کد خبر: ۴۳۲۸۶۸۱

تاریخ: ۲۵ دی ۱۴۰۴ - ۱۲:۱۱

یادداشت

انقلاب اسلامی چشم‌انتظار پژوهش‌های دقیق‌ و مؤثر است

عمر انقلاب اسلامی ایران به ۵۰ سالگی نزدیک می‌شود. رویدادی که یک واقعه بزرگ با اثراتی فوق‌العاده عظیم در جهان بود و حالا محل مطالعه، بررسی و پژوهش محققان تاریخی است، اما درباره تاریخ انقلاب اسلامی و تدوین آن چه می‌دانیم؟

از دو دهه پیش دغدغه تدوین سیر تاریخ انقلاب اسلامی مورد نظر و بحث محققان بود؛ معصومه امینی خبرنگار ایکنا قزوین، در این نوشتار نکاتی کوتاه درباره «تاریخ‌نگاری انقلاب اسلامی» بیان کرده که در ادامه می‌خوانیم.

آنچه بدیهی است فرآیند رخداد انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن را باید پس از کودتای مرداد ۱۳۳۲ و بسته شدن تمام درهای اصلاح‌گرانه پارلمانتاریستی و سیاسی در رژیم پهلوی جست‌وجو کرد. یعنی باید ریشه روایت را از دوران پس از کودتا و حرکت رژیم پهلوی به سمت یک دیکتاتوری شخص‌محور و سیاه جست‌.

وضعیت اجتماعی و طبقاتی جامعه ایرانی در دهه‌های سی، چهل و پنجاه، شرایط اجتماعی و اقتصادی جامعه، برنامه‌ها و الگوهای توسعه‌ای کشور، بسته شدن راه‌های گفت‌وگوی سیاسی و تشکیل صدها دسته و گروه مبارز که با هدف برخورد با رژیم حاکم شکل گرفته و حتی برخی مشی مسلحانه به خود گرفتند، تاکتیک و سیاست هیئت حاکمه کشور و بسیاری موضوعات دیگر، فرآیند آغاز مبارزات حضرت امام، سیر تحولی آن، قیام ملی ۱۵ خرداد، تبعید امام و ادامه مبارزه تا شعله‌ور شدن فراگیر آن در اواخر سال ۱۳۵۶ زمینه‌هایی هستند که می‌توانند به دقت مورد مطالعه قرار گیرند.

پس از رخداد انقلاب اسلامی نیز دوران گذار تا استقرار جمهوری اسلامی، دوران بحران و تنش لیبرال‌ها با خط امام، دفاع مقدس و پس از آن هر کدام زمینه‌های متنوعی برای مطالعه و پژوهش هستند.

گرچه همچنان باید گفت کار عمیق و مؤثری در حوزه تاریخ انقلاب اسلامی و سیر تدوین آن رخ نداده اما در بیش از دو دهه گذشته اقدامات قابل تحسینی در حوزه تاریخ شفاهی صورت گرفته است.

در بررسی زمینه‌های گفته شده نیز نویسندگان و پژوهشگران برجسته‌ای مانند دکتر محمدصادق کوشکی، دکتر علی‌اکبر ولایتی، محمدحسن روزیطلب، مرتضی صفارهرندی، اکبر خلیلی و... و مؤسساتی مانند مرکز اسناد انقلاب اسلامی، سوره مهر، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، موسسه کیهان و... کارهای پژوهشی بسیار جذابی را در زمینه‌های گوناگون تاریخ انقلاب اسلامی منتشر کرده‌اند که می‌تواند محل مراجعه علاقه‌مندان باشد.

به هر روی با نزدیک شدن به گذشت نیم قرن از انقلاب اسلامی و بیش از نیم قرن از دوران شکل‌گیری ریشه‌های آن، می‌توان از اسنادی که به مرور از طبقه‌بندی محرمانه خارج شده است پژوهش‌های دقیق‌تر و مؤثرتری در این باب داشت. گرچه باید اذعان کرد برای تدوین طرح کلی تاریخ انقلاب اسلامی و گسترده کردن آن به برنامه‌ریزی مراکز فرهنگی، دانشگاهی و مطالعاتی و تبدیل آن به یک دغدغه جدی نیازمندیم.