کد خبر: ۴۳۳۱۴۰۷

تاریخ: ۱۱ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۹:۱۳

آیت‌الله رمضانی مطرح کرد

از زیست امام زمان(عج) تا توقیعات؛ ضرورت کنکاش تاریخی در عصر غیبت صغری

دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع)، با تأکید بر ضرورت بازخوانی تاریخی غیبت صغری، گفت بررسی زیست امام زمان(عج)، نقش نهاد وکالت و تحلیل توقیعات می‌تواند بسیاری از تحیرها، شبهات و جریان‌های انحرافی در حوزه مهدویت را روشن کند؛ موضوعی که به گفته او، تاکنون کمتر به‌صورت روشمند به آن پرداخته شده است.

به گزارش ایکنا، آیت‌الله رضا رمضانی، دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع)، ۱۱ بهمن‌ماه در پیش‌همایش «شخصیت و زمانه امام مهدی(عج) از تولد تا پایان غیبت صغری» که از سوی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با بیان اینکه اگر این کار به‌صورت روشمند انجام شود برکات زیادی خواهد داشت، گفت: این بحث، تاریخی است و روش آن نیز باید تاریخی باشد؛ البته از راه‌های دیگر مانند روایات، دعا، قرآن و کلام و… نیز قابل اثبات است، اما محور کار، تاریخی است.

وی افزود: متأسفانه امروز شرایط جامعه به‌گونه‌ای نیست که آن حضرت حضور پیدا کنند و تا زمانی که زمینه و زمانه مناسبِ حضور و ظهور حضرت ایجاد نشود، ایشان نخواهند آمد.

رمضانی با بیان اینکه ظهور به معنای تحقق همه آمال انبیا و تحقق جامعه توحیدی و عادلانه است، اظهار کرد: در این زمینه به لحاظ تاریخی منابع زیادی نداریم؛ ازاین‌رو اگر بتوانیم گزارش‌های دقیقی درباره زیست حضرت در ایام غیبت صغری ارائه دهیم، آثار زیادی هم نسبت به باورمندی شیعیان و هم نسبت به کسانی که در این زمینه شبهاتی دارند، خواهد داشت و برپایی این نوع همایش‌ها باعث اتقان و استحکام کار می‌شود.

دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع) با بیان اینکه درباره غیبت صغری، عمده مطالب مربوط به نواب اربعه است، تصریح کرد: روایاتی از پیامبر(ص) و ائمه(ع) درباره امامی بودن داریم؛ شیخ مفید شرط امامت را منصوص بودن، عصمت و علم لدنی می‌داند که میان اثنی‌عشری، فتحیه، زیدیه، کیسانیه، اسماعیلیه و… یکسان است و همه به این اصل معتقدند و قاضی نعمان نیز به این مطلب اشاره دارد.

وی افزود: وقتی ما امامی به معنای شیعه دوازده‌امامی را مطرح می‌کنیم، باید این مسئله اثبات شود؛ یکی روش کلامی شیعه است، یک روش اثبات حدیثی است و بحث ولایت نیز در این ذیل مطرح می‌شود و اینکه ما نیازمند کسی هستیم که صاحب ولایت کبری باشد و این ولایت کبری اختصاص به امام معصوم(ع) دارد؛ ازاین‌رو ما این نوع ولایت را برای خاتم‌الاوصیاء مطرح می‌کنیم. البته این مسئله به لحاظ عرفانی صادق است، اما از منظر تاریخی نیز باید ثابت شود و این کار بر عهده چنین همایش‌هایی است.

لزوم تحقیق بیشتر در مورد زندگی امام زمان(عج)

رمضانی با بیان اینکه باید درباره شخصیت امام زمان(عج) کنکاش بیشتری صورت گیرد، اظهار کرد: زیست امام، اینکه آیا ازدواج کرده‌اند یا خیر و اینکه صاحب فرزند هستند یا نه و… از جمله موضوعاتی است که باید به آن پرداخته شود؛ به‌عنوان مثال نمی‌توان گفت با وجود تأکید اسلام بر ازدواج، امام ازدواج نکرده باشند. البته گاهی ما فقط بر اساس روایات به این موضوع می‌پردازیم، اما گاهی نیز باید از منظر تاریخی به آن توجه شود.

رمضانی تصریح کرد: دوره غیبت صغری نیز نوعی بازطراحی در حوزه رابطه با امام بوده است، نه در اصل رابطه؛ زیرا اصل رابطه با امام به اشکال مختلف، به‌ویژه در نهاد وکالت، وجود داشته است. برای مثال در دوره امام صادق(ع) این موضوع مطرح بوده و در دوره امام هادی(ع) توسعه زیادی پیدا کرده است.

زیارت جامعه هیچ غلوی ندارد

وی ادامه داد: به‌ویژه با دو زیارت گرانقدر «جامعه کبیره» و «غدیریه» که حضرت برای ما به یادگار گذاشتند، این مسئله توسعه یافت؛ برخی زبان جامعه کبیره را زبان غلات می‌دانند، اما این دیدگاه درست نیست و هیچ امر غلوی در این زیارت وجود ندارد و همه مضامین آن از حیث شخصیت حقوقی و حقیقی امام قابل تفسیر است.

دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع) اظهار کرد: نهاد وکالت با رسیدن به زمان امام هادی(ع) گسترش یافت و در زمان امام عسکری(ع) نیز توسعه بیشتری پیدا کرد؛ به‌ویژه در دوره امام عسکری(ع)، ارتباط مردم با ایشان آسان نبود و افراد به بهانه‌های مختلف خدمت حضرت می‌رسیدند.

