کد خبر: ۴۳۳۵۲۵۶

تاریخ: ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۳:۱۶

«آیات سرخ»؛ تلاشی برای نمایش مقاومت معاصر از منظر قرآن

جشنواره بین‌المللی «آیات سرخ» با هدف روایت هنری مقاومت معاصر از منظر قرآن کریم، تلاش دارد تا با استفاده از زبان هنر، ایستادگی ملت‌ها در برابر ظلم را به‌ویژه در غزه، لبنان و یمن به تصویر بکشد. این رویداد هنری، پیوند مفاهیم قرآنی با مقاومت را در قالب آثار هنری و رسانه‌ای تبیین می‌کند.

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست خبری نخستین جشنواره بین‌المللی «آیات سرخ» با حضور شبیر فیروزیان، دبیر جشنواره؛ محمد خراسانی‌زاده، رئیس هیئت داوران و معاون هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و محمدمهدی عزیززاده، دبیر جشنواره امروز ۲۹ بهمن ماه در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزار شد.

در آغاز جلسه شبیر فیروزیان با بیان اینکه نقطه شروع شکل‌گیری این جشنواره به روزهای پایانی اسفند سال ۱۴۰۲ بازمی‌گردد، اظهار کرد: در آن مقطع و در آستانه ماه مبارک رمضان، در جلسه‌ای با حضور شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی شرکت داشتیم که بنده به‌عنوان معاون قرآن و عترت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت برای ارائه گزارشی از وضعیت و فعالیت‌های قرآنی کشور حضور پیدا کرده بودم. در جریان همان جلسه، شهید رئیسی نکته‌ای کلیدی را مطرح کردند که به‌نوعی نقطه عزیمت فکری و انگیزه اصلی برای شکل‌گیری این جشنواره شد.

وی ادامه داد: شهید رئیسی در آن دیدار تأکید کردند که مقاومت مردم غزه، مقاومتی کم‌نظیر و در تراز تاریخی است و این مقاومت باید به‌عنوان یک مقاومت قرآنی معرفی و تبیین شود. ایشان معتقد بودند که پیوند میان قرآن و ایستادگی مردم غزه باید برای افکار عمومی روشن شود و ابعاد معنایی، معرفتی و قرآنی این مقاومت به‌درستی تشریح شود. این سخن، ذهن ما را به این سمت سوق داد که ظرفیت‌های مغفول‌مانده‌ای برای روایت قرآنی مقاومت وجود دارد که تاکنون به‌صورت منسجم به آن پرداخته نشده است.

فیروزیان با اشاره به فضای رسانه‌ای آن مقطع گفت: همزمان با حوادث پس از عملیات هفتم اکتبر و تحولات بی‌سابقه‌ای که در غزه رخ داد، تصاویر و روایت‌های متعددی از انس مردم، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، با قرآن در شرایط بحرانی منتشر شد. تصاویری از کودکانی که بر تخت بیمارستان یا در میان آوارها، آیات قرآن را زمزمه می‌کردند، نشان می‌داد که قرآن نه‌تنها یک متن مقدس، بلکه بخشی از زیست روزمره و منبع آرامش و پایداری مردم در دل بحران است. همین مشاهدات عینی، ضرورت پرداخت هنری و رسانه‌ای به این پیوند را دو چندان کرد.

وی افزود: ایده‌ای که شهید رئیسی درباره اتصال مقاومت مردم غزه با قرآن مطرح کردند، به‌تدریج در ذهن ما به این جمع‌بندی رسید که روایت این مقاومت باید با زبان هنر و تصویرسازی هنری انجام شود. صرف بیان تحلیلی یا گزارش‌های خبری کلاسیک نمی‌تواند عمق این معنا را منتقل کند. آنچه نیاز است، خلق آثاری هنری با ادبیات قرآنی است که بتواند هم پیام مقاومت را منتقل کند و هم مخاطب را درگیر معنا و احساس کند.

فیروزیان با اشاره به وقایع اردیبهشت ۱۴۰۳ بیان کرد: شهادت رئیس‌جمهور و همراهان ایشان، فضای کشور را وارد مرحله‌ای جدید کرد و به‌دنبال آن، تغییر دولت نیز رخ داد. این شرایط موجب شد که اجرای عملی این ایده در همان دولت میسر نشود، اما این موضوع باعث کنار گذاشتن ایده نشد. این طرح همچنان به‌عنوان یک دغدغه جدی باقی ماند و پس از پایان دولت نیز پیگیری شد تا در زمان مناسب به مرحله اجرا برسد.

