کد خبر: ۴۳۳۲۷۳۹

تاریخ: ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ - ۰۹:۳۹

یادداشت

«حاشیه» روایت یک انتخاب انسانی را تصویر می‌کند

فیلم سینمایی «حاشیه» به کارگردانی محمد علیزاده‌فرد با نگاهی اجتماعی و غیرشعاری، داستان روحانی جوانی را روایت می‌کند که در دل بحران‌های حاشیه شهر، میان ماندن و رفتن دست به انتخابی انسانی می‌زند.

به گزارش ایکنا، فیلم «حاشیه» نخستین تجربه سینمایی محمد علیزاده‌فرد است که در بستر یک فضای اجتماعی ملتهب، روایتی انسانی و قابل تأمل را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد؛ اثری که ۱۸ بهمن‌ماه در بخش سودای سیمرغ چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر در پردیس سینمایی ملت به نمایش درآمد. انتخاب حاشیه شهر تهران به‌عنوان لوکیشن اصلی، نه برای سیاه‌نمایی بلکه برای بازنمایی بخشی کمتر دیده‌شده از زیست شهری انجام شده است. فیلم از همان ابتدا تلاش می‌کند مخاطب را درگیر موقعیتی آشنا اما کمتر روایت‌شده کند. این رویکرد باعث می‌شود تماشاگر به‌جای قضاوت، همراه قصه شود. «حاشیه» به‌خوبی نشان می‌دهد که بحران‌ها همیشه در سکوت شکل می‌گیرند.

داستان حول محور یک روحانی جوان می‌چرخد که در جست‌وجوی فرزند گمشده‌اش، ناخواسته وارد مناسبات پیچیده محله می‌شود. این جست‌وجو تنها یک خط داستانی ساده نیست، بلکه بهانه‌ای برای شناخت آدم‌ها و روابطشان است. فیلمساز با هوشمندی، روایت را به سمت همدلی جمعی پیش می‌برد. اهالی محل هر کدام به شکلی در این فقدان سهیم می‌شوند. همین مشارکت تدریجی، فضای دراماتیک اثر را تقویت می‌کند. روایت آرام اما پیوسته پیش می‌رود و مخاطب را رها نمی‌کند.

شخصیت‌پردازی یکی از نقاط قوت جدی «حاشیه» است که بیش از هر چیز از فیلمنامه‌ای منسجم می‌آید. شخصیت مهدی کریمی با بازی مهران احمدی، نمونه‌ای از کاراکترهایی است که به‌خوبی روی مرز خیر و تردید حرکت می‌کند. این شخصیت نه کاملاً مثبت است و نه منفی، بلکه انسانی خاکستری و باورپذیر است. در مقابل، شخصیت محسن با بازی هادی کاظمی، تصویری متفاوت از یک روحانی ارائه می‌دهد. او مردمی، درگیر و دور از کلیشه‌های رایج است. این انتخاب، جسارت فیلمنامه را نشان می‌دهد.

هادی کاظمی در نقشی متفاوت از کارهای پیشینش ظاهر شده و توانسته از پس ظرافت‌های نقش برآید. بازی او کنترل‌شده و متناسب با فضای فیلم است و اغراق در آن دیده نمی‌شود. ارتباط او با سایر شخصیت‌ها، به‌ویژه اهالی محل، طبیعی و قابل لمس است. مهران احمدی نیز با تجربه همیشگی‌اش، به شخصیت عمق می‌بخشد. بازی‌ها در مجموع در خدمت قصه هستند و خودنمایی نمی‌کنند. این هماهنگی، نتیجه هدایت درست کارگردان است.

