کد خبر: ۴۳۲۸۴۳۲

تاریخ: ۲۳ دی ۱۴۰۴ - ۱۴:۵۶

آیت‌الله کریمی جهرمی:

فقه اسلامی و تشیع ممزوج و همراه با اخلاق پاک است

استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه فقه خالص فقه نیست و فقه و اخلاق باید در کنار هم باشند، بیان کرد: براساس این مطلب، کسی که درس مکاسب را بخواند، نه تنها فقه عمیق شیعه را به دست آورده است بلکه با اخلاق واقعی اسلام و شیعه نیز آشنا شده است.

به گزارش ایکنا، همایش فقه و اخلاق 23  دی‌ماه از سوی پژوهشگاه قرآن و حدیث مؤسسه دارالحدیث قم در این مؤسسه و با حضور آیت‌الله اعرافی؛ مدیر حوزه‌های علمیه، آیت‌الله کریمی جهرمی، آیت‌الله علیدوست و حجج اسلام والمسلمین قاضی عسگر، محمدتقی سبحانی، عالم‌زاده نوری، معاون تهذیب حوزه و رضا برنجکار و جمعی از محققان و پژوهشگران حوزه اخلاق و فقه برگزار شد.

آیت‌الله کریمی جهرمی در نماهنگی که از دیدار متولیان همایش با ایشان پخش شد، تأکید کرد: فقه مخصوصا فقه تشیع با اخلاق از یک منبع نشأت گرفته‌اند و در کنار فقه، اخلاق آمده است.

استاد حوزه علمیه گفت: فقه اسلامی و تشیع ممزوج و همراه با اخلاق پاک و صمیمی است.

وی با بیان اینکه اخلاق اسلامی نه تنها ممزوج با عبادت است بلکه در باب نکاح، طلاق و ... نیز اینطور است، اظهار کرد: حتی در باب حدود و دیات هم فقه با اخلاق ممزوج است. برخی در مورد قصاص نیز این نظر را گفته‌اند و تعزیرات و سایر احکام هم مقرون و ممزوج به اخلاق است.

وی تأکید کرد: این منطق عالی اسلامی باید به دنیای خارج نیز منتقل شود.

انتخاب 40 مقاله برگزیده

همچنین حجت‌الاسلام والمسلمین میرصانع؛ مدیر اجرایی همایش در سخنانی بیان کرد: این همایش نتیجه همکاری مجموعه نهادهای علمی با محوریت پژوهشگاه قرآن و حدیث است.

وی افزود: از جمله مؤسسه دایره‌المعارف فقه اسلامی، انجمن فقه و حقوق حوزه، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، جامعه المصطفی، مؤسسه معارف اهل بیت(ع)، دانشگاه ادیان و مذاهب، دانشگاه قم و معاونت تهذیب حوزه علمیه در پیشبرد اهداف همایش مشارکت داشته‌اند.

مدیر اجرایی همایش از انتخاب 40 مقاله برتر از بین مقالات ارسالی خبر داد و تصریح کرد: مقالات برتر در نشریه اخلاق‌پژوهی  و حیات معنوی به چاپ رسیدند؛ در راستای تعمیق مباحث هم تعداد 11 پیش‌نشست‌ تخصصی با همکاری مراکز علمی مرتبط برگزار شد و در این پیش‌نشست‌ها، دانشمندان و صاحب‌نظران به ارائه دیدگاه‌ها و نقدهای علمی پرداختند و این نشست‌ها نقش مهمی در شفاف‌سازی مسائل ایفا کرده است.

مدیر اجرایی همایش گفت: محتوای تفصیلی این پیش‌همایش‌ها در نشریه افق حوزه و سایت همایش، نشریه حیات معنوی و در کتابی که مختص این همایش است در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد.‎

وی با بیان اینکه در کنار تولید محتوای علمی، اطلاع‌رسانی و انتشار مباحث هم مورد توجه بوده است، افزود: نشریات علمی، رادیو معارف و تلویزیون اینترنتی حوزه و برخی رسانه‌ها در انعکاس فعالیت‌های همایش نقش داشتند و امیدواریم گامی در جهت احیای تعالیم دینی باشد.

آراء مختلف در باره رابطه اخلاق و قانون

در ادامه سیدمحمد حسینی؛ استاد دانشگاه قم نیز در سخنانی با بیان اینکه بحث رابطه فقه و اخلاق درازدامن بوده است اما معمولا مباحث معطوف و محدود به مباحث نظری درباره تعریف فقه و اخلاق شده است، گفت: گاهی این نوع مباحث آ‌ن‌قدر مطول شده است که بحث رابطه بین این دو دانش محاق رفته و گاهی به جایی رسیده که هر رابطه‌ای بین فقه و اخلاق بسته به تعریفی است که از آن وجود دارد.

استاد دانشگاه قم تصریح کرد: برخی هم به سراغ نقد فقها، فقاهت و فقه رفته‌اند و به بهانه برخی تقابل‌ها بین حکم فقه و عقل و اخلاق نگاهی آسیب‌شناسانه و نقادانه داشته‌اند و گاهی با زبان طعن و غیرمنصفانه فقه را علمی بشری، دنباله‌رو، ظاهربین و سراسر دنیوی و حتی خدعه‌آمیز معرفی کرده‌اند و معتقدند فقه ناتوان از حل مسائل نوپدید است و نمی‌تواند گلیم خود را از آب بیرون بکشد و به خاطر فزون‌طلبی فقها پا را از گلیم خود بیشتر دراز و جای اخلاق را تنگ کرده است.

