کد خبر: ۴۳۲۹۷۸۴

تاریخ: ۰۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۱:۰۳

از غرب‌زدگی تا فروپاشی؛ روایت یک انقلاب آرام

کتاب «انقلاب آرام ایران: سقوط دولت پهلوی» نوشته‌ علی میرسپاسی تلاشی آکادمیک و میان‌رشته‌ای برای بازاندیشی در علل فروپاشی نظام پهلوی است، که از نشر کتاب پارسه روانه بازار کتاب شده است.

به گزارش ایکنا، کتاب «انقلاب آرام ایران: سقوط دولت پهلوی» نوشته‌ علی میرسپاسی  و ترجمه محمدرضا بیگدلی تلاشی آکادمیک و میان‌رشته‌ای برای بازاندیشی در علل فروپاشی نظام پهلوی است، که از نشر کتاب پارسه روانه بازار کتاب شده است.

این اثر در سنت تاریخ فکری و جامعه‌شناسی سیاسی قرار می‌گیرد و به‌جای تمرکز بر لحظه‌ انفجاری انقلاب ۱۳۵۷، نگاه خود را به تحولات آرام، تدریجی و کمتر مرئی فرهنگی و گفتمانی معطوف می‌کند که طی چند دهه پیش از آن شکل گرفتند.

میرسپاسی استاد مطالعات و جامعه شناسی خاورمیانه در مدرسه گالاتین، دانشگاه نیویورک است. او نویسنده  کتاب‌های اسلام سیاسی، ایران و روشنگری: فلسفه های امید و ناامیدی است.

او در این کتاب استدلال می‌کند که پیش‌زمینه‌ اصلی سقوط دولت پهلوی نه صرفا بحران اقتصادی، سرکوب سیاسی یا بسیج توده‌ای، بلکه نوعی «انقلاب آرام» در سطح ایده‌ها، زبان و هویت فرهنگی بود. به باور او، از دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی، گفتمانی ضد غربی و اصالت‌گرا در فضای فکری ایران تثبیت شد که به‌تدریج مشروعیت مدرنیزاسیون دولتی را از درون تضعیف کرد.

این گفتمان، که با مفاهیمی چون غرب‌زدگی، بازگشت به خویشتن و معنویت شرقی شناخته می‌شد، صرفا محصول اپوزیسیون نبود، بلکه به‌شکل متناقضی در دل نهادهای فرهنگی رسمی نیز بازتولید می‌شد.

کتاب نشان می‌دهد که دولت پهلوی، در تلاش برای مشروعیت‌بخشی به پروژه‌ مدرن‌سازی خود، هم‌زمان از زبان نقد غرب، اصالت فرهنگی و هویت ملی استفاده می‌کرد.

همین هم‌نشینی مدرنیزاسیون دولتی با لفاظی‌های ضد مدرن، فضایی فکری پدید آورد که در آن تمایز میان گفتمان رسمی و گفتمان انتقادی تضعیف شد. متفکرانی چون احمد فردید، جلال آل احمد و علی شریعتی در این بستر، نقشی محوری در صورت‌بندی تصوری دوگانه از جهان ایفا کردند: شرق معنوی و اصیل در برابر غرب مادی، تکنیکی و تهی. این دوگانه نه‌تنها در میان مخالفان حکومت، بلکه در رسانه‌ها، سینما، مجلات فرهنگی و حتی سیاست‌های نمادین دولت رسوخ یافت.

مضمون محوری کتاب، نقش تعیین‌کننده‌ ایدئولوژی و گفتمان در پیامدهای سیاسی است. نویسنده نشان می‌دهد که ایده‌ها می‌توانند پیش از هر بحران آشکار، زمینه‌ فروپاشی نظم سیاسی را فراهم کنند. «انقلاب آرام» در تحلیل او، انقلابی بدون خیابان و شعار است؛ انقلابی که در زبان، تخیل جمعی و نظام ارزش‌ها رخ می‌دهد و زمانی که لحظه‌ سیاسی فرا می‌رسد، مسیرها از پیش هموار شده‌اند.

از نقاط قوت اثر، نوآوری نظری و پیوند دقیق تاریخ فکری با تحلیل سیاسی است. با این‌حال، تمرکز سنگین بر گفتمان ممکن است برای خوانندگانی که انتظار روایتی خطی و رویدادمحور دارند، چالش‌برانگیز باشد.

«انقلاب آرام ایران» اثری است که فهم ما از سقوط دولت پهلوی را از سطح وقایع به عمق ایده‌ها می‌برد و نشان می‌دهد چگونه تحولات فرهنگی می‌توانند پیش‌درآمد دگرگونی‌های سیاسی بنیادین باشند. این کتاب در 392 صفحه توسط محمدرضا بیگدلی ترجمه و از نشر کتاب پارسه به قیمت 750000 هزار تومان به دست علاقه‌مندان این حوزه رسیده است.