت: امروز زمان حرکت به سوی تطبیق عملی این علوم و ظهور آن‌ها در زندگی روزمره و حل مسائل مشخص جامعه فرا رسیده است. وی با اشاره به تجربه دانشگاه باقرالعلوم(ع) در بومی‌سازی و اسلامی‌سازی علم تاریخ، اظهار کرد: رویکرد ما در اسلامی‌سازی علم، تاریخ‌بنیاد و مبتنی بر تجربه زیسته مسلمانان است؛ تجربه‌ای که در تمدن اسلامی سابقه داشته و کارآمدی آن به اثبات رسیده است.

الویری مسئله‌محوری را از ویژگی‌های اصلی علوم انسانی اسلامی دانست و افزود: علم اسلامی باید از نیازها و مسائل جامعه آغاز شود و در خدمت حل آن‌ها قرار گیرد. این رویکرد محدود به علوم انسانی نیست و دیگر حوزه‌های علمی، از جمله علوم تجربی را نیز در بر می‌گیرد. این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه پارادایمی علوم انسانی اسلامی تصریح کرد: این نگاه در چارچوب پارادایم‌های رایج جهانی قابل تعریف نیست، بلکه ذیل یک پارادایم الهیاتی شکل می‌گیرد که تحقق آن نیازمند مقبولیت اجتماعی، نهادسازی، گفتمان‌سازی و حضور در عرصه عمل است. اجرای طرح‌های پژوهشی «تاریخ در قرآن» و «تاریخ در نگاه اهل بیت(ع)» با هدف تبیین دقیق نگرش اهل بیت(ع) نسبت به تاریخ، از جمله برنامه‌هایی است که در مسیر اسلامی‌سازی علم تاریخ در این دانشگاه دنبال می‌شود.

هم‌اندیشی علمی «از نظریه تا گفتمان؛ یک گام عملی برای علوم انسانی ـ اسلامی»

هم‌اندیشی علمی «از نظریه تا گفتمان؛ یک گام عملی برای علوم انسانی ـ اسلامی» ۱۴ دی‌ماه، به مناسبت سالگرد ارتحال علامه مصباح یزدی، با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران دانشگاه باقرالعلوم(ع) در قم برگزار شد. سیدحامد ساجدی، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در این نشست با مرور سیر تاریخی شکل‌گیری علوم انسانی دینی گفت: بحث علوم انسانی دینی از دهه ۷۰ میلادی در جهان آغاز شد و امروز دیگر بحث از امکان یا امتناع علوم انسانی ـ اسلامی پایان یافته است و دغدغه اصلی اکنون این است که علوم انسانی اسلامی چه مسئله‌ای از جامعه را می‌تواند حل کند.

سیدحامد ساجدی با نقد نگاه تقلیل‌گرایانه به حل مسئله افزود: حل مسئله فقط به معنای ورود مستقیم به میدان اجرایی نیست؛ گاهی خلق یک مفهوم یا تبیین دقیق وضعیت، خود نوعی حل مسئله است. وی با اشاره به نمونه‌هایی چون مفهوم «غرب‌زدگی» جلال آل‌احمد و اثرگذاری آثار فلسفی علامه طباطبایی تأکید کرد که تبیین و روشنگری در فضای فتنه نیز می‌تواند مصداق حل مسئله باشد.

در ادامه، حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اصغر اسلامی‌تنها، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، با بیان اینکه علوم انسانی اسلامی پدیده‌ای پس از انقلاب نیست، گفت: اسلامی‌سازی علوم انسانی در ایران و دیگر کشورهای اسلامی پیش از انقلاب آغاز شده و پس از انقلاب شتاب گرفته است. وی با انتقاد از فقدان مفهوم‌سازی بومی تصریح کرد که ما اغلب از مفاهیم موجود استفاده می‌کنیم و تصور می‌کنیم با بازسازی آن‌ها علوم انسانی اسلامی تولید کرده‌ایم، در حالی که تعمیر جامعه بدون تولید مفاهیم جدید ممکن نیست. وی افزود: پیشنهاد من حرکت به سوی مفهوم‌سازی با تکیه بر مفاهیم قرآنی و احیای واژگانی همچون امت است.

