کد خبر: ۴۳۳۳۳۲۸

تاریخ: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۳:۵۳

یادداشت

«آرامبخش» بی‌هیاهو از یک درد اجتماعی می‌گوید

«آرامبخش» تازه‌ترین ساخته سعید زمانیان بدون توسل به اغراق و ملودرام، سراغ یکی از حساس‌ترین مسائل اجتماعی رفته و با نگاهی آرام و کنترل‌شده، مخاطب را به همدلی و تأمل دعوت می‌کند.

فیلم سینمایی «آرامبخش» به کارگردانی سعید زمانیان از جمله آثاری است که در چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر، بی‌هیاهو اما با تکیه بر مضمون و دغدغه اجتماعی خود، توانست نگاه بخشی از مخاطبان را به سمت خود جلب کند. نمایش این فیلم در ۱۹ بهمن‌ماه در پردیس ملت با استقبال نسبی همراه شد؛ استقبالی که نه از سر ستاره‌محوری یا تبلیغات پررنگ، بلکه بیشتر به واسطه همذات‌پنداری مخاطب با مسئله‌ای انسانی و ملموس شکل گرفت. «آرامبخش» در زمره آثار شاخص جشنواره قرار نمی‌گیرد، اما می‌توان آن را تلاشی شریف و قابل احترام در سینمای اجتماعی ایران دانست. فیلمی که به جای فریاد زدن، آرام و پیوسته سخن می‌گوید. این سکوت و خویشتنداری، خود بخشی از هویت فیلم است.

داستان فیلم حول شخصیت زنی به نام «آرام» شکل می‌گیرد؛ زنی در آستانه چهل‌سالگی که تصمیم می‌گیرد سرپرستی دختربچه‌ای خردسال را از بهزیستی بر عهده گیرد. انتخاب این مقطع سنی برای شخصیت اصلی، هوشمندانه است، چراکه آرام در نقطه‌ای ایستاده که جامعه معمولاً از زنان انتظار ثبات، آرامش و عبور از بحران‌ها را دارد. فیلم با نگاهی مادرانه و بدون شعار، رابطه میان آرام و کودک را ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد چگونه پیوند عاطفی می‌تواند فراتر از پیوند خونی معنا پیدا کند. این رابطه به‌تدریج عمق می‌یابد و تبدیل به ستون اصلی روایت می‌شود. ستون فقراتی که بار احساسی فیلم را بر دوش می‌کشد.

«آرامبخش» بیش از آنکه درباره فرزندخواندگی باشد، درباره مفهوم مادری و مسئولیت است. فیلم نشان می‌دهد که مادر بودن صرفاً یک عنوان زیستی نیست، بلکه انتخابی آگاهانه و پرهزینه است. آرام با تمام وجود می‌کوشد نقش مادر را ایفا کند و کودک را با عشقی بی‌قیدوشرط پرورش دهد. همین انتخاب آگاهانه، او را در معرض قضاوت‌های اجتماعی و فشارهای خانوادگی قرار می‌دهد. فیلم در این بخش، بی‌آنکه به دام سیاه‌نمایی بیفتد، واقعیت‌های تلخ و پیچیده جامعه را بازتاب می‌دهد. تضاد میان تصمیم فردی و ساختارهای رسمی، یکی از محورهای قابل تأمل اثر است. بحران اصلی زمانی شکل می‌گیرد که به دلیل مشکلات خانوادگی، بهزیستی سرپرستی کودک را به طور موقت از آرام می‌گیرد. این نقطه عطف، مسیر روایت را وارد مرحله‌ای احساسی‌تر و پرتنش‌تر می‌کند. فیلمساز در این بخش، از اغراق و ملودرام افراطی پرهیز می‌کند و سعی دارد رنج شخصیت را در سکوت‌ها و نگاه‌ها نشان دهد. تلاش آرام برای بازپس‌گیری سرپرستی دختر، به یک مبارزه درونی و بیرونی تبدیل می‌شود. مبارزه‌ای که هم با قوانین رسمی درگیر است و هم با قضاوت اطرافیان. این تقابل، به فیلم عمق اجتماعی قابل قبولی می‌بخشد.

کارگردانی قابل قبول

کارگردانی سعید زمانیان در مجموع نمره قبولی می‌گیرد. او نشان می‌دهد که به جهان اثر خود آگاه است و می‌داند از چه مسیری باید داستان را روایت کند. میزانسن‌ها ساده و متناسب با فضای داستان طراحی شده‌اند و دوربین بیش از آنکه بخواهد خودنمایی کند، در خدمت روایت قرار دارد. زمانیان تلاش کرده ضرباهنگ فیلم را کنترل‌شده نگه دارد و اجازه ندهد احساسات بر منطق روایت غلبه کند. هرچند در برخی مقاطع، ریتم فیلم دچار افت می‌شود، اما کلیت کار از انسجام قابل دفاعی برخوردار است. این انسجام، نتیجه نگاه محتاط اما مسئولانه کارگردان است.

