کد خبر: ۴۳۲۷۴۹۰

تاریخ: ۲۰ دی ۱۴۰۴ - ۰۸:۵۷

مسعود طاهری بیان کرد

«اصحاب ‌الخیر» روایتی از تولد جامعه اعتقادی شیعه + صوت

کارگردان مستند «اصحاب ‌الخیر» با بیان اینکه این مستند با تمرکز بر نقش امام باقر(ع) و یارانش، به بازخوانی فرایند شکل‌گیری بنیان‌های اعتقادی و انتقال میراث حدیثی تشیع به نسل‌های بعدی می‌پردازد، گفت: عنوان «اصحاب الخیر» به چهار یار اصلی امام باقر(ع) اشاره دارد.

مسعود طاهری، کارگردان مستند «اصحاب الخیر» در گفت‌وگو با ایکنا با بیان اینکه ایده این فیلم در امتداد مسیر فکری آثار قبلی‌اش شکل گرفته است، اظهار کرد: مستند «اصحاب الخیر» به نوعی ادامه مسیر فیلم «الکافی» است، اما در واقع حلقه‌ای پیش از آن به شمار می‌آید. اگر کتاب «الکافی» به یک نتیجه می‌رسد، این محصول فرایندی که پیش از آن صورت گرفته و فیلم «اصحاب الخیر» به همین دوره یعنی دوره‌ای می‌پردازد که اساساً بنیان‌های شکل‌گیری جامعه اعتقادی شیعه در آن بنا نهاده می‌شود؛ دوره‌ای که هم هویت مذهبی جامعه شیعه شکل می‌گیرد و هم پایه‌های علمی آن. این فرایند در زمان امام باقر(ع) آغاز می‌شود و در نهایت به آثاری چون «بصائر»، «کافی» و «محاسن» ختم می‌شود.

وی ادامه داد: در این فیلم تلاش کرده‌ام نشان دهم که بنیان‌های شیعه چگونه ساخته می‌شود؛ اینکه یک جامعه اعتقادی چگونه شکل می‌گیرد، چه کسانی در آن نقش دارند، چگونه بحث می‌کنند و چگونه به تولید فکر و دانش می‌رسند. ضرورت ساخت این پروژه از همین‌جا می‌آید؛ اینکه ما باید بنیان‌های جامعه شیعه و المان‌های آن را بشناسیم. رویکرد من، همان‌طور که در دیگر کارهایم هم بوده، پدیدارشناسانه است؛ یعنی تلاش می‌کنم این روند را بدون مصادره به مطلوب، بدون مخلوط کردن با دغدغه‌های امروزمان و بدون روتوش ارائه دهم. امام باقر (ع) را همان‌گونه که هست نشان دهیم، نه آن‌گونه که می‌خواهیم با ایده‌های خودمان بازتولید کنیم.

طاهری با اشاره به نام فیلم گفت: عنوان «اصحاب الخیر» به چهار یار اصلی امام باقر(ع) اشاره دارد، اما در لایه عمیق‌تر، فیلم در پی پاسخ به این پرسش است که شیعه کیست، چه معیارهایی دارد، چه سطح و چه سلوکی دارد. اهل‌بیت(ع) و این چهار نفر، یک راهبر و یک راهنمای هدایتگر دارند و آن امام باقر(ع) هستند که این جامعه را تقریباً شکل می‌دهند و آن را راهبری می‌کنند و به امامان بعدی، یعنی امام صادق(ع)، امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) می‌سپارد.

وی درباره مخاطبان فیلم چنین توضیح داد: طبیعتاً جامعه اولیه مخاطب این اثر، جامعه متخصص و نخبگانی است، اما در عین حال سعی کرده‌ام فیلم به گونه‌ای باشد که مخاطب عام هم بتواند با آن ارتباط برقرار کند. برای این کار تلاش کردم مباحث را از نظر بیان، کمی به سطح نزدیک‌تر کنم، هرچند عمق بحث‌ها حفظ شده است. نوع پرداخت، استفاده از بازسازی، نریشن و برخی المان‌های بصری کمک می‌کند که مخاطب عام هم بتواند بهتر با فیلم همراه شود، در مقایسه با کارهای پیشین من که کاملاً تخصصی بودند.

عنوان «اصحاب الخیر» به چهار یار اصلی امام باقر(ع) اشاره دارد، اما در لایه عمیق‌تر، فیلم در پی پاسخ به این پرسش است که شیعه کیست، چه معیارهایی دارد، چه سطح و چه سلوکی دارد

این مستندساز درباره بحث جریان‌سازی اظهار کرد: اساساً با نیت جریان‌سازی وارد این پروژه نشدم. جریان‌سازی چیزی نیست که فیلمساز بتواند درباره آن ادعا کند؛ این را در نهایت زمان و مخاطب مشخص می‌کند؛ اما قطعاً به تأثیرگذاری فکر کرده‌ام. یکی از اهداف اصلی من تصحیح و بازاندیشی در اعتقادات ما در دوره حاضر است؛ اعتقاداتی که در طول تاریخ دچار بازسازی‌ها، اعوجاج و گاه کج‌فهمی‌ شده‌اند. نگاه من این است که این اثر باید تأثیرگذار باشد، اما اینکه بخواهم بگویم جریانساز خواهد شد، چنین ادعایی ندارم. ضمن اینکه باید شرایط زمانی و مکانی را هم در نظر گرفت؛ در روزگاری که مردم درگیر مسائل معیشتی و دغدغه‌هایی مثل قیمت دلار هستند، طبیعی است که چنین موضوعاتی دغدغه اولشان نباشد. با این حال باید دید این اثر در طول حیات خودش، چه میزان می‌تواند اثرگذاری تدریجی، به‌ویژه در جامعه دیندار، داشته باشد.

