کد خبر: ۴۳۳۲۹۹۱

تاریخ: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۳:۵۲

مجید معارف:

جذابیت مردمی قرآن را به سیاست‌های دستوری گره نزنیم

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در نشست راهبردهای حفظ قرآن کریم خواستار پرهیز از نگاه صرفاً رسمی به این کتاب آسمانی شد و تاکید کرد: قرآن پیش از آنکه ابزار سیاست‌گذاری باشد، درمانگر بحران‌های روحی انسان است.

به گزارش خبرنگار ایکنا، مجید معارف، عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران در نشست تخصصی «هم‌اندیشی اعضای ستاد راهبری حفظ قرآن با استادان دانشگاهی» که روز گذشته شنبه ۱۸ بهمن‌ماه با حضور استادان دانشگاه و صاحب‌نظران قرآنی از سوی ستاد راهبری حفظ قرآن و به میزبانی ایکنا برگزار شد ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این نشست با اشاره به تجربه شخصی خود در حفظ قرآن کریم گفت: به‌عنوان کسی که از دوران نوجوانی شیرینی حفظ قرآن را چشیده‌ام، مایلم خاطره‌ای کوتاه نقل کنم. حدود ۱۴ یا ۱۵ سالگی، سوره بقره را حفظ کردم و آن را در مجلسی از ابتدا تا انتها قرائت کردم؛ قرائتی که حدود دو ساعت به طول انجامید و در پایان، یک جلد «تفسیر نوین» را از مرحوم آیت‌الله علی‌اصغر دستغیب به‌عنوان جایزه دریافت کردم. این خاطره مربوط به دوران نوجوانی من و سال‌های پیش از انقلاب است.

معارف افزود: بعدها توفیق یافتم حفظ قرآن را تا اندازه‌ای ادامه دهم و بخش‌های زیادی از قرآن را حفظ کنم، هرچند هیچ‌گاه حافظ کل نشدم، اما به تسلط موضوعی بر آیات در سوره‌های مختلف دست یافتم. حتی گاهی با دوستان جلسات تمرینی و مسابقه حفظ برگزار می‌کردیم. پس از ورود به رشته علوم قرآن و حدیث و مطالعه تاریخ قرآن و حدیث، کتابی نیز درباره تاریخ قرآن نوشتم و در آن، به‌مناسبتی به انگیزه‌های حفظ قرآن در عصر پیامبر(ص) پرداختم.

وی ادامه داد: در بررسی‌های خود به هفت انگیزه اصلی برای حفظ قرآن در دوران پیامبر اکرم(ص) رسیدم که براساس آن‌ها، سرمایه‌ای بزرگ از حافظان قرآن در جامعه اسلامی شکل گرفت. نخست، اهتمام و توصیه مستقیم پیامبر(ص) به حفظ قرآن بود؛ توصیه‌هایی که با وعده‌های بزرگ همراه بود و انگیزه‌ای قوی برای مسلمانان ایجاد می‌کرد. دوم، طلب ثواب اخروی برای حفظ قرآن بود که طبیعتاً گروهی را به این مسیر سوق می‌داد.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران بلاغت، شیوایی و زیبایی قرآن را سومین انگیزه دانست و گفت: جامعه عرب، شیفته فصاحت و بلاغت قرآن بود و همین دلبستگی باعث می‌شد بسیاری از مردم قرآن را حفظ کنند. حتی گزارش‌هایی داریم از مشرکان و کافران که مجذوب قرآن می‌شدند. چهارمین انگیزه، نقش حفظ قرآن در فرآیند جمع قرآن، به‌ویژه در دوره مکه بود؛ زمانی که امکان کتابت گسترده وجود نداشت و حفظ، راهی برای صیانت از قرآن به‌شمار می‌رفت.

معارف پنجمین انگیزه را قرائت سوره‌ها در نماز دانست و توضیح داد: نماز در صدر اسلام با نماز امروز ما متفاوت بود. پیامبر(ص) و مسلمانان در نمازها، سوره‌های متنوع و گاه طولانی مانند بقره، آل‌عمران و نساء را قرائت می‌کردند، به‌ویژه در نماز شب که طبق آیات تا نیمه یا دو سوم شب به تلاوت قرآن اختصاص داشت.

