کد خبر: ۴۳۳۵۱۸۷

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۷:۴۱

اعمال شب و روز اول ماه مبارک رمضان

روزه‌داری عبادت واجب ماه مبارک رمضان است اما در کنار این واجب شرعی، اعمال مستحبی فراوانی برای شب و روز اول این ماه توصیه شده است که انجام هر کدام از آنها مسیر زندگی معنوی‌تر را هموار می‌کند.

به گزارش ایکنا، امشب، شب اول ماه مبارک رمضان و فرصتی برای تلاش برای استهلال هلال ماه رحمت و برکت است. رمضان ماهی است که خداوند آن را بر سایر ماه‌ها برتری داده است و عبادت در آن مختص روزه‌داری نیست؛ هر عمل و هر عبادتی که مقبول درگاه الهی باشد، در این ماه ثوابی افزون‌تر دارد پس همه باید تلاش کنیم از لحظه به لحظه این ماه نهایت بهره را ببریم.

در احادیث آمده است که «رمضان» یکی از نام‌های خدای سبحان است و نهی شده است که آن را بدون احترام و افزودن واژه «ماه» به کار ببرند. حضرت علی(ع) در خطبه خود در اولین روز از ماه مبارک رمضان فرمودند: ای مردم، این ماه، ماهی است که خداوند بر ماه‌های دیگر برتری داده است همچون برتری ما خاندان اهل بیت(ع) بر دیگر مردم و ماهی است که درهای آسمان و درهای رحمت در آن گشوده شده و درهای دوزخ در آن بسته می‌شوند. این ماه همچون ماه‌های دیگر نیست، روزهایش برترین روزها و شب‌هایش برترین شب‌ها و ساعاتش بهترین ساعت‌ها است.

در کنار روزه‌داری که عبادت واجب در ماه رمضان است، اعمال و عبادات مستحبی فراوانی برای فراهم کردن زمینه بهره‌مندی از فیوضات این ماه در منابع دینی توصیه شده است که عمل به هر کدام از این اعمال فرصت زیستی معنوی‌تر را فراهم می‌کند.

اعمال شب اول ماه رمضان

اول: استهلال یعنى جست‌وجوى هلال ماه رمضان؛ بعضى استهلال ماه رمضان را واجب دانسته‌اند. پس امشب به سوی آسمان نگاه کنیم. روایت شده است زمانى که رسول خدا صلّى اللّه و علیه و آله هلال ماه رمضان را رؤیت می‌کرد، روى شریفش را به جانب قبله می‌گرداند و مى‌گفت: «اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِیمَانِ وَ السَّلامَةِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْعَافِیَةِ الْمُجَلَّلَةِ وَ دِفَاعِ الْأَسْقَامِ [وَ الرِّزْقِ الْوَاسِعِ]وَ الْعَوْنِ عَلَى الصَّلاةِ وَ الصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ تِلاوَةِ الْقُرْآنِ اللَّهُمَّ سَلِّمْنَا لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِیهِ حَتَّى یَنْقَضِیَ عَنَّا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدْ عَفَوْتَ عَنَّا وَ غَفَرْتَ لَنَا وَ رَحِمْتَنَا؛ خدایا این ماه را بر ما نو کن به ایمنى و ایمان و سلامت و اسلام و عافیت بزرگ، و دفاع در برابر بیماری‌ها و یارى بر نماز و روزه و شب زنده‌دارى و تلاوت قرآن. خدایا ما را براى ماه رمضان سالم گردان، و ماه رمضان را از ما سالم دریافت کن و ما را در آن تا از ما بگذرد به سلامت دار درحالیکه از گناهان ما درگذشته و ما را مورد آمرزش و رحمت خویش قرار داده باشى».

همچنین توصیه شده است که دعاى چهل و سوم صحیفه کامله سجادیه را در هنگام رؤیت هلال بخوانیم.

دوم: غسل کردن به نیت اول ماه رمضان.

سوم: زیارت امام حسین(ع) که روایت شده است: هر که امام حسین(ع) را زیارت کند، گناهانش ریخته شود و ثواب حجاج و معتمران آن سال را دریابد. دلدادگان امام حسین(ع) که امکان حضور در کربلا را ندارند می‌توانند زیارتنامه‌های معتبر امام حسین(ع) را در این شب مبارک بخوانند.

چهارم: اقامه دو رکعت نماز که در هر رکعت سوره «حمد» و سوره «انعام» را بخوانیم و از خدا درخواست کنیم که ما را کفایت کند و از آنچه از درد‌ها مى‌ترسد حفظ کند.

پنجم: خواندن دعاى «اللّهمّ ان هذا الشّهر المبارک».

