کد خبر: ۴۳۳۰۶۸۸

تاریخ: ۱۰ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۱:۰۵

مرور مهمترین اخبار اندیشه و معارف ایکنا در هفته‌ای که گذشت

اندیشه در پرتو الهیات شیعه؛ سخن از معنویت تا مسئولیت اجتماعی

سرویس اندیشه در هفته اول بهمن‌ماه به موضوعاتی همچون چهارمین همایش سالانه گسترش فرهنگ دعا، تبیین جایگاه حاکم در جامعه اسلامی، کنگره بین‌المللی امناء الرسول، بازسازی معنوی از دعا تا مسئولیت اجتماعی و سلسله جلسات درس اخلاق آیت‌الله العظمی جوادی آملی پرداخت.

هفته اول بهمن‌ماه برای سرویس اندیشه ایکنا، فرصتی بود برای بازنمایی گستره‌ای متنوع از فعالیت‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی در بستر الهیات و اندیشه شیعی. این هفته با تمرکز بر محور «بازسازی معنوی جامعه؛ از دعا تا مسئولیت اجتماعی»، مجموعه‌ای از اخبار، گزارش‌ها و تحلیل‌ها منتشر شد که از معنویت فردی و اجتماعی و جایگاه دعا در زندگی انسان تا مسئولیت دانشگاه و حوزه در شکل‌دهی به جامعه و توسعه حکمرانی علمی را در بر می‌گیرد.

در این هفته، نشست‌ها و یادداشت‌های علمی به تحلیل نقش الهیات شیعه و صحیفه سجادیه در سامان‌دهی زندگی مؤمنانه و ارتقای هویت انسانی پرداختند، هم‌چنین پژوهش‌ها و رونمایی کتاب‌های تازه، همچون بررسی تاریخ حکومت‌های ایرانی و اسلامی و تجربه‌های دینی در ایران معاصر، بخش مهمی از تولیدات این هفته را تشکیل دادند. از سوی دیگر، گفتگوها و نشست‌های حوزوی و دانشگاهی با محوریت امام سجاد(ع)، حضرت عباس(ع) و جایگاه ولایت فقیه، توجه به مسئولیت اجتماعی، وحدت و مقابله با چالش‌های فرهنگی و اجتماعی روز را مورد تأکید قرار دادند.

در این گزارش، علاوه بر پوشش اخبار علمی و فرهنگی، بازخوانی آموزه‌های اخلاقی، اجتماعی و تربیتی ائمه(ع) و پیامبر اکرم(ص) و تبیین ارتباط آن‌ها با ساختار جامعه اسلامی امروز، مسیر روشن‌تری برای فهم چگونگی پیوند اندیشه، اخلاق و عمل در بازسازی جامعه فراهم می‌آورد که در ادامه مشروح مهمترین اخبار آن را می‌خوانیم:

در بخش دانشگاه:

مسئولیت دانشگاه و حکمرانی فروتنانه راه عبور از بحران هاست

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در جشنواره علمی شهید مصطفی چمران با تأکید بر تفاوت «تحلیل» و «تدبیر» گفت که پژوهش‌های علمی زمانی ارزشمندند که به توصیه‌های سیاستی و تصمیم‌سازی برای دولت منجر شوند. به گفته او، حوادث اخیر کشور با اعتراضات مدنیِ به‌رسمیت‌شناخته‌شده در قانون اساسی آغاز شد و دولت نیز رویکردی پاسخگو داشت، اما در ادامه، این اعتراضات با مداخله و تحریک آشکار دشمنان خارجی پیوند خورد و به یک تهدید پیچیده تبدیل شد.

وی تصریح کرد هرچند این بحران با حضور مردم مدیریت شد، اما کشور هوشمند باید تهدیدها را به فرصت تبدیل کند؛ در غیر این صورت، دشمن از آن بهره‌برداری خواهد کرد. راه تبدیل تهدید به فرصت، به باور وزیر علوم، «حکمرانی فروتنانه» است؛ حکمرانی‌ای که شنوا باشد، اشتباهات را بپذیرد، به علم گوش دهد و سریع اصلاح کند.

سیمایی با انتقاد از تصمیم‌گیری‌های غیرعلمی و خلق‌الساعه، کاهش سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی را زنگ خطر دانست و تأکید کرد با وجود رشد چشمگیر علوم انسانی، مهندسی و پژوهش‌های مسئله‌محور پس از انقلاب، هنوز حکمرانی علمی به‌درستی محقق نشده است. او خواستار پذیرش نقد، پرهیز از نگاه سیاسی، تمرکز بر عمل‌کرد به‌جای اشخاص و اعتماد مدیران به دستاوردهای علمی شد.

در پایان، وزیر علوم ابراز امیدواری کرد جشنواره شهید چمران به تقویت پژوهش‌های کاربردی و حل مسائل کشور کمک کند و پیوند میان علم و حکمرانی بیش از پیش تقویت شود.

