کد خبر: ۴۳۳۰۱۹۳

تاریخ: ۰۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۲:۳۶

گزارش ایکنا از چهارمین همایش سالانه ستاد گسترش فرهنگ دعا

از بعثت پیامبر تا صحیفه سجادیه؛ تفسیر معنای زندگی

چهارمین همایش سالانه ستاد گسترش فرهنگ دعا در امامزاده صالح(ع) تهران، فرصتی شد برای تأمل در جایگاه نیایش و سیره پیامبر اکرم(ص)، بازخوانی آموزه‌های امامان معصوم(ع) و پژوهش‌های نوین در عرصه ادعیه؛ رویدادی که دل‌ها را زنده می‌کند، جامعه را به مسیر هدایت رهنمون می‌سازد و فرهنگ دعا را در گستره‌ای جهانی ترویج می‌کند.

به گزارش خبرنگار ایکنا، چهارمین همایش سالانه ستاد گسترش فرهنگ دعا امروز، پنجم بهمن‌ماه، در امامزاده صالح(ع) تهران برگزار شد.

در ابتدای این مراسم، حجت‌الاسلام اصغر آیتی، نویسنده، مدیر بنیاد رسول رحمت(ص) و مسئول ستاد مردمی بزرگداشت هزار و پانصدمین سالروز میلاد پیامبر(ص)، طی سخنانی اظهار کرد: امسال مصادف با هزار و پانصدمین سالگرد تولد مبارک نبی خاتم، حضرت محمد مصطفی(ص) است. در همین راستا، سازمان کنفرانس اسلامی سال یک‌هزار و چهارصد و چهل و هفت هجری قمری را به عنوان «سال پیامبر رحمت» نامگذاری کرده و از کلیه کشورهای عضو خواسته است برنامه‌های گسترده‌ای را جهت زدودن مهجوریت از نام، یاد، شخصیت و سیره آن حضرت، به ویژه در جهان اسلام و عالم تشیع، اجرا کنند.

سال پیامبر رحمت و اهمیت بعثت

وی افزود: این مهم همواره مورد تأکید مقام معظم رهبری بوده است. ایشان اخیراً فرمودند: «برترین و اثرگذارترین روز در تاریخ بشر، روز بعثت پیامبر(ص) است.» همچنین، در سال‌های گذشته و به ویژه در ایام مبعث، تأکید کرده‌اند: «نسخه نجات‌بخش جامعه بشری، وجود مبارک پیامبر(ص) و بعثت اوست.» معظم‌له در همین روزهای اخیر نیز بر تبیین ابعاد بعثت، تأثیر قرآن کریم و نقش تاریخی پیامبر اعظم(ص) در تغییر جامعه تأکید ویژه‌ای داشته‌اند.

آیتی ادامه داد: در همین راستا و در پاسخ به این فراخوان، نهادهای مختلف و همچنین ستادهای مردمی فعالیت‌هایی را آغاز کرده‌اند. یکی از خروجی‌های این اقدامات، کتابی با عنوان «رونمایی از خورشید» است که به شرح و تبیین «دعای دوم» صحیفه سجادیه در توصیف وجود مبارک پیامبر اکرم(ص) می‌پردازد. در این دعا، امام سجاد(ع) پس از حمد و ستایش پروردگار، با این عبارت آغاز می‌کنند: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی عَلَى مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ الْمُصْطَفَى الصَّلَاةُ وَ عَلَى آلِهِ الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ وَ سَلَّمَ تَسْلِیماً کَثِیراً؛ ستایش مخصوص خدایی است که بر محمد (ص) پیامبر برگزیده‌اش درود فرستاد و بر خاندان پاک و پاکیزه‌اش نیز درود و سلام بسیار باد.»

وی افزود: امام(ع) در فراز آغازین این دعا بر نعمت عظیم بعثت پیامبر(ص) تأکید می‌کنند. این نعمت بزرگ در قرآن کریم نیز با واژه «مِنَّه» (نعمت بزرگ) توصیف شده است: «لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ؛ بی‌گمان، خدا بر مؤمنان منت نهاد که پیامبری از میان خودشان در میان آنان برانگیخت.»

امام(ع) اشاره می‌کنند که این نعمت عظیم به امت‌های گذشته عطا نشد و خاص این امت است؛ بنابراین، شکرگزاری از آن ضروری است. در همین راستا، پیامبر اکرم(ص) فرموده‌اند که هر روز صبح باید شکر چهار نعمت را به جا آورد که یکی از آنها نعمت عضویت در امت ایشان است: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنِی مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ.»

