کد خبر: ۴۳۲۸۴۳۹

تاریخ: ۲۳ دی ۱۴۰۴ - ۱۵:۴۳

آیت‌الله میرباقری:

پایگاه اخلاق الوهیت است

عضو خبرگان رهبری تأکید کرد: اگر الوهیت از عالم سلب شود اخلاق معنا ندارد؛ پایگاه اخلاق، الوهیت است و اخلاق در ذیل خداوند شکل می‌گیرد.

به گزارش ایکنا، آیت‌الله سیدمهدی میرباقری؛ عضو مجلس خبرگان رهبری و استاد حوزه علمیه، 23 دی‌ماه در همایش ملی فقه و اخلاق که از سوی پژوهشگاه قرآن و حدیث مؤسسه دارالحدیث در قم برگزار شد با بیان اینکه ارتباط دین و اخلاق زوایای مختلفی دارد، گفت: در این زمینه ابتدا باید از وجودشناسی بحث کنیم و بگوییم این حقایق اخلاقی آیا ما به ازاء دارند یا خیر؛ دوم اینکه حقایق اخلاقی در کجا محقق هستند که ما معتقدیم در نفس عقل کل، انبیاء، اولیاء و ائمه(ع) محقق است و سپس باید انسان‌شناسی داشته باشیم.

وی افزود: معتقدم مسیر طی شده در همه این موارد بیراهه رفته است و باید از نو آن را تحلیل کنیم و البته مقصود ما از دین هم دین اسلام است که خاتم ادیان الهی است و باید ببینیم آیا در درون دین نگاهی به اخلاق وجود دارد یا خیر؟

استاد حوزه علمیه، افزود: در منابع دینی ما حقایق اخلاقی، مخلوق الهی هستند و در حدیث جنود عقل و جهل بر آفریده بودن آن‌ها تأکید شده است. عقل را خدا آفریده و به او دستور اطاعت داده است و جنودی دارد که برای بندگی و بسط پرستش در عالم آفریده شده‌اند.

میرباقری با بیان اینکه در برابر آن هم جنود شیطان خلق شده است، گفت: بنابراین از منظر هستی‌شناسی صفات اخلاقی به‌عنوان قوای عقل آفریده شده‌اند و جنود جهل یعنی صفات رذیله نیز مخلوق هستند.

میرباقری بیان کرد: اگر صفتی به نام حسد و یا زهد وجود دارد هر دو حقیقت و از جنود عقل و جهل هستند و تنازع بین آن‌ها در متن عالم رخ می‌دهد و بر این اساس هم دو امت داریم یکی پیرو صفات رذیله شیطانی و دیگری پیرو عقل که مرتبه عقل کل آن در انبیاء و ائمه و پیروان ایشان وجود دارد.

اخلاق خاستگاهی جز خدا ندارد

عضو مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه اخلاق نفس‌الامری در ذیل اوصاف الهی است و اوصاف حقیقی دارند، اظهار کرد: اگر الوهیت از عالم سلب شود اخلاق معنا ندارد؛ پایگاه اخلاق، الوهیت است و اخلاق در ذیل خداوند شکل می‌گیرد. بنابراین اخلاق از امور اعتباری نیست چه اعتبار را از منظر علامه طباطبایی و یا شهید مطهری در نظر بگیریم.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه اگر در عالم، الهی نیست که واجد همه اسماء حسنی است در این صورت تکثر در اله‌ها رخ می‌دهد که تکثر اخلاق به دنبال دارد، افزود:  پایگاه اخلاق الوهیت است و اخلاق در ذیل پرستش خداوند متعال ایجاد می‌شود.

وی با تأکید مجدد بر اینکه خدا احد و واحد است و بیش از آن نیست و اخلاق باید در ذیل او تعریف شود، اظهار کرد: خدا عقل را آفریده است و صفات اخلاقی در ذیل عبودیت شکل می‌گیرد و آن‌ها مخلوق و جنود عقل هستند و پایگاه این الزامات اخلاقی هم در وجود عقل نبی اعظم و انبیاء و ائمه و در مراتب پایین‌تر پیروان آنان است.

میرباقری با بیان اینکه به لحاظ انسان‌شناسی هم این عقل، عقل ما نیست بلکه عقل کل است، تصریح کرد: در هر امتی عقل انبیاء محور عقل است و انسان‌ها به اندازه‌ای که از جهل دور شوند به عقل می‌رسند؛ مؤمن تا به کمال ایمان نرسد جنود اخلاقی در او کامل نخواهد شد.

