کد خبر: ۴۳۳۴۳۲۱

تاریخ: ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۰:۴۳

امامت در بستر تاریخ؛ روایت ماهنامه موعود از عصر حضور تا نیابت و سقوط خلافت عباسی

جدیدترین شماره ماهنامه فرهنگی، اعتقادی و اجتماعی «موعود» در سال سی‌ویکم انتشار خود، بهمن و اسفند 1404 ویژه‌نامه‌ای تحلیلی با محوریت «خط زمانی امامت و سیر تاریخی تحولات شیعه از عصر ائمه دوازده‌گانه(ع) تا پایان حکومت عباسیان» منتشر کرده است.

به گزارش ایکنا، ویژه‌نامه جدید ماهنامه موعود در شماره‌های ۳۰۰ و ۳۰۱، با نگاهی تحلیلی، امامت را نه صرفاً به‌عنوان یک مفهوم اعتقادی، بلکه به‌مثابه جریانی تاریخی و اثرگذار در تحولات سیاسی و اجتماعی جهان اسلام بازخوانی می‌کند؛ روایتی که خط زمانی تشیع را از عصر ائمه(ع) تا فروپاشی خلافت عباسی ترسیم می‌کند.

اسماعیل شفیعی سروستانی سردبیر ماهنامه موعود در بخش نخست ویژه‌نامه جدید این نشریه، با تمرکز بر مفهوم «مرابطه»، به بازتعریف نسبت میان امامت، انتظار و مسئولیت اجتماعی مؤمنان در عصر غیبت پرداخته است؛ نگاهی که می‌کوشد انتظار را از سطح یک باور صرف، به سطح کنشی تاریخی و اجتماعی ارتقا دهد. در این یادداشت تأکید شده است که امامت، صرفاً یک مفهوم کلامی یا ذهنی نیست، بلکه جریانی زنده و اثرگذار در متن تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جهان اسلام به شمار می‌آید. از این منظر، انتظار ظهور نیز نمی‌تواند به حالتی منفعلانه فروکاسته شود، بلکه باید در قالب «حرکت به سوی امام» فهم و تبیین شود.

سردبیر ماهنامه موعود مفهوم مرابطه را به‌عنوان چارچوبی کلیدی برای فهم وظیفه مؤمنان در عصر غیبت مطرح می‌کند. بر اساس این دیدگاه، مرابطه به معنای برقراری پیوندی فعال و آگاهانه با امام است؛ پیوندی که در دوران غیبت، نه از مسیر ارتباط مستقیم، بلکه از طریق تعریف درست تکلیف فردی و اجتماعی محقق می‌شود. او در ادامه می‌نویسد تکلیف امری یکسان برای همه افراد جامعه تلقی نمی‌شود و بر اساس لایه‌های زیستی، فرهنگی، اعتقادی و اجتماعی انسان‌ها، میدان عمل و نوع مسئولیت هر فرد، متناسب با جایگاه، توان و امکانات او تعریف می‌شود. از این‌رو، انتظار یکسان از همه افراد در عرصه عمل اجتماعی، نگاهی ساده‌انگارانه است.

او حرکت جامعه به سوی امام را اصلی ثابت و تغییرناپذیر در عصر غیبت می‌داند و معتقد است که طولانی شدن این دوران، بی‌ارتباط با فراهم نشدن شرایط اجتماعی لازم برای تحقق ظهور نیست. در این چارچوب، بازتعریف تکلیف و پذیرش مسئولیت آگاهانه مؤمنان، به‌عنوان یکی از پیش‌شرط‌های اساسی تحقق ظهور معرفی می‌شود. در جمع‌بندی این یادداشت، مرابطه الگویی برای تبدیل انتظار از یک مفهوم ذهنی و احساسی به سبکی از زیست فردی و اجتماعی معرفی می‌شود؛ الگویی که در آن، هر فرد به اندازه توان و موقعیت خود، در مسیر تحقق جامعه منتظر نقش‌آفرینی می‌کند.

نگاهی کلان به امامت در بستر تاریخ این ویژه‌نامه با رویکردی تاریخی ـ تحلیلی، امامت را نه صرفاً به‌عنوان یک مفهوم اعتقادی، بلکه به‌مثابه جریانی پیوسته در متن تحولات سیاسی و اجتماعی جهان اسلام بررسی می‌کند. ساختار پرونده بر اساس «خط زمان» تنظیم شده و تلاش دارد سیر تطور امامت را از عصر حضور تا دوران غیبت، به‌صورت مرحله‌به‌مرحله تبیین کند. بخش نخست این ویژه‌نامه به خط زمانی از عصر حضرت اسماعیل(ع) تا پیامبر اسلام(ص) و سپس دوره امامت از آغاز تا پایان حکومت عباسیان اختصاص دارد. در این بخش، نسبت امامت با تحولات قدرت، خلافت و ساختارهای سیاسی حاکم بررسی می‌شود.

عصر امامت؛ از سقیفه تا آغاز غیبت

در فصل اول، عصر امامت تا آغاز غیبت کبری واکاوی شده است؛ از ماجرای سقیفه و بیعت مردم با امیرالمؤمنین(ع) تا قتل عثمان، پذیرش خلافت از سوی امام علی(ع) و شرایط و بن‌مایه‌های امامت در دوره خلفا. در ادامه، دوره امامت ائمه(ع) تا آغاز غیبت با تمرکز بر امامت امام حسن مجتبی(ع)، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) بررسی می‌شود.

عصر تقیه و تثبیت هویت شیعه

بخش مهمی از ویژه‌نامه به عصر تقیه اختصاص دارد؛ دورانی که با امامت امام موسی کاظم(ع)، امام رضا(ع)، امام جواد(ع)، امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) شناخته می‌شود. در این بخش، چگونگی صیانت از هویت شیعه در شرایط فشار سیاسی، کنترل امنیتی و سرکوب مذهبی مورد توجه قرار گرفته است. همچنین آغاز غیبت صغری و کبری به‌عنوان نقطه عطف تاریخی تشیع، در قالب خط زمانی تشریح شده است.

عصر نیابت خاصه؛ پیوند امام و امت

فصل دوم ویژه‌نامه به عصر نیابت خاصه می‌پردازد؛ دورانی که با معرفی نواب خاص امام زمان(عج) شناخته می‌شود. در این فصل، نقش و کارکرد چهار نایب خاص شامل عثمان بن سعید عمری، محمد بن عثمان عمری، حسین بن روح نوبختی و علی بن محمد سمری در حفظ ارتباط شیعیان با امام غایب بررسی شده است.

نیابت عامه و فروپاشی خلافت عباسی

در فصل سوم، عصر نیابت عامه تا پایان خلافت عباسیان (سقوط بغداد) محور تحلیل قرار گرفته است. این بخش به موضوعاتی چون تثبیت نظام نیابت عامه، نقش علما و فقها، گسترش فرهنگ شیعی، ظهور و قدرت‌گیری اسماعیلیان نزاری، تشدید فشارهای مذهبی بر شیعیان، حمله مغول و سقوط خلافت عباسی می‌پردازد.

ویژه‌نامه «خط زمانی امامت» در ماهنامه موعود می‌کوشد با ارائه تصویری منسجم و زمان‌مند از تاریخ تشیع، پیوند میان امامت، غیبت، مرجعیت و تحولات قدرت سیاسی را روشن سازد و بستری برای فهم عمیق‌تر تاریخ و هویت شیعه فراهم آورد.