وی در ادامه به ضرورت‌های برگزاری جشنواره پرداخت و تصریح کرد: امروز ما صرفاً با یک جنگ سخت و نظامی مواجه نیستیم. در کنار میدان نبرد نظامی، یک جنگ نرم و پیچیده روایت‌ها جریان دارد که در آن، رسانه و هنر نقشی تعیین‌کننده دارند. دشمن تلاش می‌کند با ابزارهای رسانه‌ای، واقعیت‌ها را وارونه جلوه دهد و مقاومت را تضعیف‌شده یا بی‌ثمر نشان دهد. در چنین شرایطی، روایت هنرمندانه و الهام‌گرفته از مفاهیم قرآنی، یک ضرورت راهبردی است.

فیروزیان با اشاره به تحولات منطقه‌ای افزود: هرچند نقطه آغاز این جشنواره مسئله غزه بود، اما با گسترش میدان مقاومت در لبنان، یمن و حتی ایران، به‌ویژه در جریان جنگ 12 روزه، دامنه موضوعی جشنواره نیز توسعه پیدا کرد. مقاومت و همبستگی مردم ایران در آن مقطع، جلوه‌ای کم‌نظیر از وحدت ملی و ایستادگی بود که ظرفیت‌های فراوانی برای تصویرسازی هنری دارد و نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

وی ادامه داد: در جنگ روایت‌ها، موظف هستیم واقعیت افول تدریجی جبهه استکبار را برای افکار عمومی به تصویر بکشیم. رسانه‌های غربی تلاش می‌کنند با برجسته‌سازی ظواهر قدرت، این افول را پنهان کنند، اما نشانه‌های فرسایش درونی به‌وضوح قابل مشاهده است. هنر می‌تواند این لایه‌های پنهان را آشکار کند و تصویری عمیق‌تر و ماندگارتر از واقعیت ارائه دهد.

فیروزیان با تأکید بر جایگاه قرآن در این رویکرد گفت: قرآن، کتاب تبیین و بصیرت‌بخشی است و اساس این جشنواره بر آن است که هنرمند، اثر خود را با الهام مستقیم از مفاهیم قرآنی و در چارچوب موضوع مقاومت خلق کند. این ویژگی، مزیت نسبی و وجه تمایز جشنواره «آیات سرخ» نسبت به بسیاری از جشنواره‌های هنری دیگر است که الزام مشخصی برای پیوند با قرآن ندارند. اتصال قرآن به هنر، به‌دلیل ماهیت معجزه‌گون قرآن، می‌تواند قدرت اثرگذاری هنر را چند برابر کند. مقاومت ملت‌های منطقه، در عمل تفسیر زنده و عینی مفاهیم قرآنی است و بازنمایی هنری این واقعیت‌ها، نه‌تنها یک فعالیت فرهنگی، بلکه یک مسئولیت تاریخی و رسانه‌ای محسوب می‌شود.

فیروزیان در تشریح هدف نهایی جشنواره تصریح کرد: جشنواره «آیات سرخ» یک رویداد هنری ـ معرفتی است که می‌کوشد با استفاده از ظرفیت‌های متنوع هنری، صحنه‌های ماندگار و کمتر دیده‌شده مقاومت معاصر را روایت کند و در مسیر تحقق جهاد تبیین، به‌ویژه در حوزه هنر، نقش‌آفرینی مؤثری داشته باشد.

وی سپس به مشارکت نهادها اشاره کرد و گفت: شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای توسعه فرهنگ قرآنی و سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران از اصلی‌ترین ارکان پشتیبان این جشنواره هستند. در کنار این نهادها، دانشگاه سوره، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و برخی مجموعه‌های بخش خصوصی نیز برای همکاری و حمایت اعلام آمادگی کرده‌اند.

فیروزیان با قدردانی از همراهی مسئولان فرهنگی کشور اظهار کرد: حمایت و همدلی مدیران فرهنگی، چه در سطح ملی و چه در مدیریت شهری، نقش مهمی در به ثمر رسیدن این رویداد داشته است. این همراهی‌ها نشان می‌دهد که ظرفیت هم‌افزایی نهادی در حوزه قرآن و هنر وجود دارد و می‌توان با تکیه بر آن، رویدادهایی اثرگذار و ماندگار را برای جامعه رقم زد.