ایثار در سایه قمر

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مروجی طبسی؛ استاد حوزه و دانشگاه به مناسبت میلاد حضرت عباس در یادداشتی که در اختیار ایکنا قرار داد به مقام و منزلت عباس(ع) پرداخت و نوشت: نگاه اهل‌ بیت(ع) به حضرت عباس(ع)، جایگاه واقعی آن حضرت را به‌روشنی آشکار می‌سازد. همچنین، زیارت‌نامه‌های منقول از معصومان(ع) درباره ایشان، حاوی نکات ارزشمندی در شناخت شخصیت و فضایل حضرت ابالفضل(ع) است. برخی از ویژگی‌ها و جایگاه والای حضرت ابالفضل(ع) در روایات اهل‌ بیت(ع) بیان شده است. امام سجاد(ع) می‌فرمایند: «حضرت عباس(ع) نزد خداوند منزلتی دارد که همه شهدا در روز قیامت به آن غبطه می‌خورند» (یَغبطهُ بها جمیعُ الشهداء یومَ القیامة). این سخن معصوم(ع)، به‌خوبی جایگاه رفیع حضرت ابالفضل(ع) را نمایان می‌کند. همچنین، در زیارت‌نامه آن حضرت(ع) که از امام صادق(ع) نقل شده، آمده است: «شهادت می‌دهم و خدا را گواه می‌گیرم که تو همان راهی را پیمودی که مجاهدان بدر در زمان رسول خدا(ص) پیمودند؛ در راه خدا جهاد کردی و از دوستان و محبان خداوند متعال دفاع نمودی.» نکته قابل توجه آن است که در ادامه این زیارت‌نامه، چنین آمده است که پاداشی که خداوند برای حضرت عباس(ع) در نظر گرفته، به سبب یاری و جهاد در کنار امام حسین(ع)، برتر از پاداش شهدای بدر است (فجزاک الله افضل الجزاء). همچنین در روایتی دیگر از امام صادق(ع) آمده است که خداوند، روح حضرت ابالفضل(ع) را در جایگاه ارواح شهدا قرار داده و در بهشت، برترین منزل و بهترین قصر را برای ایشان مهیا ساخته است.

نماز، درسگاه اندیشه و هویت انسانی

عبدالله صلواتی، استاد دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، در نشست علمی «انگاره‌ها و هویت اجتماعی نماز» که پنجم بهمن‌ماه برگزار شد گفت: نماز تنها یک عبادت فردی نیست؛ پلی است میان ذهن، قلب و جامعه. انگاره‌های نهفته در نماز، فراتر از رفتارهای ظاهری، هویت ما را شکل می‌دهند، باورها و تصمیم‌هایمان را جهت می‌دهند و حتی در سطح جمعی، مسیر تمدن و جامعه را می‌سازند. آنچه ما از نماز می‌آموزیم، نه فقط ریختن گناهان، بلکه تجربه‌ای وجودی است که روح و اجتماع را همزمان متحول می‌کند.  استاد دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی اظهار کرد: انگاره چند تأثیر عمیق دارد؛ ابتدا چارچوب فرهنگی–شناختی برای ما خلق می‌کند، هم‌پوشانی معنایی برای تفسیر جهان ارائه می‌دهد، مفاهیم انتزاعی را عینیت می‌بخشد، روابط پیچیده علی بین پدیده‌ها را بیان می‌کند و هیجانات و احساسات را در راستای هدایت جمعی فعال می‌کند. همچنین انگاره واقعیت‌هایی برای فرد و سازمان خلق می‌کند و زمینه تحول بنیادی فرد یا سازمان را فراهم می‌سازد. نماز یعنی آب‌تنی، یعنی ستون دین، یعنی وسیله قرب؛ همچنین ریزش انگاره‌هایی را نشان می‌دهد که در ادبیات معصومین(ع) و بزرگان دین آمده است.

در بخش حوزه علمیه:

امام سجاد(ع) چگونه زندگی مؤمنانه را سامان می‌دهد؟

آیت‌الله العظمی جوادی آملی، مفسر قرآن کریم و استاد حوزه، در ابتدای جلسه درس فقه خود در تاریخ ۵ بهمن‌ماه و با اشاره به ولادت با سعادت امام سجاد(ع)، به تبیین نقش بنیادین دعا و رساله الحقوق آن حضرت پرداخت و گفت: امام سجاد(ع) برای زندگی فردی و اجتماعی انسان برنامه ارائه کرده‌اند؛ از دیدگاه آن حضرت، دعا صرفاً طلب حاجت نیست، بلکه راهنمایی جامع است تا انسان نه در بیراهه قرار گیرد و نه راه دیگران را سد کند و در قبال خود، خانواده و جامعه احساس مسئولیت داشته باشد. وی افزود: دعاهای هفتگی امام سجاد(ع) که برای هر روز هفته ذکر شده است، یک برنامه منظم و تربیتی است که زندگی مؤمنانه را سامان می‌دهد. افزون بر برنامه هفتگی، بخش دیگری از دعاهای امام سجاد(ع) ناظر به شرایط و حوادث خاص زندگی است؛ به این معنا که برای هر شأن و هر حادثه‌ای، دعایی مشخص شده که حکم دستورالعمل عملی را دارد.