به‌شدت به جلسات سنتی قرآن باور دارم؛ جلساتی ساده، صمیمی و کم‌تکلف که در آن‌ها قرآن آموزش داده می‌شد، بی‌آنکه درگیر پیچیدگی‌های فنی افراطی شویم

وی ارتقای شأن اجتماعی حافظان قرآن را ششمین عامل برشمرد و گفت: در آن روزگار، سواد قرآنی معیار دانش و جایگاه اجتماعی بود و میزان آشنایی با قرآن، حتی مبنای واگذاری برخی مسئولیت‌ها قرار می‌گرفت. اما هفتمین و مهم‌ترین انگیزه، تأثیر عمیق روحی و معنوی قرآن بر حافظ و قاری است؛ تأثیری که از همه عوامل دیگر مهم‌تر است.

معارف با استناد به خطبه متقین در نهج‌البلاغه افزود: قرآن، کتاب شفا و درمان دردهای روحی و روانی است. همان‌گونه که قرآن کریم خود می‌فرماید، این کتاب شفا و رحمت برای مؤمنان است و می‌تواند اضطراب‌ها، ناامنی‌ها و بحران‌های روحی را درمان کند. پرسش من این است که ما تا چه اندازه توانسته‌ایم این کارکرد را برای نوجوانان و جوانان خود تبیین کنیم؟

وی با اشاره به تجربه زیسته خود تصریح کرد: در دوران جوانی، قرآن عامل حفظ و کنترل من بود؛ کنترلی در برابر غرایز، بحران‌های بلوغ و فشارهای اجتماعی. هر چند تحصیلات رسمی من در ابتدا ارتباط مستقیمی با قرآن نداشت، اما قرآن مرا از آن دوره‌ها عبور داد و بعدها مسیر تحصیلات دانشگاهی من به علوم قرآن و حدیث گره خورد.

این استاد دانشگاه با تأکید بر نقش جلسات سنتی قرآن گفت: من به‌شدت به جلسات سنتی قرآن باور دارم؛ جلساتی ساده، صمیمی و کم‌تکلف که در آن‌ها قرآن آموزش داده می‌شد، بی‌آنکه درگیر پیچیدگی‌های فنی افراطی شویم. این جلسات فضایی گرم و مردمی ایجاد می‌کردند و قرآن را به‌عنوان پناه ایمان و نیروی کنترل‌کننده فکر و رفتار به مخاطب معرفی می‌کردند.

معارف در بخش پایانی سخنان خود هشدار داد: نباید قرآن را بیش از حد به سیاست‌ها و برنامه‌های رسمی و حکومتی گره زد. قرآن جاذبه ذاتی و مردمی خود را دارد. هر چند حمایت و سرمایه‌گذاری رسمی می‌تواند مفید باشد، اما اگر این حمایت‌ها به‌گونه‌ای القا شود که قرآن صرفاً ابزاری حکومتی است، بخشی از جامعه، به‌ویژه جوانان، از آن فاصله می‌گیرند.

وی همچنین با اشاره به برخی سیاست‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی در حوزه حفظ قرآن گفت: این سیاست‌ها، هر چند دستاوردهایی داشته‌اند، اما نیازمند آسیب‌شناسی و بازنگری‌اند. هر قانون و مصوبه‌ای پس از یک دهه یا بیشتر، باید ارزیابی شود تا نقاط قوت و ضعف آن روشن شود و از پیوند دادن پاداش‌های قرآنی با سازوکارهایی که ممکن است پیامدهای ناخواسته ایجاد کند، پرهیز شود.

به گزارش خبرنگار ایکنا، این نشست با حضور محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم، حجت‌الاسلام والمسلمین علی تقی‌زاده، رئیس سازمان دارالقرآن، جلیل بیت‌مشعلی، رئیس سازمان قرآنی دانشگاهیان کشور و جمعی از اعضای ستاد راهبری حفظ قرآن کریم، استادان دانشگاه و صاحب‌نظران قرآنی ازجمله میثم علی‌پور، محمد خواجوی، لاله افتخاری، مجید معارف، حسین تقی‌پور، حمید باقری، معصومه آگاهی، محمد ضرغام، کریم دولتی و محمدحسین فریدونی برگزار شد.