در بخش دیگری از نشست، حجت‌الاسلام سیدمحمدحسین هاشمیان، رئیس میز اسلامی‌سازی علوم انسانی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، با اشاره به موانع کاربردسازی علوم انسانی ـ اسلامی گفت: مسئله‌محوری هشداری است که نشان می‌دهد جریان اسلامی‌سازی بیشتر در سطح نظری باقی مانده و کمتر در خدمت نیازهای واقعی جامعه قرار گرفته است. وی با اشاره به ضعف در مدیریت دانش علوم انسانی افزود: ما نتوانسته‌ایم چرخه تولید، ثبت، ترجمه، تبادل و تبدیل دانش را به‌درستی طراحی و اجرا کنیم. هاشمیان همچنین با انتقاد از وضعیت نشر و ارتباط نهاد علم با نهاد اجرا تأکید کرد که تا زمانی که میان دانشگاه، پژوهشگاه و نهادهای اجرایی پیوند واقعی برقرار نشود، نظریه‌های علوم انسانی اسلامی امکان کاربست عملی نخواهند داشت.

گزارش ایکنا از ویژه برنامه گرامیداشت میلاد حضرت مسیح(ع)

ویژه‌برنامه گرامیداشت میلاد حضرت مسیح(ع)، ۱۷ دی‌ماه با حضور میهمانان داخلی و سفرای خارجی در محل دانشگاه اهل بیت(ع) برگزار شد.

آیت‌الله رضا رمضانی رئیس هیئت‌امنای دانشگاه اهل بیت(ع) در این نشست گفت: باور به منجی نقطه مشترک میان اسلام، تشیع و مسیحیت است. مسیحیان معتقدند حضرت عیسی(ع) برای صلح و نجات بشر بازخواهد گشت و در اندیشه اسلامی نیز حضرت مهدی(عج) به‌عنوان منجی برای برقراری عدالت و آزادی حقیقی ظهور خواهد کرد.وی تصریح کرد: همزیستی پیروان ادیان مختلف بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی ایران به‌شمار می‌آید. مشارکت در مناسبت‌هایی همچون میلاد حضرت مسیح(ع) و جشن نوئل، نمادی از احترام متقابل و زیست مسالمت‌آمیز ادیان در این سرزمین است؛ رویکردی که در دوره‌های مختلف تاریخی، پیش و پس از انقلاب اسلامی، استمرار داشته است.

حجت‌الاسلام سیدحسن خمینی، تولیت آستان امام خمینی (ره)، طی سخنانی در مراسم گرامیداشت میلاد حضرت مسیح(ع) اظهار کرد: در فرصت کوتاهی که برای بحث درباره حضرت عیسی(ع) فراهم است و با توجه به اینکه این جلسه به نام ایشان برگزار شده، می‌توان به مهم‌ترین ویژگی ایشان در قرآن کریم اشاره کرد. قرآن کریم حضرت عیسی (ع) را با عنوان «مبارک» معرفی می‌کند و می‌فرماید که ایشان به «مسح» الهی، یعنی روغن مقدس، مزین شده‌اند: «مُبَارَک». مبارک بودن پیامبران الهی، از جمله حضرت مسیح(ع)، بدان معناست که زندگی انسان‌ها را دارای معنا و جهت می‌کنند. بدون باور به خدا، زندگی انسان فاقد معناست؛ خداوند معنای زندگی را به بشر عطا می‌کند. پیام پیامبران الهی و به‌ویژه پیام توحید آن است که انسان باور کند فراتر از عالم ماده، عالمی وجود دارد و دستی الهی قادر است مسیر زندگی فرد و جامعه را تغییر دهد. دل‌ها و قلب‌های انسان در اختیار خداوند است و مبارک بودن پیامبران، به معنای هدایت انسان‌ها و دادن معنا به زندگی ایشان است.

سایر اخبار این حوزه به اختصار:

برگزاری درس‌گفتار «تاریخ حدیث» با تدریس مجید معارف

گزارش ایکنا از سه روز سکوت در میان هیاهوی دانشگاه؛ اعتکاف در آستانه خود

فراخوان مقاله همایش ملی «خیام در گستره تاریخ»

روشنگری، وصایت و دفاع از حقوق بشر؛ راز قدرت زینب(س) است

مرور رویدادهای حوزه علمیه:

رسالت امروز روحانیت چیست

هم‌زمان با میلاد امیرالمؤمنین علی(ع) و آیین معمم‌شدن جمعی از طلاب، حجت‌الاسلام‌ والمسلمین حمیدرضا آلوستانی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، در سخنانی به موضوع جایگاه حقیقی روحانیت و رسالت طلاب در هدایت فکری، اخلاقی و اجتماعی جامعه اسلامی پرداخت. او تأکید کرد که روحانیت، فراتر از جایگاه صنفی، پاسدار دین و پیونددهنده مردم با مکتب اهل‌ بیت(ع) است و نیاز امروز جامعه بیش از هر زمان به این مسیر مقدس احساس می‌شود.