پرداخت درست مفاهیم دینی

یکی از نکات قابل توجه فیلم، نحوه پرداخت مفاهیم دینی در دل روایت است. «حاشیه» از شعارزدگی پرهیز می‌کند و مفاهیم اعتقادی را به‌صورت ارگانیک وارد قصه می‌کند. حضور روحانی فیلم نه به‌عنوان نماد، بلکه به‌عنوان یک انسان با دغدغه‌های واقعی تعریف شده است. سکانس پایانی با صدای اذان، بدون تحمیل احساسات، آرامشی تدریجی ایجاد می‌کند. این پایان‌بندی، مکمل مسیر درونی قهرمان است. تصمیم او برای ماندن و اصلاح امور، معنایی فراتر از یک انتخاب فردی دارد.

از نظر فضاسازی، فیلم تلاش کرده به واقع‌گرایی وفادار بماند و همین مسئله به باورپذیری آن کمک کرده است. طراحی صحنه و میزانسن‌ها به‌گونه‌ای است که مخاطب احساس حضور در محله را دارد. دکوپاژها ساده اما کارآمد هستند و توجه را از قصه منحرف نمی‌کنند. استفاده از لوکیشن‌های واقعی، حس مستندگونه‌ای به اثر داده است. این انتخاب‌ها نشان می‌دهد کارگردان نگاه دقیقی به جزئیات دارد. فضای فیلم، مکمل مضمون آن است.

ریتم فیلم در مجموع قابل قبول است و با جنس روایت هم‌خوانی دارد. تعلیق‌ها به‌درستی طراحی شده‌اند و گره‌افکنی فیلمنامه باعث می‌شود پایان‌بندی قابل پیش‌بینی نباشد. با این حال، در میانه‌های فیلم گاهی ضرباهنگ افت می‌کند و برخی سکانس‌ها می‌توانستند کوتاه‌تر باشند. همچنین پرداخت برخی خرده‌داستان‌ها به‌اندازه ظرفیت‌شان کامل نشده است. این دو نکته از معدود ضعف‌های فیلم به شمار می‌آیند. البته این ایرادات به کلیت اثر لطمه جدی نمی‌زنند.

یکی از دستاوردهای مهم «حاشیه»، نگاه محترمانه به مسائل اجتماعی است. فیلم نه در پی اغراق است و نه ساده‌سازی مشکلات. آدم‌ها قربانی مطلق یا مقصر کامل نیستند، بلکه محصول شرایط‌اند. این نگاه، اثر را از دام قضاوت‌های سطحی دور می‌کند. فیلمساز تلاش کرده پرسش ایجاد کند نه پاسخ قطعی بدهد. همین ویژگی، «حاشیه» را به اثری قابل بحث تبدیل می‌کند. مخاطب بعد از تماشای فیلم، با خود فکر می‌کند.

هدایت صحیح بازیگران

برای کارگردانی که از فیلم کوتاه به سینمای بلند رسیده، «حاشیه» نشان‌دهنده بلوغ نسبی در روایت و اجراست. هدایت بازیگران، کنترل فضا و اعتماد به فیلمنامه، نشان از درک درست مدیوم دارد. علیزاده‌فرد توانسته تجربه‌های پیشینش را در قالبی گسترده‌تر به کار بگیرد. فیلم جسارت ورود به موضوعی حساس را دارد و از آن نمی‌گریزد. این جسارت، نقطه امیدبخشی برای ادامه مسیر اوست. «حاشیه» می‌تواند آغاز یک مسیر جدی باشد.

در مجموع، «حاشیه» فیلمی است که با رویکردی مثبت و انسانی، به دل یک مسئله اجتماعی می‌زند. اثر تلاش می‌کند روایتگر امید در دل بحران باشد، بدون آنکه واقعیت را انکار کند. نقاط قوت آن در فیلمنامه، بازی‌ها و فضاسازی قابل چشم‌پوشی نیست. هرچند ضعف‌هایی در ریتم و پرداخت برخی خطوط داستانی دیده می‌شود، اما کلیت فیلم قابل دفاع است. «حاشیه» نشان می‌دهد سینمای اجتماعی هنوز می‌تواند صادق و تأثیرگذار باشد. این فیلم، تلاشی قابل احترام برای دیده‌شدن حاشیه‌هاست.