ششم: خواندن دعایی از امام جواد (ع) که در کتاب «اقبال» به شرح زیر ذکر شده است که پس از نماز مغرب دست‌ها را بلند کنیم  بخوانیم: اللَّهُمَّ یَا مَنْ یَمْلِکُ التَّدْبِیرَ وَ هُوَ عَلَى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ یَا مَنْ یَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَ مَا تُخْفِی الصُّدُورُ وَ تُجِنُّ الضَّمِیرُ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ نَوَى فَعَمِلَ وَ لا تَجْعَلْنَا مِمَّنْ شَقِیَ فَکَسِلَ وَ لا مِمَّنْ هُوَ عَلَى غَیْرِ عَمَلٍ یَتَّکِلُ اللَّهُمَّ صَحِّحْ أَبْدَانَنَا مِنَ الْعِلَلِ وَ أَعِنَّا عَلَى مَا افْتَرَضْتَ عَلَیْنَا مِنَ الْعَمَلِ حَتَّى یَنْقَضِیَ عَنَّا شَهْرُکَ هَذَا وَ قَدْ أَدَّیْنَا مَفْرُوضَکَ فِیهِ عَلَیْنَا اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَى صِیَامِهِ وَ وَفِّقْنَا لِقِیَامِهِ وَ نَشِّطْنَا فِیهِ لِلصَّلاةِ وَ لا تَحْجُبْنَا مِنَ الْقِرَاءَةِ وَ سَهِّلْ لَنَا فِیهِ إِیتَاءَ الزَّکَاةِ اللَّهُمَّ لا تُسَلِّطْ عَلَیْنَا وَصَباً وَ لا تَعَباً وَ لا سَقَماً وَ لا عَطَباً.

خدایا اى آنکه مالک تدبیر است، و او بر هرچیز تواناست، اى آنکه می‌داند خیانت دیده‌ها را و آنچه را سینه‌ها پنهان مى‌کنند و نهاد نهان مى‌کند، و او لطیف و آگاه است. خدایا ما را از کسانى قرار ده که تصمیم گرفتند آنگاه انجام دادند و از کسانى قرار مده که تیره بخت شدند و در نهایت تنبلى کردند و از آنانى قرار مده که بر غیر عمل صالح تکیه کردند. خدایا بدن‌هاى ما را از بیماری‌ها سلامتی بخش و ما را بر انجام آنچه از عمل بر ما واجب کرده‌اى یارى ده، تا این ماه از ما سپرى شود درحالیکه آنچه را در این ماه بر ما واجب نموده‌ای ادا کرده باشیم. خدایا ما را بر روزه‌اش یارى ده، و براى شب زنده‌دارى‌اش موفق بدار و براى نماز در این ماه ما را شاداب گردان، و از قرائت قرآن محروم نکن و پرداخت زکات را در این ماه بر ما آسان کن. خدایا درد مزمن، خستگى، بیمارى، هلاکت را بر ما چیره مکن.

اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا الْإِفْطَارَ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلالِ اللَّهُمَّ سَهِّلْ لَنَا فِیهِ مَا قَسَمْتَهُ مِنْ رِزْقِکَ وَ یَسِّرْ مَا قَدَّرْتَهُ مِنْ أَمْرِکَ وَ اجْعَلْهُ حَلالاً طَیِّباً نَقِیّاً مِنَ الْآثَامِ خَالِصاً مِنَ الْآصَارِ وَ الْأَجْرَامِ اللَّهُمَّ لا تُطْعِمْنَا إِلا طَیِّباً غَیْرَ خَبِیثٍ وَ لا حَرَامٍ وَ اجْعَلْ رِزْقَکَ لَنَا حَلالاً لا یَشُوبُهُ دَنَسٌ وَ لا أَسْقَامٌ یَا مَنْ عِلْمُهُ بِالسِّرِّ کَعِلْمِهِ بِالْأَعْلانِ یَا مُتَفَضِّلاً عَلَى عِبَادِهِ بِالْإِحْسَانِ یَا مَنْ هُوَ عَلَى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ وَ بِکُلِّ شَیْ ءٍٍ عَلِیمٌ خَبِیرٌ أَلْهِمْنَا ذِکْرَکَ وَ جَنِّبْنَا عُسْرَکَ وَ أَنِلْنَا یُسْرَکَ وَ اهْدِنَا لِلرَّشَادِ وَ وَفِّقْنَا لِلسَّدَادِ وَ اعْصِمْنَا مِنَ الْبَلایَا وَ صُنَّا مِنَ الْأَوْزَارِ وَ الْخَطَایَا یَا مَنْ لا یَغْفِرُ عَظِیمَ الذُّنُوبِ غَیْرُهُ وَ لا یَکْشِفُ السُّوءَ إِلا هُوَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ.

