کد خبر: ۴۳۳۰۱۷۸

تاریخ: ۰۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۲:۵۸

حکیم‌زاده مطرح کرد

ام‌البنین(س) و راز پرورش انسان‌های استوار در مسیر حق

استاد و پژوهشگر جامعه‌الزهرا(س) گفت: حضرت عباس(ع)، فرزند ام‌البنین(س)، نه تنها نماد شجاعت و وفاداری در کربلا بود، بلکه جلوه‌ای بارز از معرفت و بصیرت در مسیر حق به شمار می‌رود. تربیت الهی و شایسته مادرش، ام‌البنین(س)، باعث شد تا او ستون استوار امام حسین(ع) و الگویی بی‌بدیل برای پیروان حقیقت شود.

حضرت عباس(ع) به‌عنوان فرزند امیرالمؤمنین علی(ع) و ام‌البنین(س)، نه تنها نمونه‌ای از شجاعت و وفاداری است، بلکه جلوه‌ای بارز از معرفت و بصیرت در مسیر حق به شمار می‌رود. تربیت الهی و شایسته مادرش، ام‌البنین(س) و هدایت پدر بزرگوارش حضرت علی(ع)، او را به انسانی استوار و الگویی بی‌بدیل برای یاری امام حسین(ع) تبدیل کرد. زندگی و ایستادگی حضرت عباس(ع) در کربلا، همراه با فداکاری‌های مادر و یارانش، جلوه‌ای از صبر، معرفت و وفاداری به اهل بیت(ع) است؛ موضوعی که در دل تاریخ مظلومیت و سکوت غالباً بر آن سایه انداخته، اما در نگاه دقیق، درس‌های عمیقی برای نسل‌های امروز در پی دارد.

فرزانه حکیم‌زاده، استاد و پژوهشگر جامعه‌الزهرا(س)، در گفت‌وگو با ایکنا به مناسبت زادروز فرخنده حضرت عباس(ع) گفت: نکته نخست درباره وجود باعظمت آن حضرت این است که حضرت عباس(ع) فرزند حضرت علی(ع) از همسر ایشان، فاطمه کلابیه، مشهور به ام‌البنین، از خاندان بنی‌کلاب است؛ یعنی مادر ایشان از سوی امیرالمؤمنین(ع) انتخاب شده است.

وی افزود: حضرت علی(ع) بر اساس دانش و آگاهی‌ای که نسبت به حوادث آینده داشتند، می‌دانستند که اهل بیت(ع) پس از رحلت پیامبر(ص) روزبه‌روز بیشتر در تنگنا و حاشیه قرار می‌گیرند و این روند به جایی می‌رسد که در نهایت به شهادت امام حسین(ع) منتهی خواهد شد؛ شهادتی که هم از پیشگویی‌های پیامبر اکرم(ص) و هم از پیشگویی‌های خود حضرت علی(ع) بوده است.

حکیم‌زاده بیان کرد: هنگامی که حضرت علی(ع)، که پیامبر(ص) بارها ایشان را به‌عنوان امام و جانشین پس از خود ـ به‌ویژه در واقعه غدیر ـ معرفی کرده بودند، با توطئه‌هایی همچون سقیفه کنار زده شدند و حق خلافت از ایشان غصب شد، طبیعی بود که این محدودیت‌ها علیه ائمه بعدی نیز تشدید شود؛ از این‌رو حضرت علی(ع) تربیت یاوران و اصحاب شایسته برای امام حسن و امام حسین(ع) را در زمره برنامه‌ریزی‌های خود قرار دادند که یکی از این یاران شایسته، حضرت عباس(ع) بود.

استاد و پژوهشگر جامعه‌الزهرا(س) با بیان اینکه حضرت علی(ع) با همین هدف از عقیل خواستند همسری برای ایشان انتخاب کند که واجد صفات برجسته‌ای از جمله شجاعت باشد، اظهار کرد: ام‌البنین(ع) بانویی شجاع، نجیب، اهل عبادت و شب‌زنده‌داری و برخوردار از شرافت و کرامت بود.

این پژوهشگر تاریخ اسلام تصریح کرد: ام‌البنین(س) در زمانی وارد منزل امیرالمؤمنین علی(ع) شدند که امام حسین(ع) حدود ۲۲ سال سن داشتند؛ بنابراین برخی سخنان که در بعضی منابر یا از سوی برخی مداحان درباره حضرت ام‌البنین(س) مطرح می‌شود، صحیح نیست. از جمله اینکه گفته می‌شود هنگام تولد حضرت عباس(ع)، ام‌البنین قنداقه نوزاد را دور سر بچه‌ها چرخانده است. در حالی‌ که در زمان ولادت حضرت عباس(ع)، امام حسن و امام حسین(ع) مردانی بزرگ بودند که همسر و فرزند داشتند و در منازل خود زندگی می‌کردند و دلیلی نیز وجود نداشته که ام‌البنین چنین کاری انجام دهد.