وی افزود: در حوزه نهاد وکالت باید بررسی شود که آیا چهار نایب امام، نایبان خاص و اصلی بودند یا خیر و اینکه آیا امام با افراد دیگری نیز ارتباط داشته‌اند یا نه و نقش هدایتی امام در دوره غیبت صغری به چه شکلی بوده است.

رمضانی بیان کرد: مرحوم شیخ مفید در «اوائل المقالات» چند وظیفه برای امام برشمرده است؛ از جمله پاسداری از دین، تشکیل حکومت و نقش هدایتی؛ بنابراین باید بررسی شود که نقش هدایتی امام زمان(عج) در مدت ۶۹ سال چگونه بروز و ظهور داشته است.

وی افزود: در زمان امام مهدی(عج)، بر اساس شواهد تاریخی، با مشکلات متعددی مواجه بوده‌ایم؛ ازاین‌رو نقش هدایتی امام باید به‌خوبی بررسی شود، زیرا حتی در دوره امام عسکری(ع) نیز نسبت به وجود ایشان تردیدهایی مطرح شده بود.

رمضانی ادامه داد: همچنین بحث دیگری وجود دارد و آن اینکه افرادی در سامرا به دنبال تبلیغ جعفر بودند که امام عسکری(ع) آنان را اخراج کرد. موضوع دیگر، تحیر شدید ایجادشده در دوره امام عسکری(ع) نسبت به وجود فرزند ایشان است؛ به‌گونه‌ای که برخی تولد امام زمان(عج) را نپذیرفتند و شیعیان پس از شهادت امام عسکری(ع) دچار سرگردانی شدند که امام آنان کیست و چگونه باید با امام ارتباط برقرار کنند.

استاد حوزه علمیه با بیان اینکه بحث غلو در تمام دوران ائمه(ع)، حتی دوره حضرت امیر(ع)، وجود داشته است، اظهار کرد: غلو در مسیحیت به خدا خواندن حضرت عیسی(ع) انجامید و حتی در دوره امام عسکری(ع) نیز برخی ایشان را با تعبیر «السلام علیک یا ربنا» خطاب می‌کردند که حضرت به‌شدت با این‌گونه تعابیر مخالفت می‌کردند.

بررسی محتوایی توقیعات

رمضانی با بیان اینکه پدیده غلو همواره وجود داشته است، گرچه در برخی مقاطع به اوج رسیده و یکی از این دوره‌ها، زمان امام عسکری(ع) است، افزود: یکی از نکات مهم دیگر، بررسی محتوایی و تحلیلی توقیعات است؛ زیرا توقیعات یکی از ابعاد هدایتی و روشنگرانه امام(عج) به‌شمار می‌رود که ما معمولاً به‌صورت سطحی از کنار آن عبور می‌کنیم.

وی تأکید کرد: در دوره امام، تحیر، غلو و… وجود داشت که بخشی از آن از طریق همین توقیعات برطرف شده است؛ توقیعات امام(عج) نشان می‌دهد که حضرت اشراف کاملی بر زیست شیعیان داشته‌اند. البته افراد اصلی مرتبط با امام، عثمان بن سعید، محمد بن سعید، حسین بن روح و… بودند؛ در عین حال، برخی در دوره غیبت صغری ادعای نیابت دروغین کردند و امام باید به‌گونه‌ای مردم را هدایت می‌کرد که در برابر این ادعاها ایستادگی کنند.

رمضانی بیان کرد: بخشی از توقیعات، هشدارهایی است که حضرت نسبت به انحرافات ارائه می‌دهند؛ از جمله انحراف غلو، مانند ادعای حلول خداوند در امام عسکری(ع). نکته دیگر، تبیین مرز نیابت مشروع و غیرمشروع از منظر تاریخی است که باید با دقت مورد بررسی و تعمق قرار گیرد. همچنین بررسی گفتمان مهدویت و جریان مهدویت از طریق همین توقیعات، از موضوعاتی است که نیازمند تحقیق جدی است.

دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع) با بیان اینکه تعیین تکلیف وجوهات از دیگر موضوعات قابل بحث است، تصریح کرد: مسئله دیگر، بحث مرجعیت است که در آن زمان به شکل امروزی وجود نداشت و صورت کنونی آن از دوره شیخ اعظم آغاز شد.

وی ادامه داد: در گذشته، روایات مستقیماً مبنای فتوا قرار می‌گرفت، اما به‌تدریج مرجعیت شکل گرفت و امام خمینی(ره) آن را به بحث امامت و امت توسعه داد.

رمضانی تصریح کرد: توقیعات نوشته شده‌اند، اما تحلیل جامع و منسجمی درباره آن‌ها کمتر دیده می‌شود؛ به‌ویژه توقیع پایانی خطاب به آخرین نایب که بسیار دقیق و جامع است و نشان می‌دهد حضرت در میان شیعیان زندگی می‌کرده و با آنان ارتباط داشته است. افزون بر این، ارتباطات دیگری نیز وجود داشته که لازم است از منظر تاریخی به‌صورت علمی مورد بررسی قرار گیرد.

دبیرکل مجمع جهانی اهل بیت(ع) در پایان خطاب به برگزارکنندگان این همایش گفت: شما می‌توانید نقش بسیار مؤثری در تقویت باورمندی مردم نسبت به اعتقاد به مهدویت ایفا کنید.