حتی حضرت موسی(ع) نیز آرزو کرده بود: ای کاش از امت پیامبر خاتم بودم: اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ. امیرالمؤمنین علی(ع) نیز در وصف ایشان فرمودند: «به خدا سوگند، خداوند مخلوقی برتر از محمد (ص) نیافرید.

وی بیان کرد: امام سجاد(ع) در ادامه دعا به بیان شش ویژگی برجسته پیامبر(ص) می‌پردازند و سپس به مجاهدت‌های طاقت‌فرسای ایشان اشاره می‌کنند. مطالعه تاریخ نشان می‌دهد که پیامبر(ص) در دوران سخت غربت و آزار مشرکان لحظه‌ای از پای ننشستند و همین تلاش‌های خستگی‌ناپذیر بود که به تشکیل حکومت اسلامی و سپس شکوفایی تمدن عظیم اسلامی در طول قرون انجامید.

وی تصریح کرد: ایشان حتی با نزدیکان و اقوام خود که در صف مقابل بودند، تعارف نداشتند و پس از اتمام حجت، قاطعانه در برابر آنان ایستادند. در ایام حج، با وجود کم‌یار بودن و شرایط دشوار، از فرصت برای گفت‌وگو با قبایل مختلف استفاده می‌کردند. در این مسیر، آزارهای جسمی مانند سنگ‌باران شدن توسط ابوجهل و آزارهای روحی مانند متهم شدن به دیوانگی را تحمل کردند، اما هرگز سکوت نکردند و مسیر هدایت را ادامه دادند. هدف ایشان تثبیت اسلام و فراهم آوردن زمینه‌ای بود که در نهایت به تحقق وعده الهی بینجامد: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَىٰ وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ»؛ او کسی است که پیامبرش را با هدایت و آیین حق فرستاد، تا آن را بر همه آیین‌ها پیروز گرداند.

سیره پیامبر(ص) و زمینه‌سازی برای ظهور امام عصر(عج)

آیتی اظهار کرد: یکی از کلیدهای اصلی در بحث ظهور امام عصر(عج)، ترویج شخصیت و سیره پیامبر اکرم(ص) است، زیرا آن حضرت الگوی امام زمان(عج) هستند. امام مهدی(عج) نیز فرموده‌اند: «سیره و روش من، همان سیره و روش جدم، پیامبر خدا (ص) است.» همچنین در روایات آمده است که شبیه‌ترین مردم به پیامبر(ص) از نظر خلق و خو، حضرت مهدی(عج) هستند. بنابراین، ترویج گسترده سیره نبوی در جامعه یکی از مهم‌ترین بسترهای زمینه‌سازی برای ظهور است تا وعده «لیظهره علی الدین کله» محقق گردد.

وی بیان کرد: «امسال و با نامگذاری «سال پیامبر رحمت» از سوی سازمان کنفرانس اسلامی، فرصتی استثنایی و جهانی فراهم شده است. این فرصت شامل همه کشورهای اسلامی و حتی جوامع مسلمان پراکنده در سراسر جهان می‌شود. بر همه ماست که از این فرصت حداکثر استفاده کنیم و با مطالعه بیشتر بیان فضایل و تبیین سیره عملی آن حضرت در تمام عرصه‌ها، اعم از منابر، کلاس‌ها و محیط خانواده، گامی مؤثر در جهت الگوگیری عملی از ایشان برداریم.

چنانکه قرآن کریم می‌فرماید: «لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِى رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ؛ به راستى که براى شما در روش پیامبر خدا سرمشقى نیکوست.» این امر زمینه‌ساز تحقق هر چه‌ بیشتر این الگوبرداری در زندگی فردی و اجتماعی و تقرب به ظهور خواهد بود.

زندگی و آثار شیخ الطائفه ابوجعفر طوسی(ره)

در ادامه حجت‌الاسلام محمودی، استاد حوزه و دانشگاه، طی سخنانی در این همایش بیان کرد: زندگی پربار شیخ الطائفه، ابوجعفر محمد بن حسن طوسی(ره)، را می‌توان به سه دوره متمایز تقسیم نمود: دوره خراسان، دوره بغداد و دوره نجف اشرف. این عالم بزرگوار شیعه در سال ۳۸۵ هجری قمری، به احتمال زیاد در طوس، دیده به جهان گشود و در سال ۴۰۸ قمری، در سن ۲۳ سالگی، به منظور تکمیل تحصیلات راهی بغداد شد. اقامت چهل‌ساله ایشان در بغداد تا سال ۴۴۸ قمری ادامه یافت؛ سالی که به دنبال بروز آشوب‌هایی در این شهر، شیخ طوسی بغداد را به قصد نجف اشرف ترک گفت. دوازده سال پایانی عمر شریف این فقیه نامدار در جوار مرقد مطهر امیرالمؤمنین علی(ع) سپری شد تا آنکه در سال ۴۶۰ قمری به رحمت ایزدی پیوست و در همان شهر مقدس به خاک سپرده شد.