هنر و انتقال مفاهیم دینی و انقلابی

فیروزیان با اشاره به نقش هنر در انتقال مفاهیم عمیق دینی و انقلابی تأکید کرد: تجربه تاریخی نشان داده است که هنر، مؤثرترین زبان برای ارتباط با افکار عمومی است. اگر مفاهیم قرآنی و معنایی در قالب‌های صرفاً گفتاری یا نوشتاری محدود بماند، دامنه اثرگذاری آن کاهش می‌یابد. هنر می‌تواند معنا را به احساس و تجربه زیسته مخاطب تبدیل کند. از همین رو، جشنواره «آیات سرخ» تلاش دارد از ظرفیت‌های متنوع هنری برای روایت مقاومت بهره گیرد. این رویکرد می‌تواند پیام قرآن و مقاومت را فراتر از مرزهای جغرافیایی منتقل کند.

وی با بیان اینکه این جشنواره صرفاً یک رویداد مقطعی نیست، اظهار کرد: هدف‌گذاری ما ایجاد یک جریان پایدار در حوزه هنر قرآنی با محوریت مقاومت است. آثار تولیدشده در این جشنواره می‌توانند به‌عنوان سرمایه فرهنگی در آینده مورد استفاده قرار گیرد. این آثار قابلیت نمایش، بازنشر و عرضه در سطوح ملی و بین‌المللی را دارند. نگاه ما این است که هنر قرآنیِ ناظر به مقاومت، به یک گفتمان فعال در فضای فرهنگی کشور تبدیل شود. تحقق این هدف نیازمند همراهی مستمر هنرمندان و نهادهای فرهنگی است.

فیروزیان در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به مسئولیت رسانه‌ها گفت: رسانه‌های قرآنی و فرهنگی، به‌ویژه خبرگزاری‌های تخصصی، نقش مهمی در تثبیت و گسترش گفتمان این جشنواره دارند. بازتاب دقیق و عمیق آثار و اهداف جشنواره می‌تواند به فهم بهتر جامعه از پیوند قرآن و مقاومت کمک کند. این مسیر، نیازمند هم‌افزایی میان هنرمند، رسانه و نهادهای سیاست‌گذار فرهنگی است. جشنواره «آیات سرخ» تلاشی در همین راستاست تا روایت مقاومت، مستند، هنرمندانه و الهام‌گرفته از مفاهیم قرآنی در حافظه فرهنگی جامعه ماندگار شود.

در ادامه نشست، محمد خراسانی‌زاده، رئیس هیئت داوران نخستین جشنواره بین‌المللی «آیات سرخ» و معاون هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران با اشاره به برگزاری باشکوه دهه مبارک فجر اظهار کرد: دهه مبارک فجر را پشت سر گذاشتیم و شاهد جشن ملی و کم‌نظیر سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی با حضوری گسترده مردم بودیم؛ حضوری که در شرایط تلاش همه‌جانبه دشمنان برای خدشه وارد کردن به باورها، ارکان نظام اسلامی و آرمان‌های الهی انقلاب شکل گرفت. برآوردها از حضور میدانی حدود ۳۴ میلیون نفر، یعنی نزدیک به یک‌سوم جمعیت کشور حکایت دارد و همراهی بسیاری از افرادی که امکان حضور میدانی نداشتند نیز قابل توجه بود.

وی افزود: خدا را شاکریم که بهمن‌ماه برای اهالی هنر ویژگی مضاعفی دارد و آن برگزاری جشنواره‌های هنری فجر است که بخش عمده‌ای از آن‌ها به مراحل پایانی و اختتامیه رسیده‌اند. یکی از جشنواره‌هایی که از ابتدا برنامه‌ریزی آن برای پس از سایر جشنواره‌ها انجام شده بود، در هفته پیش رو فعالیت خود را آغاز خواهد کرد. سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران نیز در تمامی این رویدادها، بدون استثنا، افتخار همراهی کامل داشته و مسئولیت‌های خود را به‌درستی ایفا کرده است.