وی افزود: حضرت ابوالفضل العباس(ع) در سال ۲۸ هجری قمری به دنیا آمدند و افزون بر زمینه وراثتی و ژنتیکی، تحت تربیت امیرالمؤمنین علی(ع) و مادر شایسته خود قرار گرفتند و به شخصیتی تبدیل شدند که پس از امامان معصومِ عصر خویش، فردی بی‌نظیر به شمار می‌آمدند.

دیدگاه امام سجاد(ع) در مورد حضرت عباس(ع)

استاد جامعه الزهرا(س) اظهار کرد: امام سجاد(ع) در شان آن حضرت فرمودند: کان عمی العباس نافذ البصیره؛ یعنی حضرت عباس(ع) بصیرت بالایی داشت و حق را به تمام معنا درک می‌کرد و به یاری حق می‌شتافت. همچنین فرمودند برادرم کسی است که در روز قیامت همه شهدا به حال او غبطه می‌خورند.

وی افزود: ام‌البنین(ع) هم بانویی با معرفت و شایسته بود و وقتی وارد خانه حضرت علی(ع) شد این معرفت در رفتار و گفتار او متجلی بود؛ چهار پسر تربیت کرد که همه این پسران در کربلا در رکاب حضرت سیدالشهدا(ع) قرار گرفتند و به شهادت رسیدند؛ گفتن این حرف خیلی آسان است ولی یک مادر می‌تواند درک کند که شهادت چهار فرزند در یک روز و در یک واقعه چقدر برای مادر دشوار و مصیبت سنگینی است که جز با مقام معرفت، صبر و تقوای بالا قابل تحلیل نیست. قطعا این مسئله با تربیت مادر رابطه مستقیم دارد.

حکیم‌زاده با بیان اینکه وقتی کاروان اسیران از شام به سمت مدینه آمدند این مادر با فضیلت که طبیعتا باید از سرنوشت فرزندانش سؤال کند ابتدا از زنده بودن امام حسین(ع) سؤال می‌کند، تصریح کرد: این نشانه معرفت به مقام امام و جایگاه امام حسین(ع) بود، لذا پرسیدند از فرزندم حسین(ع) چه خبر و وقتی راوی خبر شهادت امام(ع) را داد بسیار ناراحت شدند.

وی افزود: حضرت ام‌البنین در تمام طول عمر هم مظلومیت خاندان اهل بیت(ع) و ظلم بنی‌امیه را بیان می‌کردند و در اشعارشان جایگاه شهدای کربلا را بازگو می‌کردند از جمله اینکه شیربچه من اگر دست در بدن داشت کسی نمی‌توانست به او نزدیک شود.

حکیم‌زاده اظهار کرد: در مورد حضرت عباس(ع) در کتب تاریخی به خصوص برای مقطع قبل از کربلا مطلبی وجود ندارد زیرا مورخان هم عمدتا به تاریخ امرا و فرمان‌روایان دوران خود می‌پرداختند و مطالبی هم که در دست هست توسط شیعیان نوشته شده است و مطالبی است که اهل بیت(ع) در مورد جایگاه حضرت عباس(ع) مطرح کرده‌اند. البته چون روز عاشورا روز خاصی است مقاتل از همان ابتدا نوشته‌اند.

استاد و پژوهشگر جامعه الزهرا(س) در مورد اینکه چرا تاریخ در مورد چنین شخصیت‌های اثرگذاری مطلب چندانی ندارد، تصریح کرد: اگر زندگانی حضرت زهرا(س) را به صورت دقیق مطالعه کنیم خواهیم دید در مورد ایشان هم مطلب چندانی وجود ندارد؛ در مکه شاید بیش از 5 گزارش در مورد آن حضرت نداریم و تاریخ‌نگاران هم بنا داشتند که از امرا و فرمانروایان بنویسند.

سکوت تاریخ درباره اطرافیان پیامبر(ص)

وی افزود: درباره پیامبر اکرم(ص)، به‌طور طبیعی ایشان در رأس جامعه اسلامی به‌عنوان پیامبر، حاکم، فرمانده قوا و رهبر قرار داشتند و قرآن کریم نیز بر اسوه حسنه بودن ایشان تأکید کرده است؛ ازاین‌رو مورخان، سیره و سنت آن حضرت را با ذکر جزئیات فراوان ثبت کرده‌اند. اما در مورد اطرافیان پیامبر(ص) چنین وضعیتی وجود نداشته است.

استاد و پژوهشگر جامعه‌الزهرا(س) اضافه کرد: در دوره حکومت خلفا، به‌ویژه در زمان بنی‌امیه، تلاش گسترده‌ای صورت گرفت تا خاندان اهل‌بیت(ع) به حاشیه رانده و منزوی شوند. به‌طور خاص، دستگاه خلافت بنی‌امیه کوشش فراوانی برای محو و انکار فضائل امیرالمؤمنین علی(ع) انجام داد و طبیعتاً در چنین شرایطی، فرزندان آن حضرت نیز کمتر مورد توجه قرار گرفتند؛ ازاین‌رو درباره حضرت زینب(س) و حضرت عباس(ع) تا مقطع عاشورا مطالب چندانی در منابع تاریخی نقل نشده است.

