کد خبر: ۴۳۲۸۵۱۵

تاریخ: ۲۷ دی ۱۴۰۴ - ۰۱:۳۶

اسحاقی بیان کرد

بازگشت به پیام بعثت برای رهایی از جاهلیت مدرن

امروز برای رهایی از جاهلیت مدرن باید دوباره به پیام بعثت پیامبر (ص) برگردیم و عبور از این وضعیت نامطلوب در درجه اول مستلزم معرفت‌افزایی، دانش‌افزایی و اطلاع‌رسانی و در ادامه حرکت در مسیر نهضت جهانی عدالت‌افزایی، ترویج سبک زندگی پیامبرانه متناسب با جهان امروز و تقویت روح انسان‌دوستی مبتنی بر تعالیم انسان‌ساز پیامبر اکرم(ص) است.

مبعث پیامبر (ص)، شروع رسالت حضرت ختمی مرتبت، محمد مصطفی (ص) بود. در واقع، مبعث، نقطه آغازی برای شروع دعوت به دین اسلام و هدایت بشر به سوی خداست. بعثت پیامبر(ص) یعنی خداوند پیام‌آوری را مبعوث کرد تا مردم را به سوی حق و سعادت هدایت کند. هدف اصلی این بود که مردم از شرک و بت‌پرستی، ظلم و ستم و جاهلیت بیرون بیایند و به یکتاپرستی و عبادت خداوند و قرب الی‌الله بپردازند.

هدف بعثت پیامبر (ص) رهانیدن از جهالت و ضلالت است موضوعی که در دنیای امروز از آن دور شده‌ایم و جاهلیت مدرن به مردم عرضه می‌شود. اسلام، ارزش‌هایی مثل عدالت، مهربانی و صلح را به بشریت یادآوری کرده، موضوعی که در عین تأثیر عمیق روی فرهنگ، هنر و قوانین کشورهای مختلف اما با غفلت آمیخته شده است.

در این راستا ایکنا با محمد اسحاقی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، گفت‌وگو کرده که در ادامه می‌خوانیم:

جاهلیت اولیه انسان‌ و انسانیت را به مسلخ می‌برد

ایکنا ـ با توجه به اینکه پیام مبعث، رهایی جهان از جهالت است و امروز ابرقدرت‌های دنیا به دنبال جاهلیت مدرن هستند، اکنون چگونه می‌توان پیام بعثت را در مقابل جبهه استکبار و در سطح جهانی ترویج کرد؟

در ابتدا، ایام بعثت پیامبر اعظم، رحمة‌للعالمین را به تمام آزادگان جهان تبریک می‌گویم، پیام‌های ایشان برگرفته از تعالیم خداوند متعال است. ایران اسلامی در ایامی است که مواجهه جدیدی را با جهان استکبار و جاهلیت مدرن، شاهد است. ایستادگی که ملت مقاوم ایران داشتند و در این راه، شهدای زیادی را تقدیم کردند که به روح بلند این شهدا درود می‌فرستم و بر بزرگانی که در مسیر روشنگری پیامبر اعظم (ص) و هدایت انسان‌ها گام برداشتند، درود می‌فرستیم. ان‌شاالله زمینه‌های ظهور فراهم شود تا آن جاهلیت مدرن همچنان که در صدر اسلام با بعثت پیامبر اکرم (ص) سقوط کرد و به حاشیه رانده شد، در جهان معاصر نیز با پیروزی حق بر باطل و احیای پیام پیامبر (ص) و رسالت نبوی، شاهد نجات انسان‌ها از جاهلیت مدرن باشیم.

یک جاهلیت اولیه داریم که در قرآن به آن اشاره شده است «وَكُنْتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْهَا» شما ای انسان‌ها، بدانید که در پرتگاه آتش جهنم، بدبختی، ضلالت و شقاوت بودید و خداوند با ارسال رسول و انزال کتب موجب آن شد که شما نجات پیدا کنید. «وَكُنْتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ» فقط مختص جزیره‌العرب نبوده بلکه تمام جوامع انسانی و تمدن‌های بزرگی هم که در آن زمان بودند چون امپراتوری‌های بزرگ آن زمان، حکومت‌هایی بودند که بر جهل، جهالت، جاهلیت، ظلم، فساد و جنایت حکمرانی می‌کردند و انسان‌ها و انسانیت را به مسلخ می‌بردند.

