کد خبر: ۴۳۳۳۰۶۷

تاریخ: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۶:۵۹

یک صاحب‌نظر امور قرآنی تأکید کرد

مسابقه‌محوری بزرگ‌ترین آفت جریان حفظ قرآن

محمدحسین فریدونی در نشست راهبرد‌های حفظ قرآن با انتقاد از مسابقه‌محور شدن جریان حفظ قرآن در کشور تأکید کرد: حفظ در ایران از بستر طبیعی تعلیم و تربیت قرآنی فاصله گرفته و نیازمند بازنگری جدی در مبانی، اهداف و مفاهیم است.

به گزارش خبرنگار ایکنا، محمدحسین فریدونی، صاحب‌نظر و فعال در امور قرآنی، در نشست تخصصی «هم‌اندیشی اعضای ستاد راهبری حفظ قرآن با استادان دانشگاهی» که روز گذشته شنبه ۱۸ بهمن‌ماه با حضور استادان دانشگاه و صاحب‌نظران قرآنی از سوی ستاد راهبری حفظ قرآن کریم و به میزبانی ایکنا برگزار شد با اشاره به اهمیت پرداختن دقیق به مفهوم راهبرد در حوزه حفظ قرآن، گفت: راهبرد ناظر به مسئله است؛ ابتدا باید مسئله‌ها را به‌درستی شناسایی کنیم و سپس برای حل آنها راهبرد انتخاب کنیم. ما با دو مسئله جدی در این حوزه مواجه هستیم که پرداختن به آنها می‌تواند بسیار تعیین‌کننده باشد.

وی نخستین مسئله را تضعیف بنیان‌های ترویج حفظ قرآن در جامعه دانست و افزود: برخی دوستان اشاره کردند که در جامعه ما ترویج حفظ قرآن به‌درستی اتفاق نیفتاده است. مسئله ترویج اساساً به دانش ارتباطات بازمی‌گردد؛ دانش ارتباطات یعنی انتقال بهینه پیام. پرسش اساسی این است که پیام محوری ما برای ترویج حفظ قرآن چیست و در مقابل، چه پیام‌های رقیبی در جامعه معاصر در حال انتقال است که مانع اثرگذاری پیام ما می‌شود؟

فریدونی با اشاره به تجربه شخصی خود گفت: من به‌عنوان کسی که سال‌ها در این حوزه حضور داشته‌ام و رتبه نخست حفظ قرآن دانشجویان کشور را نیز کسب کرده‌ام، با صراحت عرض می‌کنم یکی از بزرگ‌ترین مشکلات ما ـ برخلاف بسیاری از کشور‌های اسلامی ـ این است که حفظ قرآن در ایران نه در بستر طبیعی تعلیم و تربیت قرآنی، بلکه عمدتاً در بستر مسابقات قرآن معنا پیدا کرده است. شما به‌ندرت فردی را پیدا می‌کنید که بدون انگیزه مسابقه، حفظ قرآن را از صفر آغاز کرده باشد و این مسئله بسیار تأمل‌برانگیز است.

وی ادامه داد: همین نگاه مسابقه‌محور باعث شده آفات متعددی در فرایند حفظ قرآن شکل بگیرد؛ از جمله حاشیه‌رفتن خودِ حفظ و برجسته‌شدن مؤلفه‌هایی مانند صوت، لحن و داوری‌های رقابتی. طبیعی است که وقتی اساتید دانشگاهی یا هنری می‌بینند هدف اصلی از حفظ قرآن، مسابقه است، این امر از نظر ارزشی سطح کار را پایین می‌آورد.

این حافظ کل قرآن با اشاره به تجربه گفت‌و‌گو با برخی اساتید اظهار کرد: اساتیدی را می‌شناسم که عمیقاً به «حمل قرآن» باور داشتند، اما به‌شدت با نظام آموزشی رایج حفظ قرآن مخالف بودند. آنها مخالف اصل حفظ نبودند، بلکه با شیوه‌ای مخالف بودند که به‌گفته برخی اساتید، غیرجامع، تک‌بعدی و ناقص از نظر فرهنگی است.