وی گفت: حضرت زینب(س) و حضرت عباس(ع) شخصیت‌هایی والا بودند که متأسفانه جامعه آن روز توجه شایسته‌ای به شأن و جایگاه آنان نداشت و این بزرگواران در مظلومیت زیستند. این مظلومیت خاندان اهل‌بیت(ع) تا آنجا پیش رفت که امیرالمؤمنین علی(ع)، به‌عنوان جانشین واقعی پیامبر(ص)، به کارهایی همچون کشاورزی و حفر چاه مشغول بودند، در حالی که جامعه معرفت لازم نسبت به مقام این بزرگان را نداشت.

حکیم‌زاده بیان کرد: حضرت زینب(س) از سوی ائمه معصومین(ع) با اوصافی چون «عالِمَهٌ غَیرُ مُعَلَّمَه» و «فَهیمَهٌ غَیرُ مُفَهَّمَه» معرفی شده‌اند، اما با وجود چنین جایگاهی، تنها مطلبی که درباره ایشان نقل شده این است که جلسات تفسیر و آموزش قرآن برگزار می‌کردند و مشخص نیست کدام سوره‌ها را تفسیر کرده‌اند و محتوای این تفاسیر چه بوده است.

وی افزود: در مقابل، درباره خلفا ـ از جمله خلیفه سوم ـ و فرزندان و اطرافیان آنان، همچنین افرادی مانند تمیم داری و کعب‌الاحبار، مطالب فراوانی در منابع تاریخی وجود دارد، در حالی که اهل‌بیت(ع) به حاشیه رانده شده بودند.

تکیه‌گاه حسین(ع) در کربلا

نویسنده و پژوهشگر حوزه علمیه خواهران ادامه داد: جلوه اصلی شخصیت حضرت عباس(ع) در کربلا نمودار شد؛ ایشان همچون تکیه‌گاهی برای امام حسین(ع) بود. امام حسین(ع) اسوه شجاعت، آزادگی و عظمت بود؛ چرا که بسیاری از افراد اثرگذار به ایشان توصیه کردند در برابر یزید مقاومت نکند، زیرا این مسیر به شهادت خواهد انجامید، اما امام حسین(ع) تصمیم شجاعانه خود را گرفته بود.

وی افزود: حضرت عباس(ع) به یقین رسیده بود که ایستادگی در برابر یزید بهترین گزینه است و نباید تسلیم شود. البته یزید در هر حال تصمیم داشت امام حسین(ع) را به شهادت برساند، حتی اگر ایشان تسلیم می‌شد؛ بنابراین تحلیل امام حسین(ع) منطبق بر واقع بود و ایشان راه عزت و سعادت را برگزید. به تعبیر شهید مطهری، امام حسین(ع) شش ماه شهادت خود را به تعویق انداخت و در این مدت به تبیین و روشنگری پرداخت؛ اموری که برای یک عمر تاریخ بس است، مانند خطبه‌های روز عاشورا. در این مسیر، حضرت عباس(ع) برای چنین شخصیتی تکیه‌گاه بود و این خود نشانه عظمت مقام ایشان است.

حکیم‌زاده اظهار کرد: حضرت عباس(ع) چنان مبارزه کرد که دشمنان با آن تعداد نیرو تاب مقاومت در برابر او را نداشتند. ابوالفضل(ع) از چه دانش و بینشی برخوردار بود که تا آخرین قطره خون از امام حسین(ع) حمایت کرد و خم به ابرو نیاورد؟ به همین دلیل، وقتی حضرت عباس(ع) به شهادت رسید، امام حسین(ع) فرمودند: «الان ان قطع ظهری؛ الان کمر من شکست.»

وی افزود: حضرت عباس(ع) مانند کوهی استوار پشت سر امام(ع) ایستاد. امام سجاد(ع) نیز فرموده‌اند: وقتی ابوالفضل(ع) به شهادت رسید، دشمن خواب راحتی یافت، اما خاندان اهل‌بیت(ع) بی‌پناه شدند؛ چرا که وجود ابوالفضل(ع) خواب راحت را از دشمنان ربوده بود. در نهایت، ایشان مدتی پیش از امام حسین(ع) در کربلا به شهادت رسیدند.

استاد جامعه‌الزهرا(س) اضافه کرد: یاران باوفای امام حسین(ع) آن‌قدر معرفت داشتند که عهد کردند ابتدا خود بجنگند و سپس خاندان اهل‌بیت(ع) وارد میدان شوند. بنابراین ابتدا اصحاب به شهادت رسیدند، سپس اهل‌بیت(ع) وارد میدان شدند؛ ابتدا حضرت علی‌اکبر(ع) و در نهایت حضرت عباس(ع) و امام حسین(ع). حضرت ابوالفضل(ع) به دستور امام حسین(ع) برای آوردن آب از شریعه فرات حرکت کردند و در همین حین به شهادت رسیدند.