وی افزود: به باور اینجانب، شیخ طوسی(ره) در میان عالمان شیعه از جهاتی شخصیتی کم‌نظیر و در برخی موارد بی‌نظیر به شمار می‌آید. به نظر می‌رسد مجموعه‌ای از عوامل دست به دست هم داده‌اند تا این چهره ممتاز در اوج جای گیرد.

عامل نخست، اخلاص، تقوای عمیق و توسل مستمر ایشان به اهل بیت عصمت و طهارت (ع) بود. عامل دوم، برخورداری از همت و پشتکاری عجیب و خستگی‌ناپذیر در کسب علم است. عامل سوم، نبوغ و استعداد سرشار ذهنی ایشان است. عامل چهارم، بهره‌مندی از محضر مشایخ و اساتید بزرگی در بغداد بود.

اگرچه بی‌تردید ایشان پیش از ورود به بغداد نیز در طوس یا نیشابور از محضر استادان برجسته‌ای استفاده کرده و در هنگام ورود، مجتهدی مسلّم محسوب می‌شد.

شاگردی، بهره‌گیری از کتابخانه‌ها و اهمیت آثار علمی و دعایی

محمودی ادامه داد: مهمترین استاد شیخ در بغداد، شیخ مفید (ره) بود. شیخ طوسی حدود پنج سال تا رحلت شیخ مفید در سال ۴۱۳ قمری از محضر این استاد بهره برد. جالب توجه آنکه ایشان در همین دوره نخستین جلد از کتاب «تهذیب‌الاحکام» را تألیف کرد. از دیگر استادان ایشان می‌توان به این افراد اشاره کرد. ابن‌الصلت اهوازی (درگذشت ۴۰۹ ق): شیخ تنها یک سال از این محدث گرانمایه بهره برد و در کتاب رجال خود می‌نویسد: «سمعنا منه و اجاز لنا بجمیع روایاته». حسین بن عبیدالله غضائری (درگذشت ۴۱۱ ق): شیخ به مدت سه سال از او استفاده کرد و درباره‌اش می‌نویسد: «سمعناه و اجاز لنا بجمیع روایاته». سیدمرتضی علم‌الهدی (ره): شیخ طوسی حدود بیست و هشت سال، تا رحلت سید مرتضی در سال ۴۳۶ ق، از دانش این عالم بزرگ بهره جست و تصریح می‌کند: «و سمعنا منه اکثر کتبه و قرأنا علیه».

وی گفت: نکته قابل تأمل هوشیاری شیخ طوسی در بهره‌گیری سریع از محدثان سال‌خورده‌ای بود که عمر درازتری در پیش نداشتند. عامل پنجم ممتازکننده، دسترسی ایشان به کتابخانه‌های مهم بغداد بود، از جمله: ۱. کتابخانه «دارالعلم» شاپور بن اردشیر (تأسیس ۳۸۱ ق) با حدود ده هزار نسخه نفیس. ۲. کتابخانه خصوصی سید مرتضی (ره) با گنجینه‌ای حدود هشتاد هزار نسخه، که عمدتاً مشتمل بر کتب اصولی و مصنفات اصحاب امامیه بود؛ آثاری که بسیاری از آنها امروزه در دسترس نیست.