ام‌البنین(س) و پرورش معرفت در دل تاریخ

فرزانه حکیم‌زاده، استاد و پژوهشگر جامعه‌الزهرا(س)، در گفت‌وگو با ایکنا به مناسبت زادروز فرخنده حضرت عباس(ع) گفت: حضرت ابوالفضل عباس(ع)، فرزند امیرالمؤمنین علی(ع) و ام‌البنین(س)، نمونه‌ای برجسته از شجاعت، وفاداری و بصیرت در تاریخ اسلام است. انتخاب آگاهانه ام‌البنین(س) و تربیت الهی پدر و مادر، ایشان را به یار و تکیه‌گاه اصلی امام حسین(ع) در کربلا تبدیل کرد.

حضرت علی(ع) با آگاهی از آینده و مظلومیت اهل‌بیت(ع)، به تربیت یارانی شایسته برای امام حسن و امام حسین(ع) پرداختند که حضرت عباس(ع) برجسته‌ترین آنان بود. امام سجاد(ع) از بصیرت نافذ آن حضرت یاد کرده و جایگاهش را چنان والا دانسته‌اند که همه شهدا به مقام او غبطه می‌خورند.

کم‌رنگ بودن گزارش‌های تاریخی درباره حضرت عباس(ع) نتیجه سیاست‌های حاکمان، به‌ویژه بنی‌امیه، در به حاشیه راندن اهل‌بیت(ع) است. اوج عظمت حضرت عباس(ع) در کربلا آشکار شد؛ جایی که با یقین کامل تا آخرین لحظه از امام حسین(ع) دفاع کرد و با شهادتش، امام فرمودند: «اکنون کمرم شکست». حضرت عباس(ع) نماد وفاداری مطلق و معرفت امام‌شناسانه است.

گفتمان علمی مراجع شیعه به میدان تمدن اسلامی منتقل می‌شود

در نشست کمیته علمی مجموعه کنگره‌های بین‌المللی «امناء الرسل» که شامگاه شنبه، چهارم بهمن‌ماه، در سالن جلسات دبیرخانه انجمن‌های علمی حوزه‌های علمیه برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین رضا اسکندری، دبیر کنگره‌های علمی امناءالرسل، گزارشی جامع از سه پروژه بزرگ علمی و سفرهای اخیر به عراق و لبنان ارائه کرد. وی اظهار داشت که این سه کنگره پیش‌رو با هدف بازشناسی اندیشه و آثار مراجع بزرگ شیعه از جمله آیات عظام حاج شیخ لطف‌الله صافی گلپایگانی، سیدهبه‌الدین شهرستانی و علامه سیدحسن نصرالله برگزار می‌شود. استاد حوزه علمیه قم تصریح کرد: تجربه نشان داده است فعالیت‌های این مجموعه صرفاً جنبه علمی ندارد، بلکه با هدف تقویت گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی در جهان اسلام طراحی شده است. این کنگره‌ها، علاوه بر احیای صدها نسخه خطی و تولید موسوعه‌های پژوهشی، تلاش دارند گفتمان علمی و تمدنی شیعه را از کتابخانه‌ها به میادین فرهنگی و بین‌المللی منتقل کنند.

ملت ایران با رهبری ایستاده و هیچ‌گاه تسلیم نخواهد شد

حجت‌الاسلام والمسلمین سیداحمد خاتمی، امام جمعه تهران و استاد حوزه علمیه، ششم بهمن‌ماه در تجمع حوزویان که به مناسبت محکومیت اغتشاشات اخیر در مدرسه فیضیه برگزار شد، با بیان اینکه این تجمع ادامه راه غیرتمندانه ایست که در طول چند دهه انقلاب در مقاطع مختلف دیده‌ایم، گفت: این مراسم به همت شورای عالی حوزه، جامعه مدرسین و مدیریت حوزه، و با اهدافی که بیان خواهم کرد، برگزار شده است. تحرکات اخیر در کشور توسط آمریکا و رژیم اسرائیل سازماندهی شده و هدف نخست آن‌ها ضربه زدن به دین بود. این‌ها با دین در جنگ بودند و نخستین اقدام آن‌ها قرآن‌سوزی و مسجدسوزی بود. آن‌ها قرآن‌ها را روی هم گذاشتند و به آتش کشیدند، ۳۵۰ مسجد را سوزاندند، ۲۰ حسینیه را تخریب کردند، به برخی امامزاده‌ها حمله کردند، ده‌ها مصلی را آتش زدند، ده‌ها دفتر و بیت امام جامعه را سوزاندند و در این حوادث، هفت طلبه به شهادت رسیدند.امام جمعه تهران با اشاره به اینکه هدف اول آن‌ها مقابله با دین بود، اظهار کرد: ما لباس دین بر تن داریم و تا آخرین قطره خون خود برای دفاع از دین ایستاده‌ایم.
نظم جهانی در حال گذار و مسئله ایرانِ مقتدر