وی  با اشره به اینکه امروزه مبلغان حقیقی دین مبین اسلام روحانیت می‌باشند و متأسّفانه برخی خواسته یا ناخواسته سعی در تضعیف این جایگاه مقدّس برآمده‌اند، گفت: این عملکرد باعث شد که به ندرت برخی از طلبه‌های جوانی که در لباس روحانیت درصدد خدمت به اهل بیت«علیهم‌ا‌لسلام» هستند، دچار تردید ‌شوند و حتی شاید در بعضی موارد از پوشیدن این لباس مقدس اظهار ندامت نمایند. روحانیت یک جایگاه اعتباری و تابع قانون و قانون‌گذار دنیوی نیست بلکه یک جایگاه حقیقی و واقعی در عالم می‌باشد. خداوند متعال به لسان نبی مکرم اسلام «صلّی‌اللّه‌علیه‌و‌آله‌و‌سلّم» و اهل بیت«علیهم‌ا‌لسلام»، در روایات متعددی فرموده‌اند: «إِذَا أَرَادَ اللَّهُ‏ بِعَبْدٍ خَيْراً فَقَّهَهُ فِي الدِّين‏» یعنی اگر خداوند متعال برای عبدی خیر واقعی  را اراده نماید او را در مسائل دینی فقیه و ژرف‌نگر می‌گرداند.

حضرت زینب(س) نظریه‌پرداز صبر در تاریخ اسلام است

ریحانه حقانی، استاد حوزه علمیه خواهران، به مناسبت سالروز وفات حضرت زینب(س) در گفت‌وگو با ایکنا با تأکید بر جایگاه متمایز این بانوی بزرگ اسلام اظهار کرد که حضرت زینب(س) تندیس استقامت و نمونه‌ای کم‌نظیر از صبر آگاهانه، فعال و مسئولانه قرآنی هستند که زندگی ایشان پیش و پس از عاشورا، الگویی ماندگار برای فرد و جامعه به‌ویژه زنان است. وی با بیان اینکه زندگی حضرت زینب(س) به دو دوره پیش و پس از عاشورا قابل تقسیم است، گفت: ایشان پیش از عاشورا در دامان امامت و ولایت پرورش یافتند و با تحمل فقدان مادر، مشاهده مظلومیت اهل بیت(ع) و تجربه سختی‌های دوران امامت امام حسن(ع)، برای مواجهه با حوادث عظیم عاشورا آماده شدند. حقانی با اشاره به جایگاه صبر در قرآن کریم افزود: حضرت زینب(س) مظهر همه اقسام صبر قرآنی، شامل صبر در طاعت، صبر در ترک معصیت و صبر در مصیبت بودند و جمله «ما رأیتُ الّا جمیلاً» اوج این نگاه توحیدی و قرآنی به رنج و ابتلاست. وی با تأکید بر اینکه صبر در قرآن یک راهبرد وجودی و اجتماعی است، نه یک حالت انفعالی، گفت: صبر زینبی یک انتخاب آگاهانه بود که با مسئولیت‌پذیری الهی، جهاد تبیینی و ایستادگی در برابر تحریف همراه شد و همین صبر، تداوم‌بخش نهضت عاشورا شد.

باید از باب علی عبور کنیم

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدصادق موسوی، نویسنده کتاب «تمام نهج‌البلاغه»، در ۱۶ دی‌ماه در نشست علمی «روش‌شناسی کتاب تمام نهج‌البلاغه» که از سوی بنیاد بین‌المللی اسراء برگزار شد، گفت: ما معتقدیم قرآن، کلام الله است و در روایتی آمده که کتاب‌الله در سوره حمد خلاصه شده است و حمد نیز در بسم‌الله جمع شده است. پیامبر فرموده‌اند که من نقطه زیر «با» هستم. بنابراین، اگر بخواهیم به سوی شهرالله حرکت کنیم، باید از باب علی(ع) عبور کنیم و اگر بخواهیم قرآن بخوانیم، باید از بسم‌الله شروع کنیم. بدون «با» و نقطه بای بسم‌الله، قادر به خواندن قرآن نخواهیم بود؛ یعنی مسیر قرآن خواندن نیز از مسیر علی(ع) می‌گذرد. همچنین در روایتی آمده است که هیچ کس جواز عبور از صراط را پیدا نمی‌کند، مگر آنکه علی(ع) اجازه آن را بدهد.