حسینی با بیان اینکه بحث بنده ناظر به خروجی استنباط یعنی فتوا است به نقد پوزیتویسم فقهی پرداخت و تصریح کرد: پوزیتیویسم فقهی در تناظر با پوزتیویسم حقوقی است. در مورد رابطه حقوق و اخلاق دو نگاه وجود دارد و اینکه آیا ربط مفهومی بین حقوق و اخلاق وجود دارد یا خیر؟ لذا اینجا این سؤال مطرح است که آیا در مقام تقنین باید مسائل اخلاقی هم مدنظر قرار بگیرد یا خیر؟ از دیرباز در این زمینه اختلاف نظر وجود دارد.

وی با بیان اینکه برخی مطرح می‌کنند که آیا قانون ناعادلانه می‌توانیم داشته باشیم یا اینکه قانون ذاتا باید به اخلاق پایبند باشد، اظهار کرد: از دوره آکوئیناس این بحث مطرح است که اگر قانون ناعادلانه است قانون نیست و لزومی برای تبعیت ندارد و تبعیت از آن بی‌معناست و حتی تمرد از آن وظیفه اخلاقی ماست.

وی افزود: لذا در نگاه غربی، نافرمانی مدنی اگر موجه باشد در جایی است که قانون ناعادلانه باشد.

هدف قانونگذاری

حسینی با بیان اینکه خود قانونگذار نیز در مقام تقنین باید نگاه ویژه به اصول اخلاقی داشته باشد و قانون را ابزاری برای حفظ و صیانت از ارزش‌های اخلاقی بداند، گفت : اکثر قوانین برای ایجاد نظم اجتماعی است تا در پرتو آن حقوق مردم رعایت شود و ضایع نشود، بنابراین قوانین موضوعه رسوخ ارزش‌ها در قالب قانون است.

وی تأکید کرد: برعکس اگر قرار باشد قوانین به اصول اخلاقی بی‌اعتنا باشند دلیلی برای تبعیت از آن وجود ندارد و  ما تبعیت از قانون را هم به حکم اخلاق قبول داریم.

استاد دانشگاه قم با بیان اینکه در تقابل با نگاه فوق، طرفداران پوزتیویسیم حقوقی معتقدند که قانون و اخلاق هر کدام راه خود را می‌روند و قانون را نمی‌توان با محک ارزش‌های اخلاقی سنجید، اضافه کرد: این دیدگاه که پوزتیویسم حقوقی است در غرب طرفدار زیادی دارد  و قائل به استقلال این دو حوزه است یعنی اخلاق نمی‌تواند قانونگذاری را محدود کند.

حسینی با بیان اینکه اگر ما فرض کنیم فقه همان قوانین اسلامی است که فقها ارائه می‌دهند با طرح این پرسش که آیا فتوای فقیه در توضیح المسائل می‌تواند در تضاد و تقابل با اخلاق و عقل عملی باشد؟ گفت: در این صورت آیا باید از حکم عقل و اخلاق دست کشید یا از فقه؟ در تاریخ فقه، برخی رویکردهای فقهی، فقه و اخلاق را دو حوزه مستقل می‌دانند که ارتباط مفهومی با هم ندارند و می‌توان فتوایی داد که کاری با عدالت و اخلاق ندارد و این نگاه کمابیش در بین فقها و در فقاهت وجود دارد.

حسینی تصریح کرد: پوزیتیویسم فقهی با تعبد به متون و نصوص ارتباط ویژه دارد و نقش اخلاق و مقاصد شریعت را نادیده و ناچیز می‌گیرد و به تعبیری اگر فقیه ببیند حکمی با شهودات اخلاقی در تقابل است طرف نصوص را می‌گیرد به‌جای اینکه حکم عقل و اخلاق و عدالت را مطرح کند.

استاد دانشگاه قم اضافه کرد: در منظر این افراد اعتبار حکم فقهی به نص است که می‌توان به آنان نص‌گرایان رادیکال گفت و اشعریون مصداق بارز آن هستند؛ این افراد نقش عقل را بسیار کمرنگ می‌دانند.

وی افزود: براین اساس نقش عقل فقط معاضد و مؤید است و فقیه کار خود را می‌کند و در مواردی عقل آن را تأیید کرده  و در مواردی هم تأیید نمی‌کند و مقلد و متشرع باید از فقیه خود تقلید کند ولو اینکه این فتوا با شئونات اخلاقی یک متشرع سازگار نباشد.

جایگاه عدالت در نظر پوزیتیویسم فقهی

حسینی تصریح کرد: پوزتیویسم فقهی عدالت را اصلی در عرض سایر ارزش‌ها می‌داند نه در طول آن و لزوما هر حکم فقهی نباید با عدالت سنجیده شود.

حسینی در پایان با بیان اینکه در طول تاریخ فقها به اخلاق توجه داشته و دارند و مجسمه اخلاق بوده‌اند اما گاهی ممکن است دچار خطا در این عرصه شوند، گفت: فقیه باید به ادراکات عقلانی و حکم اخلاقی توجه ویژه داشته باشد. انتظار ما از فقیه در مقام استنباط این است که اگر تقابل و تضاد بین عقل و اخلاق اندک است حکم عقل را مدنظر قرار دهد و نصوص شرعی را تأویل کند و اگر حکم شرعی حرمت است و عقل حکم به جواز می‌دهد یا ساکت باشد و یا جانب حکم شرعی را بگیرد.