حجت‌الاسلام والمسلمین احمد واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ششم بهمن‌ماه در نشست فصلی کارکنان دفتر تبلیغات اسلامی، به تحلیل شرایط جهانی، منطقه خاورمیانه و ایران پرداخت و گفت: منطقه خاورمیانه، هم به لحاظ برخورداری از منابع غنی انرژی و هم به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک، از نقاط مهم و حساس جهان به شمار می‌رود که از گذشته میدان رقابت قدرت‌های جهانی بوده است و غرب در دهه‌های اخیر و مشخصاً پس از جنگ‌های جهانی اول و دوم، تمرکزی ویژه بر این حوزه جغرافیایی دارد. اسرائیل و رژیم غاصب صهیونیستی از منظر غرب، کشوری در عرض سایر کشورهای خاورمیانه محسوب نمی‌شود؛ بلکه اسرائیل بخشی از جغرافیای فرهنگی و تمدنی غرب است که نقشی محوری در اعمال سلطه و هژمونی آن ایفا می‌کند. به بیان دیگر، اگر غرب بخواهد بر منابع و موقعیت ژئوپلیتیک خاورمیانه مسلط شود، بازو، اهرم و عنصری که این هژمونی، سلطه و اعمال قدرت را محقق می‌سازد، همین رژیم جعلی است. واعظی بیان کرد: «خاورمیانه با محوریت اسرائیل» یک آرمان و به اصطلاح، یک طرح کلان برای غرب محسوب می‌شود؛ طرحی که آشکارا از آن با عنوان «خاورمیانه بزرگ با محوریت اسرائیل» سخن می‌گویند. نباید تصور کرد که این طرح تنها برای آمریکا اهمیت دارد؛ بلکه برای اروپا نیز حائز اهمیت است. به یاد بیاوریم جمله‌ای را که صدراعظم آلمان در بحبوحه کشتار غزه به کار برد؛ تعبیر وی این بود که: «اسرائیل در حال انجام کار کثیفی برای ماست.»

ولایت فقیه و ضرورت وحدت در جامعه اسلامی

آیت‌الله محسن اراکی؛ استاد درس خارج حوزه، شامگاه هفتم بهمن‌ماه در نشست علمی «حکم حاکم به ثبوت هلال»، که از سوی مرکز موضوع‌شناسی احکام فقهی برگزار شد با تأکید بر ضرورت «ولایت جامع‌الکلمه»، به تبیین جایگاه حاکم در جامعه اسلامی پرداخت و بر اهمیت وحدت در اراده اجتماعی برای جلوگیری از هرج و مرج تأکید کرد. او با استناد به آیات قرآن و سیره معصومین، نقش حاکمیت در تداوم انسجام جامعه را ضروری دانست.

آیت‌الله اراکی با بیان اینکه در مورد حلول ماه، اعم از شوال یا رمضان، آیا می‌توان جمع کلمه نداشت، تأکید کرد: آیا می‌توان به گونه‌ای عمل کنیم و فتوا دهیم که مردم هر کدام گروه خودشان را داشته باشند، نماز خودشان را بخوانند و هر کسی برای خود عید بگیرد؟ اصلاً آیا این با مذاق شریعت و نصوص ما سازگار است؟ در نماز عید داریم: «الذی جعلته للمسلمین عیدا». آیا تفاوت در حلول ماه با لیله‌القدر و تعدد آن سازگار است؟ آیا می‌توان گفت ما چند لیله‌القدر داریم؟ من بحث کرده‌ام که نمی‌توان به اختلاف آفاق قائل شد و اینکه هر منطقه‌ای هلال و رؤیت هلال خود را داشته باشد.

وی افزود: ما در مسئله افطار و صوم باید اجتماع کلمه داشته باشیم و مردم در یک جامعه اسلامی باید با هم روزه بگیرند و با همدیگر افطار کنند. سیره پیامبر، امیرالمؤمنین(ع) و سایر ائمه و همه خلفای مسلمین این بود که وقتی حاکم اعلام می‌کرد که امروز باید روزه گرفت و روز دیگر افطار، همه ملزم به رعایت آن بودند. در احکامی، مانند حکم به وجوب جهاد بر همه، لازم است که تبعیت کنند. اما در موضوعات، هرچند در عرصه اجتماعی حکم حاکم نافذ است، اما در زمینه فردی، فقیه می‌تواند به حکم خود عمل کند. از نصوص شرعیه قرآنی و روایات استفاده می‌شود که استهلال، میقات برای مردم است نه یک شخص؛ لذا مواقیت را در آیه شریفه «يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ ۖ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ» به امام تعبیر و تفسیر کرده‌اند؛ مواقیت، للناس جامع‌الکلمه است، بنابراین کار مردم باید تحت مدیریت حاکم مشروع باشد.

در بخش اندیشه:

امام سجاد(ع) و بازگشت امید به جامعه‌ای دردمند

سرویس اندیشه ایکنا به مناسبت میلاد امام سجاد(ع) به سراغ حجت‌الاسلام واضحی آشتیانی رفت تا از نقش امام سجاد(ع) در جامعه پس از امام حسین پرسش کند.