فریدونی تأکید کرد: نخستین گام این است که فضای آموزش عمومی قرآن ـ چه رسمی و چه غیررسمی ـ را از این تصور خالی کنیم که حفظ قرآن صرفاً برای شرکت در مسابقات است. باید کاری کنیم که افراد قرآن را حفظ کنند تا قرآن را یاد بگیرند، با آن انس بگیرند و با آن زندگی کنند، نه برای کسب رتبه و عنوان.

وی دومین مسئله جدی را جایگاه ضعیف حفظ قرآن در میان معلمان و مبلغان دینی دانست و گفت: این مسئله ریشه‌ای فرهنگی دارد. حتی در نظام‌های سنتی مکتبخانه‌ای نیز، جز بخش‌های محدودی، تأکید اصلی بر روخوانی قرآن بوده است. برخی برداشت‌های سطحی از روایات نیز باعث شده تصور شود نگاه‌کردن به قرآن موضوعیت دارد و حفظ، ارزش مستقلی ندارد؛ در حالی که این برداشت‌ها نیازمند بازنگری جدی است.

این فعال قرآنی در ادامه با طرح یک فرضیه گفت: مفاهیم «تعلم قرآن» و «حفظ قرآن» در کاربرد امروز جامعه، از معنای اصیل خود در روایات و سیره فاصله گرفته‌اند. اگر از منظر برنامه‌ریزی آموزشی به سیره نگاه کنیم، خروجی تعلم قرآن «حمل قرآن» بوده است؛ یعنی سپردن آیات به سینه، همراه با فهم، تبیین معرفتی و التزام عملی.

وی افزود: آنچه امروز «حفظ قرآن» می‌نامیم، در ادبیات روایی بیشتر با واژه «حمل» بیان شده است. حفظ در روایات، غالباً به معنای جلوگیری از نسیان چیزی است که قبلاً در سینه قرار گرفته، نه صرفاً انباشت محفوظات. شواهد روایی، از جمله دعا‌های نقل‌شده در کتاب الکافی، به‌روشنی این معنا را تأیید می‌کند.

فریدونی تصریح کرد: اگر این فرضیه درست باشد، بسیاری از روایاتی که امروز به‌عنوان تأکید بر حفظ قرآن تلقی می‌کنیم، ناظر به همان «حمل قرآن» با معنای عمیق آن است. این بازخوانی می‌تواند گفتمان حوزوی ـ و به‌تبع آن گفتمان دانشگاهی ـ را در حوزه حفظ قرآن ارتقا دهد و اصلاح کند.

وی در پایان با تأکید بر لزوم شکل‌گیری گفت‌وگوی علمی و گفتمانی در این حوزه گفت: امیدوارم این بحث‌ها آغاز مسیری تازه باشد تا نگاه ما به حفظ قرآن، از یک فعالیت صرفاً فنی و رقابتی، به یک فرآیند عمیق تربیتی، معرفتی و تمدن‌ساز تغییر پیدا کند.

به گزارش خبرنگار ایکنا، این نشست با حضور محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن کریم، حجت‌الاسلام والمسلمین علی تقی‌زاده، رئیس سازمان دارالقرآن، جلیل بیت‌مشعلی، رئیس سازمان قرآنی دانشگاهیان کشور و جمعی از اعضای ستاد راهبری حفظ قرآن کریم، استادان دانشگاه و صاحب‌نظران قرآنی ازجمله میثم علی‌پور، محمد خواجوی، لاله افتخاری، مجید معارف، حسین تقی‌پور، حمید باقری، معصومه آگاهی، محمد ضرغام، کریم دولتی و محمدحسین فریدونی برگزار شد.