تمدن مادی؛ دور از معنویت و تعالیم الهی

ایکنا ـ درباره ویژگی‌ها و نشانه‌های جاهلیت اولیه، بفرمایید؛ آیا امروز از آن وضعیت دور هستیم؟

اگر ویژگی‌های جاهلیت اولیه را که در آن زمان در چهارگوشه جهان وجود داشته، بررسی کنیم نشانه‌هایی از آن را در جهان معاصر پیدا می‌کنیم. ظلم، جهل، فساد، تبعیض، شکل‌های مختلف قتل و غارت از محورهایی است که بشریت در آن زمان به آن مبتلا بود. یعنی می‌توان گفت معرفت، شناخت، علم و تعالی روحی در غربت بود و جهل، جهالت و جاهلیت عمومیت داشت و در عرصه‌های مختلف گام برمی‌داشت و انسان‌ها را اسیر می‌کرد.

حکومت‌ها بر مدار اشرافی‌گری گام برمی‌داشتند و غیر مردمی بودند. جهالت و فساد در سیاست‌ها و برنامه‌های آنها بود و همین ویژگی‌ها را امروز می‌توانیم در حکومت‌های استکباری ببینیم و از این جهت به رغم تفاوت‌های جهان امروز از نظر فناوری‌های نوین، دسترسی‌های بشر به اطلاعات و تمدن مادی، دور از معنویت و تعالیم الهی است و آثار آن جاهلیت چندین و چند برابر شده است.

اگر در جوامع گذشته در یک گوشه جهان فساد، جهالت و انحراف فکری وجود داشت، امروزه به مدد فناوری‌ها و دسترسی‌های رسانه‌ای فراوان این فساد در عقیده و اخلاق در یک گوشه از جهان به سرعت خود را به نقاط دیگر سرایت می‌دهد و از این جهت جاهلیت مدرن ویژگی‌های خاصی پیدا کرده است. اگر در آن زمان‌ها قتل، کشتار و جنگ‌ها بود، امروزه این‌ها چندین و چند برابر آثار خود را به جا می‌گذارد. در جنگی که در غزه اتفاق افتاد، قتل عام و جنایات انجام گرفته چندین برابر جنگ‌ها و کشته‌های جنگ‌های صدر اسلام، بود. به همین خاطر آثار و پیامدهای جاهلیت در عصر حاضر خیلی گسترده‌تر  از آن زمان است.

از سوی دیگر جمعیت آن زمان به گستردگی امروز نبود و به همین خاطر امروز انسان‌های بیشتری در پرتگاه انحراف، تحریف، جنایت، جهل و نهایتا شقاوت قرار می‌گیرند. به همین خاطر رسالتی که پیامبر اعظم (ع) داشتند و خطوط اصلی که در نظام فرهنگی و سیاسی آن زمان داشتند مبنی بر چند محور بود که امروز هم باید در مقابله با جاهلیت مدرن با همه گستردگی و پیچیدگی‌ها، آثار و پیامدهای آن، باید توجه شود.

توجه به معرفت‌افزایی و دانش‌افزایی

ایکنا ـ محورهای خطوط اصلی نظامی که پیامبر (ص) بنیان‌گذاری کردند، چه بود؟

محور نخست، معرفت‌افزایی و دانش‌افزایی بود. اولین کاری هم که خداوند تبارک و تعالی در راهبردهایی که به پیامبر اعظم (ص) می‌دهد، همین مسئله است که بتواند آگاهی کافی و بعد از آن معرفت و شناخت نسبت به مبدا، انسان، جامعه، دین و آموزه‌های آن انجام بدهد. یعنی انقلاب فرهنگی پیامبر (ص) در جامعه عرب جاهلی بدوی که فرزندان خود را زنده به گور می‌کرد، انجام داد، انسان‌هایی ساخت که خداوند تبارک و تعالی فرمود «مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا» یعنی همین انسان‌هایی که در جاهلیت غرق بودند به مؤمنانی تبدیل شدند که با خداوند عهد بستند؛ یعنی یک طرف این انسا‌ن‌ها هستند و طرف دیگر خداوند تبارک و تعالی و در پیمان و عهدشان هم صادق بودند.

در واقع پیامبر (ص) توانست در مدت کوتاهی انقلاب بزرگی را به ثمر برسانند و از همین انسان‌های بدوی با آن ویژگی‌ها، انسان‌های بزرگی بسازند که عهد الهی ببندند و بر عهد و پیمان خود بایستند و بر آن عمل کنند «فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ»؛ این‌ها کسانی هستند که به عهد و پیمان خود عمل کردند و از آنها کسانی هستند که همچنان در طول تاریخ هستند «وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ» یعنی در زمان کنونی هم انسان‌ها و مؤمنینی هستند که با خداوند عهد بستند و بر عهد خود پایدار هستند و در جهت تحقق آن عهد و پیمان هم ایستادگی می‌کنند. مصداق بارز آن هم شهدای راستین انقلاب اسلامی، شهدای مدافعان حرم و مدافعان امنیت است که در این مسیر جانفشانی می‌کنند، بنابراین حرکتی که شهدا و مردم مسلمان و مؤمن ما دارند، مصداق بارز همان ایستادگی و پایداری بر عهد و پیمانی است که بر خداوند تبارک و تعالی داشتند.