موسوی در ادامه بحث اشاره کرد که برخی بر این باورند که نباید به نهج‌البلاغه شریف رضی دست زد، حتی در مواردی که مطالب کاملاً تکراری است. در حالی که منطق تألیفی اقتضا می‌کند اگر دو روایت درباره یک موضوع وجود دارد، به‌صورت پشت سر هم آورده شود، اما شریف رضی این شیوه را به کار نگرفته است. افزون بر این، نسخه موجود نیز نسخه پاک‌نویس نبوده و به همین دلیل اختلاف نسخه‌ها فراوان است و در عین حال، همگان از جمله ابن‌ابی‌الحدید و دیگران مدعی‌اند که از نسخه رضی استفاده کرده‌اند.

غارتگری روزانه مرگ

آیت‌الله العظمی جوادی آملی در درس اخلاق خود که در 17 دی ماه در مسجد اعظم قم برگزار شد با اشاره به حکمت ۱۹۱ نهج‌البلاغه، زندگی انسان را غارتگری روزانه مرگ و حوادث معرفی کرد و تأکید کرد: هر نفس ما یک قدم به مرگ است و بهتر است عمر خود را برای خدا صرف کنیم.

در خطبه 191 امیرالمؤمنین می‌فرمایند: آدمى در اين دنيا همانند هدفى است كه تيرهاى مرگ به سوى آن روان است، يا چون متاعى است كه رنجها و محنت‌ها براى ربودنش، پيش‌دستى كنند هر جرعه آبش، گلوگير شود و هر لقمه‌اش در حلق بماند. هيچ بنده‌اى نعمتى را فراچنگ نياورد، مگر آنكه، نعمت ديگرى را از دست بدهد و به استقبال هيچ روزى از روزهاى عمرش نرود، مگر آنكه، يك روز از عمرش را سپرى سازد. پس ما ياران مرگ هستيم و جان‌هاى ما هدف تباه شدن‌ها. چگونه به جاويد زيستن اميد بنديم و حال آنكه، اين شب و روز بنايى برنياورند، مگر آنكه، بشتاب ويرانش كنند و هر جمع را پريشان سازند.

براساس این فراز، همه حوادث و وقایع زندگی، غارتگر بدن انسان هستند و می‌خواهند سلامت آن را بگیرند. مسائلی مانند فشار اقتصادی، شدائد زندگی و گرما و سرما، بدن را در معرض آسیب قرار می‌دهند و آن را رو به ضعف می‌برند تا به وفات برسد. حداقل این است که انسان مالی را از دست می‌دهد تا به جایی برسد و طوری نیست که چیزی به دست آورد بدون اینکه چیزی از دست بدهد؛ هرقدر بر عمر او افزوده شود، به مرگ نزدیک‌تر می‌شود. در تعبیری دیگر از حضرت داریم که انسان با هر نفسی که می‌کشد، یک قدم به مرگ نزدیک‌تر می‌شود.

سایر اخبار این حوزه به اختصار:

آئین عمامه‌گذاری طلاب در جشن میلاد امیرالمومنین(ع) در حسینیه دفتر آیت‌الله فاضل لنکرانی در قم

سیمای عیسی مسیح در اسلام و مسیحیت

مرور رویدادهای حوزه اندیشه:

درنگی بر پیوند ناگسستنی قرآن و عترت

امیر توحیدی در تازه‌ترین اثر خود و در گفت و گو با ایکنا به مناسب میلاد حضرت علی(ع) با گردآوری گزیده‌ای از آیات قرآن همراه با روایات اهل‌ بیت(ع)، پیوند ناگسستنی قرآن و ولایت امیرالمؤمنین(ع) را به شکلی ملموس برای مخاطبان به تصویر کشیده است؛ اثری که هدف آن، هدایت دل‌ها و زنده کردن سفارش پیامبر(ص) مبنی بر همراهی همیشگی قرآن و عترت است. امیر توحیدی، مؤلف «القرآن الکریم: ترجمه و تفسیر گزیده آیات ولایت» از انگیزه تدوین این اثر گفت. او کوشیده شده است با گزینش سنجیده روایاتی کوتاه و گویا، پیوند ناگسستنی قرآن و ولایت در حاشیه هر صفحه جلوه‌گر شود؛ تا خواننده، هنگام تلاوت، تنها با الفاظ آیات روبه‌رو نباشد، بلکه با نوری از تفسیر اهل‌ بیت(علیهم‌السلام) همراه شود و دریابد که این کتاب الهی، از آغاز تا انجام، در معرفی جایگاه امامت و معیت قرآن و عترت سخن می‌گوید. او با توضیح اینکه قرآنی که امروز در دست ماست، بدون روایت و بدون تفسیر و تأویل امام، همان قرآنی است که همه فرق اسلامی، چه شیعه و چه غیرشیعه، آن را می‌خوانند  و  خواست او این بود که فرمایش رسول خدا(ص) عملاً در قرآن جاری شود؛ اینکه قرآن با اهل‌ بیت(ع) همراه باشد و این معیت قرآن با اهل‌ بیت(ع)، به‌ویژه با امیرالمؤمنین علی(ع)، در تمام صفحات قرآن جلوه‌گر شود، به‌گونه‌ای که افراد در سطوح مختلف بتوانند از آن معیت بهره ببرند.