رابطه اخلاق با تولی و تبری

عضو مجلس خبرگان رهبری اظهار کرد: در حدیث جنود عقل و جهل توضیح داده شده است مؤمنین اگر منقح نشوند صفات عقلانی در آنان کامل نخواهد شد. بنابراین صفات اخلاقی برای نبی و امام خلق شده‌اند و انسان‌ها به اندازه تولی و تبری به آن می‌رسند لذا ما اصلا عقل مستقلی از عقل کل در عالم نداریم.

میرباقری با بیان اینکه پذیرش عقل خودبنیاد ایجاد یک پایگاه سنجشی فراتر از خدا است، گفت: در حالی که عقل ما پرتو و شعله‌ای از عقل نبی اکرم(ص) و عقل کل و عقل ائمه است اما اگر عقل مستقل از پیامبر(ص) شود هیچ چیزی نمی‌فهمد همچنین عقل بدون تولی و تبری فهمی ندارد.

وی تأکید کرد: اگر عقل خودبنیاد فرض شود هماهنگی آن با وحی ممکن نیست. به گمان بنده عقل حجت است و باید نسبت عقل ما با عقل کل تعریف شود و رشد آن هم در تولی از عقل کل ممکن است؛ به تعبیر دیگر در ما شعاعی از آن عقل قرار داده شده است و هر قدر ایمان در ما به کمال برسد صفات اخلاقی هم به کمال خواهد رسید.

وی افزود: صفات اخلاقی مخلوقاتی برای نبی اکرم(ص) هستند و شعاعی از آن در ما هست و با تولی و تبری به کمال می‌رسند.

دین ابزار رشد انسان

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه دین ابزار سرپرستی رشد است و اخلاق در ذیل آن وجود دارد، اضافه کرد: ادیان وقتی آمدند برای خود اخلاق می‌آورند و البته نه صرفا اخلاق نظری بلکه حقیقتا اخلاق عملی می‌آورند؛ تهذیب اخلاق و محاسبه اخلاق و عقل عملی هم با عقل نظری اتفاق می‌افتاد.

وی تصریح کرد: اگر حقیقت دین برای سرپرستی امت است اخلاق هم از شئون آن است، لذا متناسب با شأن هر پیامبر،  اخلاقی در ذیل آن رسالت و دین او شکل می‌گیرد و امت در تولی از آن پیامبر به اخلاق می‌رسند.

وی با تأکید بر اینکه بحث بنده در مورد ادیان توحیدی و در مورد نبی اکرم(ص) است، گفت: تمام ملکات اخلاقی در دین است و  فروغ نبی اکرم(ص) هم شعاع آن دین است که در امت تجلی می‌یابد و در بهشت هم عصمت جمعی و صفات اخلاقی مجموعی است که متجلی می‌شود، لذا ممکن نیست ما خدا را برداریم و اخلاق تعریف کنیم.

عضو خبرگان رهبری با بیان اینکه همه الزامات اخلاقی هم در وجود ما هست، ادامه داد: این الزامات هم به اندازه تولی و تبری ما در وجود ما ایجاد می‌شود لذا واقعا جامعه بازاری سودمحور و منفعت‌گرای صرف، تبلور اخلاق رذیله است و سوداگری و منفعت گرایی دارد.

میرباقری در بخش دیگری از سخنانش، تصریح کرد: اگر دین شامل اخلاق هم هست که هست باید تفقه دینی به اخلاق هم بپردازد و اخلاق را در ذیل دستگان‌های دیگر یعنی شهودی، نظری، عقل عملی و نظری تعریف نکند گرچه آن‌ها را هم باید در نظر بگیرد.

وی با بیان اینکه علامه طباطبایی بارها فرمودند مسیر وحی غیر از شهود و عقل است، گفت: بنابراین اگر دین مجموعه کاملی است حتما نظام اخلاقی دارد و باید با تفقه دینی کشف شود نه اینکه مبانی آن را از جای دیگر بگیریم. تفقه دینی باید مستقل از عرفان و اخلاق نظری و عملی، رخ دهد و اگر این ادبیات به فقه سرازیر شود تفقه دینی را هم خراب می‌کند.

عضو خبرگان رهبری در پایان تصریح کرد: وقتی وارد مطالعه اخلاق اجتماعی هم شویم معنا و الزامات متفاوتی پیدا خواهد کرد و باید واحد مطالعه ما از فرد به جامعه تبدیل شود.