بنابراین اولین مسیر، خط اصلی و استراتژی پیامبر اعظم (ص)، معرفت‌افزایی، ایجاد شناخت به مبدأ، معاد انسان و اصلاح دانش و باورهای عرب جاهلی بود. امروزه هم باید همین مسئله مورد توجه و اهتمام باشد تا ما دوباره به پیام پیامبر(ص) برگردیم و بتوانیم خودمان را از جاهلیت مدرن و آثار و پیامدهای آن، نجات دهیم.

پس گام اول معرفت‌افزایی، دانش‌افزایی، اطلاع‌رسانی، استفاده از رسانه‌ها به صورت گسترده و چهره به چهره است. اگر آموزه‌های قرآن در جهان مطرح شود می‌تواند آن انقلاب فرهنگی و فکری مد نظر پیامبر (ص) را در پهنه جهانی ایجاد کند و به همان میزان هم نظام استکباری و نظام جاهلیت مدرن را که بر جهان کنونی حاکم است، به حاشیه براند.

توجه به موضوع عدالت در تمامی عرصه‌ها

ایکنا ـ محور دوم نظامی که پیامبر (ص) بنیان‌گذاری کردند، چیست؟

محور دوم که در تعالیم پیامبر اعظم (ص) بود، موضوع عدالت در همه عرصه‌هاست. از ویژگی‌های جهان امروز، ظلم، ستم، فساد، تبعیض و بی‌عدالتی در بخش‌ها و عرصه‌های مختلف جهان هست. این بی‌عدالتی را امروز می‌توان در عرصه منابع طبیعی، غذا و امنیت غذایی، در برخورداری از سواد و علم ببینید. حتی بی‌عدالتی خود را در عرصه علم و فناوری هم نشان می‌دهد، به گونه‌ای که قدرت‌های بزرگ از دستیابی انسان‌های دیگر و جوامع مستقل دیگر حتی به علم، دانش و فناوری‌ها برای بهتر شدن زندگی و رفاه هم خودداری می‌کنند و مانع‌تراشی می‌کنند.

امروز کشوری مثل ایران اسلامی، وقتی که با تحریم علمی گسترده غرب، مواجه می‌شود، راه خود و استقلال علمی خود را پیدا می‌کند. ما بعد از چهار دهه از انقلاب اسلامی از یک کشور کاملا وابسته در حوزه‌های مختلف به یک کشور مستقل در حوزه‌های علم و فناوری می‌رسیم به گونه‌ای که جمهوری اسلامی ایران توانسته رتبه‌های برتری را در علوم پیشرفته به مدد رهبری امام راحل و مقام معظم رهبری و دانش پایه بودن نظام اسلامی طی کند.

بنابراین گام دوم، این است که برای گسترش عدالت، رفع تبعیض‌ها و بی‌عدالتی‌ها در اجزای مختلف، تلاش شود و نهضت جهانی عدالت‌افزایی را مورد توجه قرار دهیم.

ترویج روح عبودیت خالص در مقابل خالق هستی

ایکنا ـ نکته سوم در این باب ترویج روح عبودیت خالص است؟

بله، نقطه سوم، بحث ترویج روح عبودیت خالص در مقابل خالق هستی است. چیزی که غرب مستکبر و نظام فرهنگی و رسانه‌ای استکباری آن را برنمی‌تابد. نظام فرهنگی و رسانه‌ای استکباری بندگی شیطان را سر منشأ خود قرار داده است؛ در حقیقت این عبودیت در مقابل طاغوت هست. در غرب و فرهنگ جاهلیت مدرن، عبودیت طاغوت و شیطان و منیت انسان‌هاست. در مقابل در نظام اسلامی و تعالیم پیامبر (ص) عبودیت کامل در مقابل خالق هستی است که اگر این عبودیت در اجزای مختلف فردی و در ساخت جامعه، حکومت و نظامات زندگی مردم در بخش‌های مختلف و مناسبات اجتماعی میان مردم شکل پیدا کند به مرور زمینه‌های نجات از جاهلیت مدرن پیدا می‌شود.