تولد در کعبه و شهادت در محراب، ویژگی منحصربه‌فرد امیرالمؤمنین(ع) است

حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا ایمانی‌مقدم، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و معاون اسبق فرهنگی مجمع جهانی اهل بیت(ع) در گفت‌وگو با ایکنا، به مناسبت ایام ولادت امیرالمؤمنین حضرت علی(ع)، به تبیین ابعاد مختلف زندگی، شخصیت و سیره آن حضرت پرداخت. وی با اشاره به ولادت منحصربه‌فرد حضرت علی(ع) در کعبه و شهادت ایشان در مسجد، این ویژگی را افتخاری دانست که به‌طور خاص به امیرالمؤمنین(ع) اختصاص دارد.

ماجرای ولادت حضرت علی(ع) در کعبه و شکافته‌شدن دیوار خانه خدا، ورود فاطمه بنت اسد به داخل کعبه، اقامت سه‌روزه و نام‌گذاری الهی آن حضرت را از نشانه‌های کرامت ویژه امیرالمؤمنین(ع) برشمرد.

ایمانی‌مقدم با اشاره به فداکاری حضرت علی(ع) در لیلةالمبیت گفت: امیرالمؤمنین(ع) با آگاهی از خطر، در بستر پیامبر(ص) خوابید و جان خود را فدای حفظ جان نبی اکرم(ص) کرد؛ فداکاری‌ای که آیه «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ...» در شأن آن حضرت نازل شد. وی ادامه داد: پس از هجرت پیامبر(ص)، علی(ع) امانت‌های مردم را بازگرداند و همراه چند تن از بانوان خاندان پیامبر به مدینه هجرت کرد؛ تا جایی که پیامبر(ص) ورود رسمی به مدینه را تا رسیدن علی(ع) به تأخیر انداخت.

این کارشناس دینی با تشریح دوران پس از رحلت پیامبر(ص) اظهار کرد: حضرت علی(ع) ۲۵ سال خانه‌نشینی را تحمل کرد و پس از کشته‌شدن عثمان، با اصرار مردم و با اکراه، خلافت ظاهری را پذیرفت؛ آن هم به شرط اجرای کامل عدالت. وی افزود: امیرالمؤمنین(ع) بارها اعلام کرد که علاقه‌ای به قدرت ندارد و نگران بود به «حب ریاست» متهم شود، همچنین می‌دانست که معاویه با سوءاستفاده از ماجرای عثمان، علیه ایشان جبهه‌سازی خواهد کرد.

ایمانی‌مقدم با بیان اینکه خلافت ظاهری حضرت علی(ع) پنج سال (۳۶ تا ۴۱ هجری) به طول انجامید، تأکید کرد: علی(ع) عدل محض بود و به دلیل شدت عدالت، در محراب عبادت به شهادت رسید؛ چراکه جامعه توان تحمل عدالت علوی را نداشت.

الحاد مدرن یا فطرت خاموش؛ تأملی در ایمان انسان امروز

مسئله خدا در جهان معاصر دیگر صرفاً یک بحث فلسفی یا کلامی نیست، بلکه به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های وجودی انسان امروز تبدیل شده است؛ انسانی که نه به انکار ساده خدا قانع است و نه به ایمان موروثی و بی‌پرسش. در چنین فضایی، بسیاری از صورت‌های الحاد جدید نه از سر لجاجت، بلکه از دل پرسش‌گری، رنج و بیگانگی انسان با جهان و با خویشتن برخاسته‌اند.

