کد خبر: ۴۳۲۹۵۳۴

تاریخ: ۰۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۹:۲۳

یادداشت

قرآن، فرعونیت و سیاست معاصر؛ تحلیلی از الگوی قدرت بی‌مهار

به قلم احمد منصوری ماتک، پژوهشگر حوزه نقد فرق و ادیان

این یادداشت از زاویه‌ای قرآنی به تقابل همیشگی «زور عریان» و «ایستادگی ایمانی» می‌نگرد؛ تقابلی که ملت ایران در دهه‌های گذشته، زیر فشار تحریم‌ها، تهدیدها و پروژه‌های بی‌ثبات‌سازی، آن را با گوشت و پوست خود لمس کرده است. منطق قرآن، مقاومت را مسیر عزت و بقا می‌داند، نه تسلیم در برابر قدرت‌نمایی. در برابر این منطق الهی، رفتارهای سلطه‌جویانه و تحقیرآمیز دونالد ترامپ در عرصه بین‌المللی ـ از تهدید متحدان تا فشار بر ملت‌ها ـ بازتابی مدرن از همان الگوی فرعونی است که تاریخ بارها سرانجام شکست‌خورده‌اش را نشان داده است.

فرعونیت در قرآن؛ الگوی قدرتِ عاری از حق

در منطق قرآن، فرعون صرفاً یک شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه نماد قدرتِ بی‌مهار، خودبرتربینی و تحمیل اراده است. فرعون با تکیه بر ثروت، قدرت نظامی و هیمنه سیاسی، حق را انکار می‌کند و حقیقت را با تهدید پاسخ می‌دهد. قرآن از زبان او نقل می‌کند که سلطه و اقتدار ظاهری را دلیل حقانیت می‌پندارد و جبهه حق را «ضعیف و بی‌ارزش» معرفی می‌کند (زخرف، ۵۱–۵۲). این منطق، همان منطق زور است: وقتی استدلالی در کار نیست، تهدید جای گفت‌وگو را می‌گیرد.

ترامپ و بازتولید فرعونیت در سیاست معاصر

رفتار و گفتار دونالد ترامپ در عرصه بین‌المللی، طی سال‌های اخیر، نمونه‌ای روشن از بازتولید همین الگوی فرعونی در جهان مدرن است. او سیاست خارجی را نه بر پایه احترام متقابل، بلکه بر اساس تحقیر، تهدید و تحمیل سامان داده است. از تهدید اقتصادی هم‌پیمانان اروپایی گرفته تا زبان آمرانه علیه کشورهای مستقل، ترامپ کوشیده است ضعف‌های درونی سیاست خود را با نمایش قدرت جبران کند.

در قبال ایران، این رویکرد به‌وضوح آشکار شد؛ از تهدیدهای مکرر نظامی و اقتصادی، تا زیر سؤال بردن مشروعیت رهبری سیاسی کشور و حمایت آشکار از آشوب‌گران. این زبان، نه زبان دیپلماسی، بلکه زبان قلدری است؛ زبانی که استقلال ملت‌ها را برنمی‌تابد و تنها «تبعیت» را می‌فهمد.

تحقیر هم‌پیمانان؛ از اروپا تا آمریکای لاتین

فرعونیت ترامپ تنها متوجه دشمنان ادعایی آمریکا نبود؛ حتی نزدیک‌ترین متحدان نیز از این قاعده مستثنا نشدند. تحقیر رئیس‌جمهور فرانسه و تهدید به اعمال تعرفه‌های سنگین برای «وادار کردن» پاریس به تبعیت سیاسی، نمونه‌ای روشن از رفتار آمرانه علیه یک دوست قدیمی است. در مورد ترکیه، نامه تحقیرآمیز به رئیس‌جمهور این کشور و تهدید به «ویران کردن اقتصاد» آن، نشان داد که در منطق ترامپ، اتحاد نیز حد و مرزی ندارد.

در اوکراین، برخورد تحقیرآمیز با رئیس‌جمهور این کشور در برابر دوربین‌ها، متهم‌سازی علنی و حتی مشاجره لفظی، به‌عنوان یکی از کم‌سابقه‌ترین صحنه‌های تحقیر دیپلماتیک در حافظه سیاسی جهان ثبت شد. در ونزوئلا نیز حمایت از اقدام غیرقانونی علیه رئیس‌جمهور منتخب و تهدید به ربایش و مداخله مستقیم، اوج یکجانبه‌گرایی و بی‌اعتنایی به حاکمیت ملت‌ها را به نمایش گذاشت.

تحلیل تطبیقی؛ زور در برابر حق

قرآن کریم، منطق فرعونی را منطق «انکار آگاهانه حقیقت از سر استکبار» معرفی می‌کند (نمل، ۱۳–۱۴). در این منطق، قدرت به‌جای عدالت می‌نشیند و تهدید جای حقیقت را می‌گیرد. رفتار ترامپ نیز در بسیاری از موارد، دقیقاً بر همین مدار می‌چرخد: اعمال فشار اقتصادی، تهدید نظامی، تحقیر علنی و تلاش برای تحمیل روایت خود به جهان.

در برابر این منطق، قرآن وعده‌ای روشن دارد: نصرت الهی برای کسانی که در راه حق مقاومت می‌کنند (حج، ۴۰). این وعده، صرفاً یک گزاره اعتقادی نیست؛ بلکه قاعده‌ای تاریخی است که در ایستادگی ملت‌ها معنا می‌یابد.

مقاومت ملی؛ پاسخ ایمانی به فرعونیت مدرن

ملت ایران، در برابر این الگوی سلطه‌گر، راهی متفاوت برگزیده است: راه ایمان، استقلال و مقاومت. نه تکیه بر قدرت‌های خارجی، نه تسلیم در برابر تهدید؛ بلکه اعتماد به وعده الهی و اراده ملی. همین تفاوت بنیادین است که تقابل امروز را به تقابلی فراتر از سیاست روزمره تبدیل می‌کند: تقابل فرعونیت مدرن با ایمان مقاومت‌پیشه.

تجربه تاریخی نشان داده است که منطق زور، هرچند پرهیاهو، ماندگار نیست؛ اما ملتی که بر ایمان و حق تکیه می‌کند، حتی زیر شدیدترین فشارها، می‌تواند تاریخ را به نفع خود رقم بزند. این همان سنت الهی است که قرآن وعده داده و ملت ایران آن را زیسته است.