در عرصه بازیگری، الناز شاکردوست یکی از نقاط قوت اصلی فیلم محسوب می‌شود. او با فاصله گرفتن از نقش‌های کلیشه‌ای پیشین، تصویری باورپذیر از زنی تنها، مسئول و آسیب‌پذیر ارائه می‌دهد. بازی او مبتنی بر جزئیات است و احساسات شخصیت را بدون اغراق به تماشاگر منتقل می‌کند. حس مادرانه‌ای که شاکردوست به شخصیت آرام می‌بخشد، یکی از عوامل اصلی همذات‌پنداری مخاطب با فیلم است. حضور او باعث می‌شود بار احساسی داستان به درستی منتقل شود. این بازی، نشان‌دهنده پختگی بیشتر او در انتخاب و اجرای نقش است. حسام پورشیرازی نیز با وجود حضور محدودتر، بازی‌ای دقیق و تأثیرگذار ارائه می‌دهد. او در نقش خود، از اغراق‌های رایج فاصله می‌گیرد و شخصیتی خاکستری و قابل لمس می‌سازد. تعامل میان او و شخصیت آرام، به خوبی طراحی شده و به پیشبرد درام کمک می‌کند. پورشیرازی با کم‌گویی و بازی درونی، توانسته است لایه‌هایی از واقعیت اجتماعی را نمایان کند. حضور او به تعادل بازیگری فیلم کمک کرده است. ترکیب این دو بازیگر، هسته انسانی اثر را تقویت می‌کند.

یکی از ویژگی‌های مثبت «آرامبخش»، نگاه واقع‌گرایانه آن به معضلات اجتماعی است. فیلم تلاش نمی‌کند مشکلات را بزرگ‌نمایی کند یا با رویکردی اغراق‌شده، اشک مخاطب را درآورد. مسائل بهزیستی، قضاوت اجتماعی و تنهایی زنان، همگی در بستری طبیعی و قابل باور روایت می‌شوند. این رویکرد، باعث می‌شود مخاطب احساس نکند با اثری سفارشی یا شعاری مواجه است. فیلم به جای پاسخ‌های ساده، پرسش‌هایی عمیق مطرح می‌کند. پرسش‌هایی درباره مسئولیت، قانون و عاطفه انسانی. با این حال، «آرامبخش» خالی از ضعف نیست. یکی از نقدهای وارد بر فیلم، کندی ریتم در میانه داستان است که می‌تواند بخشی از مخاطبان را خسته کند. برخی سکانس‌ها بیش از حد کش‌دار به نظر می‌رسند و حذف یا کوتاه‌سازی آن‌ها می‌توانست به انسجام بیشتر اثر کمک کند. همچنین برخی خرده‌روایت‌های فرعی، به اندازه کافی پرداخت نمی‌شوند و نیمه‌کاره رها می‌شوند. این مسئله باعث می‌شود ظرفیت‌های بالقوه داستان به طور کامل بالفعل نشود. این ضعف، بیش از هر چیز به فیلمنامه بازمی‌گردد.

الزام داشتن پایان‌بندی جسورانه

نقد دیگر به شخصیت‌پردازی برخی کاراکترهای فرعی وارد است که گاه تیپیکال باقی می‌مانند. در حالی که شخصیت آرام به‌خوبی پرداخت شده، برخی اطرافیان او تنها در حد کارکرد داستانی باقی می‌مانند و عمق نمی‌یابند. این عدم توازن، تا حدی از قدرت درام می‌کاهد. همچنین پایان‌بندی فیلم می‌توانست جسورانه‌تر باشد و از محافظه‌کاری فاصله بگیرد. پایان فعلی اگرچه قابل قبول است، اما تأثیرگذاری ماندگارتری ندارد. این محافظه‌کاری، سومین نقد جدی وارد بر اثر است. با وجود این نقدها، «آرامبخش» در کلیت خود فیلمی شریف، انسانی و قابل احترام است. فیلمی که تلاش می‌کند بدون هیاهو، از دردهای خاموش جامعه سخن بگوید و مخاطب را به تأمل وادارد. نگاه مثبت اما واقع‌بینانه آن به زندگی، ارزشمند است و نشان می‌دهد سینمای اجتماعی هنوز می‌تواند با زبان ساده و صادقانه حرف بزند. «آرامبخش» شاید فیلمی برای جوایز نباشد، اما می‌تواند در ذهن مخاطب باقی بماند. همین ماندگاری آرام و تدریجی، بزرگترین دستاورد فیلم است.