طاهری در پاسخ به این پرسش که آیا در شرایط فعلی انتظار استقبال مخاطب را دارد؟ بیان کرد: تمام تلاشم را کرده‌ام، اما این دست آثار به‌طور مستقیم به مسائل روزمره و فوری جامعه گره نمی‌خورند. البته از نظر اعتقادی کاملاً مرتبط با زندگی امروز ما هستند، اما باید با نگاه بازتری و در بازه زمانی طولانی‌تری دیده شوند. اکنون جامعه ما ملتهب است، اما من کارم را انجام می‌دهم و جلو می‌روم. آغاز اکران این فیلم تازه شروع قصه است، نه پایان آن. در سینمای مستند، اکران یک فیلم می‌تواند یک یا دو سال طول بکشد و بعد وارد فضای مجازی شود. این یک فرایند است. حوزه‌های علمیه، نهادهای دینی و مراکز علمی مختلفی داریم که در آینده جلسات متعددی درباره این فیلم و موضوعاتش خواهند داشت.

وی درباره موانع تولید در این حوزه گفت: موانع بسیار زیاد است؛ گاهی فکر می‌کنم اگر در یک کشور لائیک کار می‌کردم، شاید این همه مانع نداشتم. برای همین فیلم نیاز به شهرک سینمایی داشتم؛ شهرکی در جاده قم وجود دارد، اما عملاً این فضا را در اختیار دارد و برای چنین کارهایی در اختیار مستندساز نمی‌گذارند، در حالی که این مجموعه خصوصی هم نیست و زیر نظر نهادهایی است که خودشان را انقلابی می‌دانند، اما هزینه‌های بسیار بالا طلب می‌کنند؛ برای اجاره روزانه فقط مکان تصویربرداری حدود ۱۰۰ میلیون تومان اجاره پرداخت شود در حالی که بودجه فیلم مستند به زحمت به چند صد میلیون می رسد و عملاً چنین امکانی برای تأمین چنین بودجه‌هایی وجود ندارد. این برخوردها گاهی آدم را خسته می‌کند و حتی مستندساز را به این فکر می‌اندازد که به خصوص این نوع کارها را کنار بگذارد و سراغ موضوعات دیگری برود، اما در نهایت این پروژه را انجام دادم. از طرفی، بخشی از جامعه هم نگاه بدبینانه‌ای دارد و تصور می‌کند چنین آثاری با بودجه‌های کلان ساخته می‌شوند، در حالی که واقعیت چیز دیگری است.

طبیعتاً جامعه اولیه مخاطب این اثر، جامعه متخصص و نخبگانی است، اما در عین حال سعی کرده‌ام فیلم به گونه‌ای باشد که مخاطب عام هم بتواند با آن ارتباط برقرار کند

طاهری ادامه داد: این فیلم درباره مسائلی است که بسیاری از کسانی که خود را شیعه می‌دانند، به‌ویژه جوانانی که در هیئت‌ها و فضاهای مذهبی حضور دارند یا با این مسائل به خوبی آشنا نیستند یا به آن‌ها بی‌توجه هستند. «اصحاب الخیر» در حدود یک ساعت‌ونیم تلاش می‌کند بنیان‌های اصلی تشیع را به شکلی پدیدارشناسانه به مخاطب منتقل کند. این فیلم نه‌تنها برای جامعه دینی، بلکه برای جامعه علمی هم قابل استفاده است؛ حتی اگر مخاطب الزاماً اعتقاد مذهبی نداشته باشد. همان‌طور که در زمان اکران فیلم «الکافی» هم گفتم، شناخت تشیع در دوره حاضر یک ضرورت است؛ هم به دلیل جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنیم و هم به دلیل نظام سیاسی و اجتماعی‌مان؛ این دو عامل باعث می‌شود که شناخت اعتقاد شیعی، به شکلی دقیق‌تر و شفاف‌تر، اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.

وی در پاسخ به پرسش پایانی مبنی بر اینکه آیا کار در این حوزه را از سر احساس مسئولیت یا تکلیف می‌داند، گفت: مسیری که در این پروژه‌ها آمده‌ام، بیشتر حاصل یک روند طبیعی بوده است. حوزه فلسفه، حکمت و شیعه‌شناسی عرصه فعالیت من است و به‌تدریج در این مسیر جلو آمده‌ام. اینکه اسمش را مسئولیت یا تکلیف بگذاریم، شاید هر کسی به شکلی چنین احساسی داشته باشد، اما واقعیت این است که من این راه را طی کرده‌ام و امروز به این نقطه رسیده‌ام.