واضحی آشتیانی در این گفت‌وگو تأکید کرد امام سجاد(ع) با تکیه بر دعا، مناجات و تبیین معارف دینی، نشان داد تاریخ‌سازی و بازسازی جامعه تنها با قدرت سیاسی ممکن نیست؛ بلکه اندیشه و اخلاق می‌توانند ریشه‌های امید، مسئولیت و تحول اجتماعی را پی‌ریزی کنند.همیشه اگر بنا باشد یک قدرت سیاسی ایجاد شود حتما پیش زمینه مبنایی و اعتقادی نیاز دارد و بشر نمی‌تواند همواره قدرت سیاسی را در نظر بگیرد بدون اینکه مبانی فکری و اعتقادی  آن را هم در نظر بگیرد. بنابراین امام سجاد(ع) با تبیین اعتقادی و اخلاقی جامعه را به این سمت بردند و این کار را در دو عرصه به پیش بردند؛ مهمترین عرصه دعا بود که با توجه به محدودیت‌ها و شرایط ایجاد شد و دیگری هم از طریق سخنرانی‌ها در مسجد مدینه و حلقات تفسیر قرآن و احکام شرعی. وقتی بر روی اعتقاد و اخلاق مردم کار شود و بینش عقلی مردم ارتقاء یابد در این صورت زمینه‌سازی برای گرفتن قدرت سیاسی و یا اثرگذاری در تاریخ فراهم خواهد شد، کما اینکه حضرت امام خمینی(ره) در سال‌های دهه ۴۰ قیام کردند ولی زمانی توانستند به قدرت سیاسی هم برسند که مردم را با خود همراه کردند و این مسیر ۱۵ سال طول کشید. امام سجاد(ع) بعد از لطمه شدیدی که از واقعه عاشورا  به جامعه وارد شد به ترمیم معرفتی پرداختند و حتی از تبلیغ چهره به چهره برای این کار بهره گرفتند و حتما امام سجاد(ع) بر روی بینش فکری مردم کار کردند و آثار آن در ده‌ها و سده‌های بعد و تی انقلاب اسلامی دیده می‌شود. اگر امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) نبودند حتما کربلا در کربلا می‌ماند اما مجاهدت تبلیغی آنان شرایط را تغییر داد و امام خمینی(ره) هم انقلاب را ثمره عاشورا و محرم و صفر دانستند. بنابراین امام با تبیین معارف دینی بدون داشتن قدرت سیاسی در جامعه اسلامی تاثیر عمیقی بر جای بگذارند.

سیره نبوی و فرهنگ دعا؛ زمینه‌ساز ظهور و تعالی

چهارمین همایش سالانه ستاد گسترش فرهنگ دعا، پنجم بهمن‌ماه، در امامزاده صالح(ع) تهران برگزار شد. این همایش فرصتی بود برای تأمل در جایگاه نیایش و سیره پیامبر اکرم(ص)، بازخوانی آموزه‌های امامان معصوم(ع) و پژوهش‌های نوین در عرصه ادعیه؛ رویدادی که دل‌ها را زنده می‌کند، جامعه را به مسیر هدایت رهنمون می‌سازد و فرهنگ دعا را در گستره‌ای جهانی ترویج می‌کند. در ابتدای این مراسم، حجت‌الاسلام اصغر آیتی، نویسنده، مدیر بنیاد رسول رحمت(ص) و مسئول ستاد مردمی بزرگداشت هزار و پانصدمین سالروز میلاد پیامبر(ص)، طی سخنانی اظهار کرد: یکی از کلیدهای اصلی در بحث ظهور امام عصر(عج)، ترویج شخصیت و سیره پیامبر اکرم(ص) است، زیرا آن حضرت الگوی امام زمان(عج) هستند. امام مهدی(عج) نیز فرموده‌اند: «سیره و روش من، همان سیره و روش جدم، پیامبر خدا(ص) است.» همچنین در روایات آمده است که شبیه‌ترین مردم به پیامبر(ص) از نظر خلق و خو، حضرت مهدی(عج) هستند. بنابراین، ترویج گسترده سیره نبوی در جامعه یکی از مهم‌ترین بسترهای زمینه‌سازی برای ظهور است تا وعده «لیظهره علی الدین کله» محقق گردد.

در ادامه حجت‌الاسلام محمودی، استاد حوزه و دانشگاه، طی سخنانی در این همایش بیان کرد: در عصر حاضر، مهمترین محور در گسترش فرهنگ دعا توجه به دعا برای وجود مقدس حضرت بقیة‌الله الاعظم امام عصر(عج) است. همان‌گونه که مرحوم سید محمدتقی موسوی اصفهانی(ره) در کتاب ارزشمند «مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم(عج)» بر آن تأکید نموده‌اند. بر همه ماست که جامعه و به‌ویژه جوانان را به مطالعه این کتاب نورانی و توجه ویژه به دعا برای فرج آن حضرت سوق دهیم.