خدایا افطار از روزى حلالت را روزى ما کن. خدایا آنچه که از روزى ات در این ماه قسمت ما کردی دست یافتن به آن را براى ما هموار کن و آنچه را از فرمانت براى ما تقدیر کرده‌اى آسان کن، و آن را حلال و پاک و پاکیزه از گناهان بوده از گرانباری‌ها و بزهکاری‌ها قرار ده. خدایا به ما مخوران جز غذاى پاک که نه پلید باشد و نه حرام و روزى ات را براى ما حلال گردان، که آلودگی‌ها و در‌ها با آن در نیامیزد، اى که داناییاش به امور پنهان، همانند دانایى‌اش به امور آشکار است، اى فضل بخش بر بندگانش به احسان، اى آن که بر هرچیز تواناست، و به هرچیز دانا و آگاه است، یادت را به ما الهام کن و از سختى بر ما، ما را برکنار دار و به آسانی ات ما را برسان، و به راستى راهنمایمان باش، و به استوارى توفیقمان ده، و از بلا نگاهمان بدار و ما را از بارهاى گران گناهان و خطا‌ها حفظ کن، اى آن که گناهان بزرگ را جز او نیامرزد و احدى بدى را جز او برطرف نکند، اى مهربان‌ترین مهربانان.

وَ أَکْرَمَ الْأَکْرَمِینَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ وَ اجْعَلْ صِیَامَنَا مَقْبُولاٌ وَ بِالْبِرِّ وَ التَّقْوَى مَوْصُولاً وَ کَذَلِکَ فَاجْعَلْ سَعْیَنَا مَشْکُوراً وَ قِیَامَنَا مَبْرُوراً وَ قُرْآنَنَا [وَ قِرَاءَتَنَا]مَرْفُوعاً وَ دُعَاءَنَا مَسْمُوعاً وَ اهْدِنَا لِلْحُسْنَى [الْحُسْنَی]وَ جَنِّبْنَا الْعُسْرَى وَ یَسِّرْنَا لِلْیُسْرَى وَ أَعْلِ لَنَا الدَّرَجَاتِ وَ ضَاعِفْ لَنَا الْحَسَنَاتِ وَ اقْبَلْ مِنَّا الصَّوْمَ وَ الصَّلاةَ وَ اسْمَعْ مِنَّا الدَّعَوَاتِ وَ اغْفِرْ لَنَا الْخَطِیئَاتِ وَ تَجَاوَزْ عَنَّا السَّیِّئَاتِ وَ اجْعَلْنَا مِنَ الْعَامِلِینَ الْفَائِزِینَ وَ لا تَجْعَلْنَا مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لا الضَّالِّینَ حَتَّى یَنْقَضِیَ شَهْرُ رَمَضَانَ عَنَّا وَ قَدْ قَبِلْتَ فِیهِ صِیَامَنَا وَ قِیَامَنَا وَ زَکَّیْتَ فِیهِ أَعْمَالَنَا وَ غَفَرْتَ فِیهِ ذُنُوبَنَا وَ أَجْزَلْتَ فِیهِ مِنْ کُلِّ خَیْرٍ نَصِیبَنَا فَإِنَّکَ الْإِلَهُ الْمُجِیبُ وَ الرَّبُّ الْقَرِیبُ [الرَّقِیبُ]وَ أَنْتَ بِکُلِّ شَیْ ءٍ مُحِیطٌ.

و کریم‌ترین کریمان، بر محمّد و اهل بیت پاکش درود فرست و روزه ما را پذیرفته بدار و به نیکى و تقوا پیوندش ده و همچنین کوشش ما را مورد قدردانى، و شب زنده داری ما را پذیرفته و قرائتمان را بالا رفته، و دعایمان را اجابت شده قرار ده و ما را به عاقبت به خیرى هدایت کن، و از دشواری برکنارمان بدار و ما را براى آسانى آماده ساز و درجاتمان را بالا بر، و حسناتمان را دوچندان کن و روزه و نماز ما را بپذیر و دعا‌های مان را شنوا باش، خطاهایمان را بیامرز و از گناهمان درگذر و ما را از عاملان رستگار قرار ده و از غضب شدگان و گمراهان قرار مده، تا ماه رمضان از ما سپرى گردد چنان که روزه‌ها و شب زنده‌داری‌مان را در آن پذیرفته باشى و کردارمان را در آن پاکیزه و گناهانمان را در آن مورد آمرزش قرار داده و سهم ما را در آن از هر خیرى فراوان ساخته باشى، به یقین تویى معبود اجابت کننده دعاها و پروردگار نزدیک به بندگان و تویى احاطه کننده بر هر چیز.