محمودی تصریح کرد: این مجموعه عوامل زمینه‌ساز خلق آثاری بی‌نظیر یا کم‌نظیر در طول هفتاد و پنج سال عمر پربرکت شیخ طوسی شد. مهمترین این آثار در حوزه‌های مختلف عبارتند از: ۱. حدیث: تألیف دو کتاب از «کتب اربعه» شیعه: «تهذیب‌الاحکام» و «الاستبصار فیما اختلف من الاخبار». ۲. فقه: نگارش «النهایه» و «المبسوط». آرای فقهی شیخ تا دو قرن پس از وی چنان مرجعیت داشت که کمتر فقیهی بر خلاف نظر او فتوا می‌داد و تا امروز نیز در درس‌های خارج فقه در سراسر عالم تشیع مورد مراجعه است. ۳. اصول فقه: کتاب «العدّه فی اصول الفقه» حاوی ابتکارات و مطالب بی‌سابقه‌ای است. ۴. تفسیر: تألیف «التبیان فی تفسیر القرآن» به عنوان اولین تفسیر جامع و مفصل که سایر علوم قرآنی را نیز دربرمی‌گیرد. شیخ خود در مقدمه می‌فرماید: «لم یؤلف مثله». ۵. کلام و اعتقادات: ایشان از متکلمان برجسته شیعه است با آثاری همچون «تمهید الاصول»، «الاقتصاد»، «الهادی الی طریق الرشاد»، «ما لا یسع المکلف الاخلال به» و «تلخیص الشافی». ۶. دعا و عبادات: شیخ طوسی در این حوزه نیز آثار ارزشمندی دارد که مهم‌ترین آن‌ها «مصباح المتهجد فی عمل السنه» و اختصار آن با عنوان «مختصر المصباح» است.

محمودی گفت: کتاب «مصباح المتهجد مشتمل بر یازده باب اصلی در موضوعات گوناگون عبادات است و حدود ۸۵۰ صفحه را دربرمی‌گیرد: احکام طهارت، احکام نماز و تعقیبات (بخش تعقیبات نماز صبح حدود ۲۲۰ صفحه)، اعمال هفته و روز جمعه، دعا‌های روز‌های هفته و ساعات مختلف، نماز‌ها و دعا‌های متفرقه و به‌ویژه اعمال طول سال (حدود ۳۱۵ صفحه). در این کتاب ۳۴۳ روایت نقل شده است. اهمیت این اثر تا بدانجاست که خود شیخ می‌فرماید: «من در این کتاب عباداتی را جمع کردم که در کتاب مصنَّفی یافت نمی‌شود». محدث نوری نیز تصریح می‌کند که مصباح المتهجد الگو و پیشوای کتاب‌های دعایی پس از خود شد و آثار بزرگی مانند «جمال‌الاسبوع» سید بن طاووس، «مصباح» کفعمی و حتی «مفاتیح الجنان» محدث قمی(ره) متأثر از آن هستند.

وی ادامه داد: شواهد و قرائن تاریخی قوی حاکی از آن است که شیخ طوسی(ره) به جهت شرایط سیاسی و درگیری‌های فرقه‌ای در بغداد و برای رعایت «تقیه»، بخش پایانی زیارت عاشورا (شامل فراز‌های لعن و سلام مفصل) را در نگارش اولیه این کتاب حذف کرده است. این امر مورد تأیید عالمانی مانند سید بن طاووس (در کتاب سعد السعود) نیز قرار گرفته است. معتبرترین شاهد بر اصالت این فراز‌های منتشرشده در «مفاتیح الجنان»، نسخه‌ای خطی از «مختصر المصباح» است که به خط ابن‌سُکون حلی (فقیه قرن ششم) کتابت شده و امروزه در کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی(ره) نگهداری می‌شود و در آن، عبارات کامل زیارت عاشورا آمده است.

محمودی اظهار کرد: در پایان باید تأکید کرد که در عصر حاضر، مهمترین محور در گسترش فرهنگ دعا توجه به دعا برای وجود مقدس حضرت بقیة‌الله الاعظم امام عصر(عج) است. همان‌گونه که مرحوم سید محمدتقی موسوی اصفهانی(ره) در کتاب ارزشمند «مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم(عج)» بر آن تأکید نموده‌اند. بر همه ماست که جامعه و به‌ویژه جوانان را به مطالعه این کتاب نورانی و توجه ویژه به دعا برای فرج آن حضرت سوق دهیم.

نقش امام سجاد(ع) در احیای دل‌ها و جامعه پس از کربلا

سپس حجت‌الاسلام احسان بی‌آزار تهرانی، تولیت آستان امامزاده صالح(ع)، طی سخنانی گفت: امام علی بن الحسین زین‌العابدین و سیدالساجدین(ع) را باید شخصیتی بی‌نظیر و چاره‌ساز در برهه‌ای حساس از تاریخ اسلام دانست. ایشان علاوه بر بر جای گذاشتن گران‌بهاترین سرمایه‌های دعایی برای امت، نقشی حیاتی در درمان درد جامعه خود ایفا کردند. جامعه‌ای که تنها نیم قرن پس از رحلت رسول الله(ص) شاهد وقوع فاجعه‌ای چون کربلا بود، به فرموده قرآن کریم دچار نوعی «سنگ‌دلی» شده بود: «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذَٰلِکَ فَهِیَ کَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً؛ سپس، دل‌های شما پس از آن همه نعمت سخت شد، مانند سنگ یا سخت‌تر.»