سپس حجت‌الاسلام احسان بی‌آزار تهرانی، تولیت آستان امامزاده صالح(ع)، طی سخنانی گفت: امام علی بن الحسین زین‌العابدین و سیدالساجدین(ع) را باید شخصیتی بی‌نظیر و چاره‌ساز در برهه‌ای حساس از تاریخ اسلام دانست. ایشان علاوه بر بر جای گذاشتن گران‌بهاترین سرمایه‌های دعایی برای امت، نقشی حیاتی در درمان درد جامعه خود ایفا کردند. جامعه‌ای که تنها نیم قرن پس از رحلت رسول الله(ص) شاهد وقوع فاجعه‌ای چون کربلا بود. بخش دیگر این مراسم سخنرانی حجت الاسلام خوشفرد و به رونمایی از چند اثر تازه‌تألیف در گستره فرهنگ دعا اختصاص داشت.

راز خودشناسی و آرامش در آموزه‌های امام زین‌العابدین(ع)

حجت‌الاسلام عسگر دیرباز در گفت‌وگو با ایکنا با تأکید بر جایگاه رساله حقوق امام سجاد(ع) گفت: رساله حقوق امام سجاد(ع) یکی از متون بنیادین و ماندگار معارف اسلامی است که در امتداد قرآن کریم، نهج‌البلاغه و تعالیم اهل‌بیت(ع)، چارچوبی جامع برای زندگی اخلاقی، معنوی و اجتماعی ارائه می‌دهد. این رساله با تبیین حدود ۵۱ حق، از حق خداوند تا حقوق انسان نسبت به خود و دیگران، انسان را به خودشناسی، عبودیت، رشد معنوی و تنظیم روابط سالم فردی و اجتماعی هدایت می‌کند.

در این نگاه، «حق‌الله» زیربنای همه حقوق است و توحید، مبنای ضمانت اجرایی آن‌ها محسوب می‌شود؛ زیرا انسان خود را در برابر خداوند پاسخگو می‌بیند. رعایت حقوق نفس و اعضای بدن، انسان را از خودمحوری دور کرده و او را در مسیر بندگی آگاهانه و تربیت صحیح قرار می‌دهد.

رساله حقوق صرفاً متنی نظری نیست، بلکه نقشه راهی عملی برای تصمیم‌گیری درست، آرامش در شرایط دشوار، سلامت روان، بهبود روابط خانوادگی و اجتماعی و تحقق عدالت است. برخلاف حقوق بشر معاصر که اغلب فاقد ضمانت اجرایی واقعی است، این رساله با تکیه بر ایمان و مسئولیت الهی، توان تحقق عملی حقوق را فراهم می‌کند.

در نهایت، تأکید می‌شود که رساله حقوق امام سجاد(ع) با زبانی فرادینی، ظرفیتی جهانی دارد و اگر در آموزش، خانواده، جامعه و برنامه‌ریزی‌های کلان جاری شود، می‌تواند تحولی عمیق در زندگی فردی و اجتماعی بشر امروز ایجاد کند.

صحیفه سجادیه؛ زبان معصوم برای عبور انسان از بن‌بست مناجات با خدا

حجت‌الاسلام والمسلمین سیداسحاق حسینی کوهساری معتقد است؛ هرگاه انسان بخواهد با زبان محدود خود با خدای نامحدود سخن بگوید، یا ناخواسته او را در حد فهم بشری فرو می‌کاهد و دچار تشبیه می‌شود، یا از درک عظمت الهی بازمی‌ماند و به تعطیل می‌رسد. صحیفه سجادیه، به‌عنوان مناجات‌نامه امام سجاد(ع)، راه سومی پیش روی انسان می‌گذارد؛ راهی که در آن، نیایش نه با زبان خاکی بشر، بلکه با زبان معصوم شکل می‌گیرد و امکان گفت‌وگوی عمیق و رشد دهنده را ایجاد می‌کند. در الهیات اسلامی، راه صحیح شناخت خداوند و برقراری ارتباط با او، نه از مسیر ذهن محدود بشر، بلکه از طریق تنزیل الهی می‌گذرد. تنزیل به این معناست که خداوند متعال، حقیقت و اسماء و صفات خود را در سطح فهم بشر نازل می‌کند و این نزول، به‌واسطه پیامبران و اولیای الهی تحقق می‌یابد. پیامبران الهی، حلقه اتصال میان عالم خاک و عالم افلاک‌اند؛ آنان واسطه فیض میان انسان محدود و خدای مطلق به شمار می‌روند. حضور، رفتار و سخنان ایشان، جلوه‌ای تنزیلی از حقیقت الهی است و به همین دلیل، معرفت انسان نسبت به خداوند، تنها در سایه رجوع به این واسطه‌های الهی از خطر تشبیه و تعطیل مصون می‌ماند. در همین چارچوب است که رابطه عمیق میان پیامبراکرم(ص) و قرآن کریم معنا پیدا می‌کند. اگر حقیقت نبوت به قالب لفظ درآید، قرآن شکل می‌گیرد و اگر قرآن از حالت لفظی خارج شده و در وجودی انسانی تجسم یابد، پیامبر(ص) جلوه‌گر می‌شود. به بیان دیگر قرآن پیامبر مکتوب است و پیامبر قرآن مجسم است. این معنا، ریشه در روایاتی دارد که اولیای الهی را مظهر اسماء و صفات حسنای الهی معرفی می‌کند. از این منظر، سخن پیامبر و امام، صرفاً بیان شخصی یا تجربه فردی نیست، بلکه بیان الهی در قالب انسانی است. به همین دلیل، زبان اولیای الهی در دعا و مناجات، زبانی متفاوت از زبان عموم انسان‌هاست؛ زبانی که نه گرفتار تشبیه می‌شود و نه به تعطیل می‌انجامد، بلکه انسان را در مسیر معرفت صحیح الهی هدایت می‌کند.