خراسانی‌زاده با اشاره به حضور آثار سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در جشنواره فیلم فجر گفت: در این دوره با چهار فیلم در جشنواره فیلم فجر حضور داشتیم و در تکمیل سخنان آقای فیروزیان، به فیلم سینمایی «سرزمین فرشته‌ها» اشاره می‌کنم؛ اثری با روایتی فراملی و فرامنطقه‌ای، با زبانی جهانی و نگاهی کاملاً قرآنی به مسئله مقاومت. در این فیلم، مصادیقی چون کودکان غزه که زیر بمباران، با وجود از دست دادن خانه و خانواده، همچنان به قرآن تمسک می‌جویند، معنای حقیقی ایستادگی در برابر ظلم که دستور صریح قرآن کریم است به تصویر کشیده شده و حقارت رژیم صهیونیستی برای جهانیان آشکار می‌شود.

وی ادامه داد: توجه به قرآن کریم با شکل‌گیری انقلاب اسلامی وارد مرحله‌ای تازه شد. در روایات معصومین(ع) آمده است که با ظهور حضرت حجت(عج)، گویی دین تازه‌ای عرضه می‌شود؛ در‌حالی‌که می‌دانیم ظهور نیز همانند غیبت، فرایندی تدریجی است. امید داریم وقایع شتابان و کم‌سابقه سال‌های اخیر، به‌ویژه دو سه سال گذشته، نویدبخش نزدیکی به این جریان بزرگ باشد. پیش از انقلاب اسلامی، برداشت‌ها از مفاهیم قرآنی متفاوت بود؛ اما با حضور حضرت امام خمینی(ره) به‌عنوان مفسر قرآن، مرجع تقلید و رهبر سیاسی، تفسیر قرآن معنایی تازه یافت. این نگاه قرآنی را امروز نیز در بیانات مقام معظم رهبری می‌توان مشاهده کرد؛ نگاهی که فراتر از مرزهای دینی و اعتقادی، دل‌های مردم منصف جهان را به خود جذب کرده است.

رئیس هیئت داوران جشنواره «آیات سرخ» با بیان اینکه انقلاب اسلامی تعریف تازه‌ای از اجرای عملی مفاهیم قرآنی و مقاومت در برابر ظلم ارائه داد، گفت: آغاز فعالیت رسانه‌ای و انتشار فراخوان این جشنواره در فاصله میان دهه مبارک فجر و ماه مبارک رمضان، می‌تواند پیوندی معنادار میان قرآن کریم و انقلاب اسلامی ایجاد کند. یکی از چالش‌های فعالیت‌های هنری قرآنی در گذشته، پراکندگی اقدامات و نبود ساختار حرفه‌ای بود؛ در حالی‌که این جشنواره با مضمون مشخص قرآنی، از متخصصان حوزه‌های مختلف هنری دعوت می‌کند تا با برداشت صحیح از متن و تفسیر قرآن، آثاری ماندگار خلق کنند؛ آثاری که مخاطب با دیدن فیلم، خواندن شعر و داستان، مشاهده عکس، نقاشی یا آثار مستند و داستانی، معنا و مفهوم آیات را به‌درستی درک کند.

وی افزود: این جشنواره متعلق به نهاد یا دستگاه خاصی نیست، بلکه متعلق به جمعی دغدغه‌مند است که هر یک سابقه‌ای طولانی در فعالیت‌های قرآنی دارند. با این حال، دستگاه‌ها وظیفه دارند از چنین حرکت‌های مردمی حمایت کنند و سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران نیز تمام‌قد در کنار این رویداد ایستاده است.

خراسانی‌زاده با اشاره به فرآیند داوری جشنواره گفت: پس از پایان مهلت ارسال آثار، غربالگری اولیه با حضور جمعی منتخب از اعضای هیئت داوران انجام می‌شود و سپس آثار برگزیده در جلسات داوری نهایی به‌صورت حضوری و مبتنی بر بحث و گفت‌وگوی جمعی مورد ارزیابی دقیق قرار خواهند گرفت. هیئت انتخاب و داوران تفکیک‌شده نخواهند بود و از مجموع هفت داور، چهار نفر مسئولیت هیئت انتخاب را بر عهده دارند و در نهایت، ارزیابی نهایی با حضور هر هفت داور تکمیل می‌شود.