وی افزود: در چنین فضایی امام سجاد(ع) با دو استراتژی متهورانه و عمیقاً اثرگذار به مقابله برخاستند: ۱. جریان‌سازی اشک و عاطفه: ایشان به مدت حدود چهل سال، با جاری‌ساختن اشک بر مصائب کربلا و مظلومیت حضرت سیدالشهدا(ع)، این «اکسیر اعظم» را در کالبد جامعه جاری کردند. این گریه‌ها تنها ابراز غم نبود، بلکه ابزاری برای «تَلطُّف» بخشیدن به دل‌های خشک و خشن شده بود. ۲.تعمیق معرفت از طریق نیایش: در قالب دعا‌ها و مناجات‌هایی بی‌نظیر (که در «صحیفه سجادیه» گردآوری شده)، عمیق‌ترین معارف توحیدی، اخلاقی و اجتماعی را به امت آموزش دادند. این دعا‌ها قدرت آن را داشتند که سنگینی را از دل‌ها بزدایند و آنان را احیا کنند. به تعبیر روایات، «قرآن ناطق» و «زبور آل محمد(ص)» بودند.

ترویج صحیفه سجادیه و ارزش دعا برای امام زمان(عج)

وی بیان کرد: به جرأت می‌توان گفت اگر در دوره‌های بعد هزاران شاگرد فقیه و عالم در مکتب امام باقر و امام صادق(ع) پرورش یافتند و توفیق بهره‌مندی از حقیقت امامت را پیدا کردند، این برکت حاصل مجاهدت چهل‌ ساله امام سجاد(ع) بود که امت را در مدینه پیامبر (ص) پای «سفره اشک، توسل و مناجات» نشاند و دل‌ها را برای دریافت معارف ناب آماده ساخت. نقل است که علامه امینی(ره) تنها یک نسخه از «صحیفه سجادیه» را به فردی متعصب از فرقه مخالف هدیه داد. آن فرد با کنایه گفت: «شما عمر خود را پیش‌فروش علی مرتضی(ع) کرده‌اید!». علامه در پاسخ فرمودند: «فقط این کتاب را مطالعه کن». پس از مطالعه، آن شخص با ندامت نزد علامه بازگشت و گفت: اگر هیچ دلیل دیگری بر عظمت اهل بیت(ع) نبود، همین کلام امام سجاد(ع) که بی‌نظیر است، مرا مرید این خاندان کرد.

بی آزار تهرانی تصریح کرد: بنابراین، صحیفه سجادیه خود سرمایه‌ای الهی و تا حدودی مغفول‌مانده است که می‌تواند هر دل مرده‌ای را زنده کند. ترویج و مطالعه این کتاب شریف امروزه نیز ضرورتی انکارناپذیر است. از زحمات شما در این زمینه سپاسگزارم و دعای خیر حضرت سجاد(ع) را بدرقه راهتان می‌دانم.

پژوهش‌ها و مقالات همایش در موضوع ادعیه و پیامبر اکرم(ص)

در ادامه، حجت‌الاسلام خوشفرد، مسئول بخش مقالات همایش ستاد گسترش فرهنگ دعا نیز طی سخنانی اظهار کرد: امروز با برگزاری چهارمین همایش سالانه ستاد گسترش فرهنگ دعا در خدمت حاضران و علاقه‌مندان هستیم. یکی از بخش‌های ثابت و اثرگذار این نشست، عرضه و بررسی پژوهش‌های نوین در عرصه ادعیه و مناجات است. امسال و به مناسبت تقارن این همایش با هزار و پانصدمین سالگرد میلاد پیامبر اکرم(ص)، موضوع محوری مقالات پژوهشی «ادعیه و پیامبر اکرم(ص)» در نظر گرفته شد. این محور در چهار زمینه تخصصی تعریف شد. نخست، بررسی خود ادعیه منقول از پیامبر (ص) و تحلیل معارف نهفته در آن‌ها؛ دوم، مطالعه شخصیت و سیره پیامبر اسلام (ص) آن‌گونه که در ادعیه مأثور (به‌ویژه در دعای دوم صحیفه سجادیه) ترسیم شده است؛ سوم، پژوهش‌های مرتبط با صحیفه سجادیه و معارف آن در ارتباط با شخصیت نبوی؛ و چهارم، با توجه به بزرگداشت مقام علمی شیخ‌الطائفه ابوجعفر طوسی(ره)، تحقیقاتی در خصوص شخصیت دعایی این عالم بزرگ و کتاب ارزشمند «مصباح المتهجد» ایشان به عنوان یکی از منابع حدیثی مهم شیعه در حوزه دعا.