هفتم: خواندن دعای چهل‌وچهارم صحیفه سجادیه.

هشتم: خواندن دعایی که حضرت رسول(ص) در شب اول ماه رمضان می‌خواندند که این دعا به شرح زیر است: «الْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذِى أَکْرَمَنا بِکَ أَیُّهَا الشَّهْرُ الْمُبارَکُ. اللّٰهُمَّ فَقَوِّنا عَلَىٰ صِیامِنا وَقِیامِنا، وَثَبِّتْ أَقْدامَنا، وَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْکافِرِینَ. اللّٰهُمَّ أَنْتَ الْواحِدُ فَلا وَلَدَ لَکَ، وَأَنْتَ الصَّمَدُ فَلا شِبْهَ لَکَ، وَأَنْتَ الْعَزِیزُ فَلایُعِزُّکَ شَىْءٌ، وَأَنْتَ الْغَنِىُّ وَأَنَا الْفَقِیرُ، وَأَنْتَ الْمَوْلىٰ وَأَنَا الْعَبْدُ، وَأَنْتَ الْغَفُورُ وَأَنَا الْمُذْنِبُ، وَأَنْتَ الرَّحِیمُ وَأَنَا الْمُخْطِئُ، وَأَنْتَ الْخالِقُ وَأَنَا الْمَخْلُوقُ، وَأَنْتَ الْحَىُّ وَأَنَا الْمَیِّتُ، أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ أَنْ تَغْفِرَ لِى وَتَرْحَمَنِى وَتَجاوَزَ عَنِّى إِنَّکَ عَلَىٰ کُلِّ شَىْءٍ قَدِیرٌ؛ سپاس خدای را که به‌وسیله تو ای ماه مبارک، ما را گرامی داشت. خدایا، ما را بر روزه و شب‌زنده‌داری‌مان نیرو بخش و گام‌هایمان را استوار کن و بر کافران پیروزمان گردان. خدایا تو یگانه‌ای پس برایت فرزندی نیست و تو بی‌نیازی پس شبیهی برایت نمی‌باشد و تویی عزیز و چیزی عزیزت نکند و تویی بی‌نیاز و من تهیدستم و تویی مولا و من بنده‌ام و تویی آمرزنده و من گناهکارم و تویی مهربان و من خطاکارم و تویی آفریننده و من آفریده‌ام و تویی زنده و من مرده‌ام، از تو درخواست می‌کنم به مهرت که مرا بیامرزی و به من رحم کنی و از من درگذری، همانا تو بر هر چیز توانایی».

نهم: خواندن دعای جوشن کبیر و حج نیز در این شب توصیه شده است.

اعمال روز اول ماه رمضان

۱ـ غسل کردن
۲ـ صدقه دادن
۳ـ خواندن دو رکعت نماز که در رکعت اول حمد و اِنّا فَتَحْنا و در رکعت دوم حَمْد و هر سوره که بخواهیم قرائت شود.
۴ـ بعد از طلوع فجر ماه رمضان نیز خواندن این دعا از امام صادق(ع) توصیه شده است که می‌فرماید: اَللّهُمَّ قَدْ حَضَرَ شَهْرُ رَمَضانَ وَ قَدِ افْتَرَضْتَ عَلَینا صِیامَهُ وَاَنْزَلْتَ فیهِ الْقُرآنَ هُدی لِلنّاسِ وَبَیناتٍ مِنَ الْهُدی وَالْفُرْقانِ اَللّهُمَّ اَعِنّا عَلی صِیامِهِ وَتَقَبَّلْهُ مِنّا وَتَسَلَّمْهُ مِنّا وَسَلِّمْهُ لَنا فی یسْرٍ مِنَک وَعافِیةٍ اِنَّک عَلی کلِّشَیءٍ قَدیرٌ؛ خدایا ماه رمضان آمد و تو واجب کرده‌ای بر ما روزه این ماه را و فرو فرستادی در آن قرآن را که راهنمای مردم است و حجت‌هایی از هدایت و تمیز حق و باطل است خدایا کمک بده ما را بر روزه آن و آن را از ما بپذیر و سالم بدار ما را در این ماه و از این ماه و آن را نیز برای ما سالم گردان در آسانی و تندرستی که براستی تو بر هر چیز قادری ای بخشاینده مهربان.
۵- کثرت تلاوت قرآن نیز از توصیه‌ شده‌ترین اعمال ماه رمضان است.