وی در معرفی اعضای هیئت داوران افزود: در این دوره از حضور وحید یامین‌پور در حوزه ادبیات داستانی و پژوهش‌های قرآنی، علی‌رضا معاف، معاون اسبق قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، میلاد عرفان‌پور، شاعر نام‌آشنای معاصر؛ مجید اسماعیلی، کارگردان و تهیه‌کننده آثار سینمایی و پویانمایی و رئیس پیشین موزه سینما و استاد عبدالحمید قدیریان از چهره‌های برجسته هنرهای تجسمی و سینما بهره‌مند خواهیم بود. همچنین شبیر فیروزیان، دبیر رویداد در تمامی مراحل داوری حضور فعال خواهند داشت و بنده نیز به‌عنوان استادیار گروه هنر اسلامی دانشگاه شاهد و طراح گرافیک، افتخار خدمتگزاری در کنار این جمع را دارم.

رئیس هیئت داوران جشنواره «آیات سرخ» ابراز امیدواری کرد: ترکیب تخصص قرآنی و هنری داوران، زمینه انتخاب بهترین آثار را فراهم کند و در آیین پایانی این رویداد، آثار برگزیده با همراهی رسانه‌ها به‌خوبی به مردم معرفی شوند. از تلاش خبرنگاران و اهالی رسانه سپاسگزارم و امیدوارم همه ما در پناه قرآن کریم موفق و مؤید باشیم.

در بخش پایانی این نشست خبری، محمد عزیززاده، دبیر اجرایی جشنواره نیز طی سخنانی اظهار کرد: دریافت آثار در تمامی رشته‌ها به‌صورت برخط انجام می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند با جست‌وجوی عبارت «آیات سرخ» در موتورهای جست‌وجو، از طریق نخستین لینک نمایش‌داده‌شده وارد سایت جشنواره آیات سرخ شوند. بخش‌های رقابتی جشنواره در حوزه هنرهای تجسمی شامل رشته‌های نقاشی، عکاسی، پوستر، کارتون و کاریکاتور است. در حوزه سینما نیز بخش‌های فیلم کوتاه داستانی، فیلم مستند، پویانمایی و نماهنگ پیش‌بینی شده و در بخش ادبیات، شعر و داستان کوتاه مورد داوری قرار می‌گیرد. همچنین در حوزه نوآوری‌های علمی، دو بخش شامل ایده‌های خلاقانه متناسب با موضوع‌ها و محورهای محتوایی جشنواره و نیز اسناد و نوشتارهای تحلیلی، سیاسی و راهبردی که توسط صاحب‌نظران و اندیشمندان تهیه شده باشد، در نظر گرفته شده است.

وی افزود: تمامی مقررات عمومی، شرایط ارسال آثار و ضوابط شرکت در جشنواره در بستر سایت طراحی‌شده جشنواره بارگذاری شده و امکان ارسال آثار هم از طریق تلفن همراه و هم رایانه شخصی فراهم است. افرادی که آثاری را تولید کرده‌اند، می‌توانند از طریق این سامانه آثار خود را ثبت و ارسال کنند. همچنین فرآیند داوری از مرحله انتخاب اولیه آثار تا مرحله تبادل آرا و داوری نهایی، به‌صورت کامل در سامانه پیش‌بینی فنی شده است. آثار برگزیده این امکان را خواهند داشت که در پایان جشنواره و همزمان با مراسم اختتامیه، در معرض نمایش قرار گیرند. امیدواریم این جشنواره بستر مناسبی برای تولید و نمایش آثاری باشد که با محور مقاومت و با ارتباط مفهومی با قرآن کریم و آنچه امروز در جهان اسلام در مسیر مقابله با سلطه و حفظ استقلال در حال وقوع است، شکل بگیرد و قابلیت عرضه فرهنگی و هنری داشته باشد.

عزیززاده در پایان گفت: با توجه به تمدید صورت‌گرفته، مهلت ارسال آثار تا ۱۲ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ ادامه خواهد داشت و پیش‌بینی می‌شود آیین اختتامیه و معرفی آثار برگزیده در ۲۳ خردادماه برگزار شود. در خصوص جوایز نیز، اگرچه جوایز نقدی در سایت جشنواره درج شده است، اما بسته نهایی جوایز متناسب با نوع و کیفیت آثاری که به جشنواره می‌رسد، نهایی خواهد شد.