وی افزود: مقالات دریافتی در دو قالب «سفارشی» به پژوهشگران برجسته و «فراخوان عمومی» به دبیرخانه همایش ارائه شد. از میان تمامی آثار واصل‌شده، تعداد چهارده مقاله به عنوان مقالات برگزیده انتخاب و در مجموعه‌ای با عنوان «راز‌های دعا در آیینه حبیب خدا(ص)» منتشر گردید. امید است این مجموعه مورد توجه و استفاده اهل تحقیق و علاقه‌مندان قرار گیرد.

رونمایی از آثار تازه‌تألیف و فناوری‌های نوین در حوزه دعا

خوشفرد گفت: بخش دیگر این مراسم، به رونمایی از چند اثر تازه‌تألیف در گستره فرهنگ دعا اختصاص داشت. کتاب نخست، «مفاتیح دانش‌آموزی» است که با توجه به نیاز نسل جوان و نوجوان به متنی کاربردی و روان، ادعیه ضروری و متناسب با حال ایشان را در موقعیت‌های مختلف (به‌ویژه در نماز) گردآوری کرده است. این اثر توسط محمدباقر برخوردار تدوین شده است. اثر دوم، کتاب «زندگی» است که گزیده‌ای از نکات معارفی و معرفتی ضروری برای زندگی فردی و اجتماعی را از منظر قرآن کریم، صحیفه سجادیه و روایات اهل بیت(ع) به صورت مستند و موضوعی ارائه می‌دهد. این کتاب حاصل پژوهش مشترک حجت‌الاسلام آیتی و جناب جعفری‌پور است. کتاب سوم با عنوان «دعاخوانی (آداب، شیوه‌ها و تمرین)» تألیف سیدعباس سجادی، به مفاهیم بنیادین دعا، شیوه‌های قرائت، بررسی آوا‌ها و نغمه‌های مختلف دعاخوانی (از سبک‌های هیئتی و نواحی تا سبک‌های نوین) و نیز تحلیل موسیقایی نمونه‌هایی مانند دعای سحر می‌پردازد و کتابی کاربردی و پژوهشی در این عرصه محسوب می‌شود.

وی بیان کرد: در حوزه فناوری و فضای مجازی نیز از «هوش مصنوعی نکته» رونمایی شد. این سامانه به عنوان یک هوش مصنوعی ایرانی، بخش تخصصی خود با نام «سجاد» را راه‌اندازی کرده است که قادر است به پرسش‌های کاربران در زمینه متون دعایی، به‌ویژه صحیفه سجادیه و ادعیه مأثور از اهل بیت(ع) و همچنین، ادعیه رایج در جهان اسلام، پاسخ دهد. این سیستم با بهره‌گیری از منابع معتبر طراحی شده و امکانات متنوعی را ارائه می‌کند. همچنین، موسسه امیرالمؤمنین(ع) در کاشان از پایگاه اینترنتی تخصصی خود در زمینه آموزش صحیفه سجادیه رونمایی نمود. در این پایگاه، علاقه‌مندان می‌توانند در دوره‌های آموزشی حفظ، فهم مفاهیم و معارف این کتاب گرانسگ ثبت‌نام کنند و از راهنمایی مربیان این موسسه که خود از حافظان قرآن، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه هستند، بهره‌مند شوند.

وی در پایان اظهار کرد: امیدواریم کلیه تلاش‌های پژوهشی، تبلیغی و فناورانه‌ای که در چارچوب این همایش سالانه صورت می‌پذیرد، مورد رضایت و توجه حضرت حجت بن الحسن المهدی(عج) قرار گیرد و گامی هرچند کوچک در جهت گسترش و تعمیق فرهنگ ناب دعا و نیایش باشد.

یادآور می‌شود، در پایان برگزاری این‌ همایش و با حضور مسئولان حاضر از تنی چند از فعالان حوزه دعا و نیایش و نیز خانواده برخی از شهدای قرآنی کشور تجلیل شد.