سایر اخبار این بخش به اختصار:

خوانش انتقادی مفاهیم در نظریه سنت‌های تاریخی شهید صدر

نقش شخصیت بر پایه مزاج در تربیت معنوی

سایبرنتیک، تهدید برای دین‌داری در عصر مدرن است

تلاش غرب برای جا انداختن سایبرنتیک به عنوان دین جدید

در بخش کتاب و مجلات:

«انقلاب آرام ایران»؛ روایتی گفتمانی از سقوط یک دولت

کتاب «انقلاب آرام ایران: سقوط دولت پهلوی» نوشته‌ علی میرسپاسی  و ترجمه محمدرضا بیگدلی تلاشی آکادمیک و میان‌رشته‌ای برای بازاندیشی در علل فروپاشی نظام پهلوی است، که از نشر کتاب پارسه روانه بازار کتاب شده است. این اثر در سنت تاریخ فکری و جامعه‌شناسی سیاسی قرار می‌گیرد و به‌جای تمرکز بر لحظه‌ انفجاری انقلاب ۱۳۵۷، نگاه خود را به تحولات آرام، تدریجی و کمتر مرئی فرهنگی و گفتمانی معطوف می‌کند که طی چند دهه پیش از آن شکل گرفتند.

میرسپاسی استاد مطالعات و جامعه شناسی خاورمیانه در مدرسه گالاتین، دانشگاه نیویورک است. او نویسنده  کتاب‌های اسلام سیاسی، ایران و روشنگری: فلسفه های امید و ناامیدی است. او در این کتاب استدلال می‌کند که پیش‌زمینه‌ اصلی سقوط دولت پهلوی نه صرفا بحران اقتصادی، سرکوب سیاسی یا بسیج توده‌ای، بلکه نوعی «انقلاب آرام» در سطح ایده‌ها، زبان و هویت فرهنگی بود. به باور او، از دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی، گفتمانی ضد غربی و اصالت‌گرا در فضای فکری ایران تثبیت شد که به‌تدریج مشروعیت مدرنیزاسیون دولتی را از درون تضعیف کرد. این گفتمان، که با مفاهیمی چون غرب‌زدگی، بازگشت به خویشتن و معنویت شرقی شناخته می‌شد، صرفا محصول اپوزیسیون نبود، بلکه به‌شکل متناقضی در دل نهادهای فرهنگی رسمی نیز بازتولید می‌شد.

«مکتب تفکیک؛ تذکر به خدانهادی و نفی خودبنیادی» کتاب شد

کتاب «مکتب تفکیک؛ تذکری به خدا نهادی، نفی خود بنیادی» جدیدترین اثر عباس شاه‌منصوری از انتشارات خورشید مغرب روانه بازار کتاب شده است.عباس شاه‌منصوری نویسنده کتاب، در قالب سه گفتار به این موضوع پرداخته است. او در گفتار نخست، سعی بر آن داشته تا برخی تلاش‌های اندیشمندان را که در قالب دانش‌هایی همچون فلسفه و عرفان بروز یافته‌اند مورد تأمل، نقد و بررسی قرار دهد.

پس از بررسی چنین دانش‌هایی، به تعریف تفکیک و هدفی که تفکیک دارد پرداخته و از مجرای همین سیر، سؤالاتی بنیادین و عمیق را در مقابل اندیشه‌های بشری می‌نهد که به نظر می‌رسد پاسخ به این سؤالات تمامیت این اندیشه‌ها را پیش روی مخاطب خود آشکار می‌سازد. در گفتار دوم، دو فصلِ «تذکر به خدانهادی» و «نفی خودبنیادی»، بستری برای معرفی بهتر مبانی مکتب تفکیک فراهم می‌سازد.