از یک‌سو، انسان معاصر بیش از هر زمان دیگری از عقل و استدلال سخن می‌گوید و خواهان «اثبات» خداست، و از سوی دیگر، با نوعی تهی‌شدگی معنوی روبه‌روست که نشان می‌دهد صرف برهان، پاسخ‌گوی انتظار او از ایمان نیست. اینجاست که پرسش از «فطرت» دوباره معنا پیدا می‌کند: آیا خداشناسی ریشه در ساحت عمیق وجود انسان دارد؟ و اگر چنین است، چرا این فطرت امروز تا این حد خاموش یا نادیده گرفته شده است؟

اندیشه امام علی(ع)، به‌ویژه در نهج‌البلاغه، خداشناسی را نه صرفاً برآمده از استدلال‌های ذهنی، بلکه پیوندخورده با فطرت، زیست اخلاقی و تجربه وجودی انسان می‌بیند. بازخوانی این نگاه می‌تواند افقی تازه برای گفت‌وگو با انسان شکاک، معترض و جست‌وجوگر امروز بگشاید؛ انسانی که شاید پیش از نیاز به اثبات خدا، نیازمند بازیافتن نسبت خود با فطرت خویش است.

محمد محمدرضایی استاد دانشگاه و نویسنده کتاب« خدا از نگاه حضرت علی(ع)» در گفت‌وگو با ایکنا با تأکید بر ریشه فطری خداشناسی، ایمان به خدا را امری صرفاً معرفتی و نظری نمی‌داند و معتقد است توحید مستقیماً با حیات وجودی انسان پیوند دارد؛ به‌گونه‌ای که غفلت از این حقیقت، بشر معاصر را به «جاهلیت مدرن» و نوعی الحاد وجودی سوق داده است.

وی با استناد به بیانات امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه، خداشناسی را حقیقتی فطری و در عین حال برهانی توصیف کرد و گفت براهین عقلی، نقش تذکر و احیای فطرت توحیدی انسان را برعهده دارند، نه صرفاً اثباتی ذهنی.

اصلاح اجتماعی بدون اقامه نماز ممکن نیست

حجت‌الاسلام والمسلمین علی محمدی‌هوشیار، استادیار پژوهشکده مهدویت و آینده‌پژوهی، در نشستی علمی که 15 دی‌ماه برگزار شد با تبیین تفاوت «صلاح» و «اصلاح» از منظر قرآن، تأکید کرد صلاح ناظر به شایستگی فردی و اصلاح، فرایندی کنشگرانه و اجتماعی است که تحقق نهایی آن در قیام حضرت مهدی(عج) به وقوع می‌پیوندد و وظیفه مؤمنان، زمینه‌سازی برای این اصلاح فراگیر است.

وی با تأکید بر اینکه اقامه نماز فراتر از صرف نمازخواندن است، آن را به معنای نهادینه‌سازی و برپا داشتن یک اصل الهی در جامعه دانست و براساس آیه «الذین یؤمنون بالغیب…»، تصریح کرد که نماز ابتدا انسان را به صلاح فردی می‌رساند و سپس باید در سطح اجتماع اقامه شود تا کارکرد اصلاح‌گرایانه خود را ایفا کند.

هوشیار با استناد به آیه «إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ…»، اصلاح اجتماعی و حرکت مهدوی را منوط به تحول درونی انسان‌ها دانست و گفت نماز، نخستین گام در این مهندسی تغییر درونی است.

وی تأکید کرد کسی می‌تواند در دولت جهانی امام مهدی(عج) نقش‌آفرین باشد که پیش از آن «دولت درون» خود را با نماز، خشوع و خضوع استوار ساخته باشد. به‌گفته وی، اقامه نماز زمینه‌ساز شکل‌گیری «ایمان دفاعی» است که انسان و جامعه را در برابر تمایلات نادرست، فحشاهای فردی و منکرات سازمان‌یافته اجتماعی مقاوم می‌سازد و اراده انسان را برای ایستادگی در برابر فشارهای اجتماعی و ظلم تقویت می‌کند. وی با تبیین رابطه میان خشوع در برابر خدا و ایستادگی در برابر استکبار، نماز را میدان تمرین اراده و مهم‌ترین برنامه عملیاتی یک حکومت مصلح دانست و تأکید کرد مهدویت یک آرمان خیالی نیست، بلکه حقیقتی حتمی‌الوقوع است که با حاکمیت مصلحان صالح محقق می‌شود. یاران امام زمان(عج) کسانی هستند که اهل تواضع، اقامه نماز، امر به معروف و نهی از منکر و جهاد بی‌هراس‌اند و خداوند در صورت سستی مؤمنان، آنان را با انسان‌هایی شایسته‌تر جایگزین می‌کند. جامعه مهدوی، جامعه‌ای امن، خالص و توحیدی است و اصرار بر اقامه نماز، مسیر حتمی رسیدن به قیام مهدوی و وعده الهی خواهد بود.