در حقیقت به یک نوع سبک زندگی پیامبرانه متناسب با جهان امروز که جهان فناوری، نوآوری، کوانتوم و هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور است، نیاز داریم. این سبک زندگی هم روح انسان را سیراب می‌کند، جهت می‌دهد و زنده می‌کند و هم جسم را. هم آبادانی دنیا را به دنبال دارد و هم آبادانی آخرت را و در حقیقت آن چیزی است که خداوند تبارک و تعالی با آوردن دین اسلام خواسته تا انسان‌ها را از جهنم نجات بدهد و آنها را به سمت بهشت نعیم سوق دهد.

درد جامعه امروز، دور شدن انسان‌ها از یکدیگر

ایکنا ـ درباره محور چهارم نظامی که پیامبر (ص) بنیان‌گذاری کردند، بفرمایید.

محور چهارم، بُعد عاطفی، عشق و محبتی است که خداوند تبارک و تعالی در پیامبر اعظم(ص) قرار داده و سعی کرده تا این خصوصیت را در جامعه رواج دهد. عشق و محبت به خداوند، عشق و محبتی که خداوند به مردم دارد از طریق آموزه‌های پیامبر اعظم (ص) منتقل می‌شود. پیامبر (ص) این را برای انسان‌ها تبیین کردند که خداوند بندگان خود را دوست دارد. آیات و روایات فراوانی در این عرصه است.

آن چیزی که جامعه امروز از آن رنج می‌برد دور شدن انسان‌ها از یکدیگر، عدم تعاطف و برقراری رابطه ایمانی بین انسان‌ها بر اساس ایمان و محبت قرآنی و محبت الهی است. پیامبر (ص) در زمان صدر اسلام در مدینه‌النبی این عشق، علاقه و محبت را بین مؤمنین رواج دادند. به گونه‌ای که جامعه ایمانی، یک جامعه یک دست، علاقمند به همدیگر «و بعضهم اولیاء بعض» می‌شوند؛ دست همدیگر را می‌گیرند، خیرخواهی نسبت به همدیگر می‌کنند.

این عشق و محبت نسبت به همدیگر و دیگرخواهی و نوع پیشرفته‌تر آن ایثار و برگزیدن دیگران نسبت به خود حتی در فردی که خود انسان نسبت به آن احتیاج دارد جزو ویژگی‌های جامعه ایمانی و مؤمنینی بودند که تربیت شدند؛ «وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ».

ضرورت اقدام در گام‌های معرفی تعالیم پیامبر (ص)

ایکنا ـ جمع‌بندی.

پیامبر (ص) در دوره 10 سال حکمرانی این ویژگی‌های چهارگانه را بیان و اجرا کردند؛ جامعه نبوی و مدینه‌النبی به جایی می‌رسد که پایه شکل‌گیری تمدن گسترده اسلامی می‌شود. در زمانی که غرب و تمدن‌های آن زمان به زوال رسیدند و سقوط کردند، تمدن اسلامی بر پایه‌ تعالیم پیامبر (ص) شکل می‌گیرد.

امروز برای رهایی از جاهلیت مدرن، باید دوباره به پیام پیامبر (ص) و مبعث برگردیم. قدرت‌های بزرگ با توجه به ویژگی‌ها و قدرت‌های که از طریق علم و فناوری بدون ایمان و اخلاق، پیدا کردند، خشونت‌های عریان، آشکار و بدون مرز را علیه همه انسان‌ها انجام می‌دهند و اینها نماد اصلی جاهلیت مدرن در عصر حاضر هستند. لذا پیام بعثت در جهان معاصر دربردارنده رهایی از جهالت، جاهلیت، ظلم، ستم و تبعیض است.

با این نگاه به بعثت هرچه در مسیر معرفی تعالیم پیامبر (ص) اقدام کنیم و آن را به اهلش برسانیم، مثمرثمر خواهد بود همچنان که پیامبر (ص) تلاش کردند و در این راه خستگی‌ناپذیر بودند تا جایی که خداوند می‌فرماید «داری جان خود را برای نجات دیگران می‌دهی». این مسئله خیلی اهمیت دارد و به ما نشان می‌دهد اگر بخواهیم پیامبرانه عمل کنیم باید کلام الهی را ابلاغ مبین و بلاغ مبین کنیم و به لسان قومش حرف بزنیم و به اهل آن برسانیم. این ویژگی انسان‌ است که اگر با فطرت او مواجه شویم و فطرت الهی «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا» او بیدار شود، این، آغاز سقوط استکبار و رفع جاهلیت از جهان معاصر خواهد بود.