«معرفت خداوند»، «عقل»، «علم و معرفت» و «جایگاه انبیاء و اوصیاء(علیهم السلام) در معرفت دینی»، عناوینی است که ذیل آن‌ها «خدانهادیِ» مورد نظر نویسنده تبیین یافته و نیز «خودبنیادیِ» اندیشه‌های بشری و ختم شدن آن‌ها به شکاکیت به تفصیل مطرح می‌شود. در گفتار سوم نیز، نقدهایی که برخی اندیشمندان متوجه آراء مرحوم میرزای اصفهانی و مکتب تفکیک دانسته‌اند مورد تحلیل و نقد و بررسی قرار گرفته‌اند و ضعف این نقدها که عمدتاً مبتنی بر فهم صحیح از اندیشه‌های میرزای اصفهانی بوده، نشان داده شده است.

کتاب «تاریخ حکومت‌های ایرانی و اسلامی» منتشر شد

کتاب «تاریخ حکومت‌های ایرانی و اسلامی» به روایت جداول و نمودارهای آماری تألیف سینا فروزش و مریم مبینی از سوی انتشارات جهاددانشگاهی منتشر شده است. این اثر پژوهشی تلاشی نوآورانه برای تحلیل ساختارهای حکومتی ایران از روزگار باستان تا دوران اسلامی بر مبنای داده‌های آماری است. مؤلفان با مراجعه به منابع معتبر تاریخ ایران و جهان اسلام، مدت حکومت سلسله‌ها و شمار فرمانروایان هر دوره را با دقت استخراج و در قالب جداول و نمودارهای تطبیقی تنظیم کرده‌اند. این کتاب با بهره‌گیری از روش‌های آماری در تحلیل تاریخی، رویکردی تازه در مطالعات تاریخ سیاسی ارائه می‌دهد و کوشیده است تصویر روشن‌تری از پویایی و تحول حکومت‌ها در گستره سرزمین ایران ترسیم کند. این اثر  در ۱۹۲ صفحه گامی در پیوند دادن علوم تاریخی با روش‌های کمی است و می‌تواند منبعی سودمند برای پژوهشگران تاریخ، دانشجویان و علاقه‌مندان به سیر تطور حکومت‌ها در ایران باشد.

سایر اخبار این بخش به اختصار:

پیدایش دین و رویارویی با امر قدسی در کتاب «معرفت و تجربه دینی»

رونمایی از دو کتاب شیعه پژوهی

در بخش جلسات تفسیر قرآن:

تقوا، یقین و اقامه بندگی؛ بنیان‌های اندیشه جامعه اسلامی

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجت‌پور، مفسر قرآن کریم، ششم بهمن‌ماه در ادامه سلسله مباحث خود در حرم مطهر حضرت معصومه(س)، به تفسیر آیات ابتدایی سوره بقره پرداخت و گفت: آغاز سوره بقره به مجموعه‌ای از جریان‌ها اشاره دارد که زمینه را برای جامعه‌پردازی فراهم می‌کنند. این جریان‌ها شامل گروه‌هایی هستند که در جامعه در حال شکل‌گیری، مواضعی دارند؛ مواضعی که یا با برنامه هدایتی خداوند متعال هماهنگ نیست و یا هماهنگ است. این گروه‌ها شامل کفار، منافقین و متقین هستند.

بهجت‌پور بیان کرد: آنچه با برنامه الهی هماهنگ است، تقواست و متقین کسانی هستند که در جریان جامعه‌پردازی همراهی می‌کنند و موضوع هدایت قرار دارند. برای متقین پنج ویژگی بیان شده که از جنبه اجتماعی مطرح شده است؛ به این معنا که این افراد به امور غیبی ایمان دارند و در درون خود ایمان به خدا و مجموعه‌ای از معارف را دارا هستند.

امامت، بازگشت به حقیقت

آیت‌الله العظمی جوادی آملی؛ مفسر قرآن و نهج‌البلاغه، هشتم بهمن‌ماه در ادامه سلسله جلسات درس اخلاق نهج‌البلاغه مسجد اعظم قم با اشاره به اینکه انتخاب امام از جانب مردم نیست، توضیح داد: «خلیفه» کسی است که سخن کسی که جای او قرار دارد را می‌گوید و قوانین الهی را اجرا می‌کند. پیامبر و امام، خلیفه‌الله هستند و مردم را به یاد مرگ و سفر به جهان دیگر دعوت می‌کنند. چه می‌دانیم که پس از مرگ چه رخ خواهد داد، مگر آنکه پیامبر و امام به ما خبر دهند.

حضرت امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «حواس شما جمع باشد؛ نه به گذشته می‌نگرید و نه به آینده، بلکه از زمان و مکان برمی‌خیزید.» زمانی که انسان رحلت می‌کند، وارد سرزمین ابدی می‌شود، چه در روز باشد، چه شب، چه در روستا یا شهر؛ مرگ یعنی خروج از تاریخ. به همین دلیل حضرت علی(ع) فرمودند: «ای کسانی که در این دنیا سفر می‌کنید، برای شما به اندازه یک لحظه ماندگاری است.»

بنابراین، چون ما خبری از ابدیت و بعد از مرگ نداریم، باید به سخنان انبیاء و اولیاء گوش فرا دهیم که از این موضوع آگاه هستند. ما سفری بزرگ پیش رو داریم و نمی‌توانیم بدون توشه‌ای برای این سفر روانه شویم.