اندیشه‌ورزی در باب «هستی‌شناسی یاد و فراموشی»

هفتادمین نشست شهر فلسفه ایران با همکاری مجمع فلاسفه ایران نشستی را با موضوع «هستی‌شناسی یاد و فراموشی» با سخنرانی حکمت‌الله ملاصالحی و انشاءالله رحمتی برگزار می‌کند.

این نشست با نظر به فلسفه افلاطون و میراث حکمت خالده (ادیان توحیدی) مسئله یاد (ذکر) و فراموشی (نسیان) را بررسی می‌کند و ربط و نسبت آن با جهان معاصر را می‌کاود. زمان و مکان برگزاری نشست چهار‌شنبه ۲۴ دی ۱۴۰۴ ساعت ۱۶ تا ۱۸ در مجمع فلاسفه ایران تهران، خیابان کارگر جنوبی، پایین‌تر از جمهوری، کوچه آیرم، پلاک ۱۳ برگزار می‌شود.

آیین رونمایی از دانشنامه قرآن و اخلاق

آیین رونمایی از دانشنامه قرآن و اخلاق(مجلدات ۱ و ۲)، توسط پژوهشکده دانشنامه نگاری پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار می‌شود. این مراسم با حضور و سخنرانی آیت‌الله علی‌اکبر رشاد و حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمی حاجی برگزار می‌شود.

آیت‌الله رشاد، رئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در مراسم رونمایی از «دانشنامه قرآن و اخلاق» بر اهمیت اخلاق در دین و نقش آن به‌عنوان بخشی از اعجاز نبوی تأکید کرد و گفت: در حوزه اخلاق واقعاً باید تأسف بخوریم، زیرا ما طلبه‌ها و استادان حوزه، اهتمام کافی به اخلاق نداریم و دین را به‌صورت تک‌بعدی پیاده می‌کنیم و باید از رسول‌الله(ص) طلب عذر کنیم.

حجت‌الاسلام والمسلمین ابوالقاسم مقیمی حاجی؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، با بیان اینکه سلسله دانشنامه‌های قرآن‌شناسی در پژوهشگاه در حال تولید است؛ گفت: در حوزه حقوق جزا و علوم جنایی یک جلد تولید و منتشر شده و در زمینه تاریخ اسلام نیز دو جلد، یکی درباره مکه و دیگری درباره مدینه، رونمایی شده است. دانشنامه‌هایی با موضوعات اقتصادی، سیاسی، کلامی و دیگر مباحث، به‌صورت سلسله‌وار در حال تولید است و در آینده شاهد رونمایی مجموعه دانشنامه‌های قرآن‌شناسی خواهیم بود.

حجت‌الاسلام والمسلمین سعید داودی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در ادامه گفت: قرآن منبعی مهم برای آموزه‌های اخلاقی، امنیتی، احکام و دیگر حوزه‌هاست، اگر به آموزه‌های رسول اکرم(ص) مراجعه کنیم، می‌بینیم که بیشترین تأثیرگذاری ایشان از طریق اخلاق بوده است، نه صرفاً استدلال و برهان؛ ازاین‌رو اخلاق از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

درسگفتاری در محضر سیدمحمدمهدی جعفری، نهج‌البلاغه‌پژوه؛ نمی از باران رحمت علی(ع)

میلاد حضرت علی(ع) فرصتی مغتنمی است تا کلمات نورانی ایشان، به‌ویژه در نهج‌البلاغه، که مجموعه‌ای از اندیشه‌های اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و دینی است را بازخوانی کنیم و از آن پندهای اخلاقی برای ساخت زندگی بهتر بسازیم. به همین مناسبت، خبرگزاری ایکنا سلسله درس‌گفتارهایی با محوریت آموزه‌های اخلاقی و انسانی حضرت علی(ع) را با بیان سیدمحمدمهدی جعفری، نهج‌البلاغه‌پژوه و استاد دانشگاه تهیه کرده است.

استاد جعفری در ۱۴جلسه به تبیین نکات عمیق و راهگشای نهج‌البلاغه درباره رحمت، مهربانی و خیرخواهی پرداخته است. مجموعه درس‌گفتارهای ارائه شده در این هفته به اختصار:

مهربانی؛ هنر انسان کامل/ قسمت1

خودسازی و مهربانی اجتماعی در اندیشه علی(ع)/ قسمت2

رحمت و مهربانی، رمز حکمرانی عادلانه از نگاه علی(ع)/ قسمت3

مهربانی پنهان؛ کلید لطف الهی و دفع بلا/قسمت 4

علم، حلم و پرستش؛ مسیر رسیدن به خیر حقیقی/قسمت 5

از زبان تا نظام ارزشی؛ چالش فهم قرآن در جهان متنوع فرهنگی

احمد پاکتچی، عضو شورای عالی علمی مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، عصر ۱۶ دی‌ماه در نشستی علمی با حضور پژوهشگران قرآنی و به میزبانی خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) به تحلیل چگونگی برخورد قرآن کریم با پدیده تنوع فرهنگی در جوامع بین‌المللی پرداخت. این پژوهشگر قرآنی با بیان اینکه که چرا برخی ترجمه‌ها و برداشت‌ها از قرآن برای مخاطب جهانی سئوال‌برانگیز می‌شود، گفت: ریشه این مسئله در نادیده‌گرفتن نظام‌های فرهنگی و ارزشی عصر نزول و کم توجهی به تنوع فرهنگی در جوامع جهانی است. او تأکید کرد بدون عبور از مرزهای جغرافیایی، تاریخی و بازخوانی فرهنگی آیات، امکان تحقق نقش هدایتی قرآن برای همه انسان‌ها وجود ندارد، نکته‌ای که با بررسی رابطه زبان، فرهنگ و نظام‌های ارزشی جوامع جهانی، محقق می‌شود.

سایر اخبار این حوزه به اختصار:

برگزاری کنگره بین‌المللی «سیره مادران اهل‌ بیت علیهم السلام»

بازخوانی جایگاه امیرالمؤمنین(ع) در منظومه الهی

مرور بخش کتاب و مجلات:

واکاوی قرآنی مشروعیت جهاد ابتدایی در قالب یک درسنامه تخصصی

کتاب «درسنامه مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن کریم» اثر طیبه حیاتی به تازگی از سوی مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) منتشر شد. این اثر که برگرفته از کتاب «جهاد ابتدایی در قرآن» تألیف آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی است، با روشی تحلیلی ـ تفسیری به بررسی آیات ناظر بر مشروعیت جهاد ابتدایی می‌پردازد و با رویکردی علمی، به نقد و پاسخ‌گویی به شبهات معاصر پیرامون این موضوع می‌کوشد. جهاد ابتدایی از جمله مباحث چالش‌برانگیز فقهی است که همواره مورد توجه فقهای امامیه و نیز مذاهب اربعه اهل سنت بوده و این کتاب تلاش دارد با استناد به منابع معتبر قرآنی و فقهی، تحلیلی دقیق و مستند از آن ارائه دهد. از ویژگی‌های شاخص این اثر، رویکرد درسنامه‌ای آن است که با طراحی یک نظام آموزشی هدفمند، شامل اهداف یادگیری، متون پایه، چکیده‌های تحلیلی و تمرین‌های تطبیقی، گامی مؤثر در تقویت توان استنباط فقهی و مهارت نقد علمی به شمار می‌رود.

گفتمان دفاع از امر ملی در اندیشه عبدالکريمی؛ موافقان و مخالفانش، کتاب شد

کتاب «عبدالکریمی، منتقدان و موافقانش (گفتمان دفاع از امر ملی)» نوشته‌ مریم دربانیان از سوی انتشارات نقد فرهنگ، با تمرکز بر منازعات فکری پیرامون مفهوم «امر ملی» و خوانش بیژن عبدالکریمی از این مفهوم، در ۱۹۲ صفحه منتشر شد. این کتاب در حوزه علوم سیاسی، به بررسی جدال‌ها و مناظرات فکری پیرامون سرشت «امر ملی» و چیستی «منافع ملی» در ایران معاصر می‌پردازد؛ منازعاتی که در سال‌های اخیر میان برخی افراد از جمله بیژن عبدالکریمی، صادق زیباکلام، احمد زیدآبادی و دیگران شکل گرفته است. نویسنده در این اثر می‌کوشد با گردآوری و تحلیل مهم‌ترین نقدها و دفاع‌ها از دیدگاه عبدالکریمی، تصویری روشن از گفتمان «دفاع از امر ملی» ارائه دهد و منطق و مبانی طرفین این منازعه فکری را پیش چشم مخاطبان قرار دهد؛ رویکردی که این کتاب را به منبعی مستند برای علاقه‌مندان اندیشه سیاسی و پژوهشگران تاریخ فکری معاصر ایران بدل می‌کند.

سایر اخبار این حوزه به اختصار:

نشر الکترونیکی کتاب « راهبرد مقاومت در سیاست خارجی از منظر فقه سیاسی شیعه»