کد خبر: ۴۳۳۵۸۷۳

تاریخ: ۰۲ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۲:۳۷

یک عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد پاسخ داد

چگونه صبر آگاهانه زمینه‌ساز ظهور می‌شود

در روزگاری که جهان معاصر با موجی از ناامنی‌ها، فشارهای اقتصادی و بحران‌های گوناگون روبه‌روست، بازخوانی مفاهیم بنیادینی چون صبر و مقاومت، ضرورتی دوچندان می‌یابد. قرآن کریم، به‌ویژه در آیات ۱۵۵ و ۱۵۶ سوره بقره، سنت همیشگی ابتلاء و آزمون الهی را یادآور می‌شود و مؤمنان را به پایداری در برابر خوف، گرسنگی و کاستی‌ها فرا می‌خواند. این آموزه‌ها، در نگاه معارف اهل‌ بیت(ع)، تنها ناظر به گذشته نیست، بلکه افقی روشن به آینده و مسئله انتظار می‌گشاید.

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمهدی مرویان حسینی؛ عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، شامگاه اول اسفندماه در نشست علمی«صبر و مقاومت ویژگی یاران امام زمان، مروری بر آیات 155 و 156 سوره مبارکه بقره» که از سوی انجمن علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد و از سلسله نشست‌های «سی شب، سی آیه» برگزار شد، به تبیین نسبت این آیات با فرهنگ انتظار پرداخت و با استناد به روایات، صبر آگاهانه و مقاومت در برابر سختی‌ها را از شاخصه‌های اساسی یاران حضرت ولی‌عصر(عج) برشمرد؛ ویژگی‌ای که در پرتو آن، ابتلائات نه مانع حرکت، بلکه زمینه‌ساز تعالی و تعجیل در فرج خواهند بود.

مشروح سخنان این استاد حوزه و دانشگاه به شرح زیر است:

ماه مبارک رمضان فرارسیده و رحمت الهی وزیدن گرفته است و این ما هستیم که باید خود را در معرض این رحمت قرار دهیم. طبیعتاً قرارگرفتن در مسیر این نسیم الهی، در پرتو عمل به آموزه‌های دینی، مناجات، دعا، استغفار، غنیمت‌شمردن فرصت، قرائت قرآن و ذکر محقق می‌شود. هر کس از این توصیه‌ها بهره گیرد، بهره کامل برده است. امید آن داریم که با فرارسیدن عید سعید فطر، خرسند و خوشحال باشیم که از این فرصت ارزشمند بهره‌برداری کرده‌ایم.

سخن درباره آیات ۱۵۵ و ۱۵۶ سوره بقره است. در روز جمعه قرار داریم؛ روزی که در آموزه‌های دینی ما با نام مبارک حضرت مهدی(عج) عجین شده است. براساس روایتی که در کتاب مفاتیح آمده، شخصی خدمت امام هادی(ع) رسید و گفت معنای این روایت را نمی‌فهمم: «لا تعادوا الأیام فتعادیکم»؛ با روزها دشمنی نکنید تا آن‌ها نیز با شما دشمنی نورزند. حضرت فرمودند مراد از این ایام، ما اهل‌بیت(ع) هستیم؛ اگر کسی با ما عداوت ورزد، در حقیقت برای خود عداوت خریده است.

سپس فرمودند: روز شنبه مخصوص نبی اکرم(ص) است، روز یکشنبه مخصوص حضرت علی(ع) است تا رسیدند به روز جمعه و فرمودند این روز نیز مخصوص فرزندم مهدی است. روز جمعه، روز شماست؛ روزی که امید و انتظار ظهور و فرج در میان شیعیان زنده است. ما در این روز بر خوان کرم حضرت مهدی(عج) مهمان هستیم و همه خلایق، از جن و انس و حیوان، به برکت امام(عج) روزی می‌خورند و اگر امام نباشد، آسمان و زمین فروخواهد پاشید.

آیات مورد بحث با وجود مقدس امام عصر(عج) مرتبط است. در مواجهه با آیات شریفه، گاهی به ظاهر و گاهی به باطن آن‌ها استناد می‌کنیم؛ چنان‌که فرموده‌اند آیات قرآن دارای ظاهر و باطن است. این آیات نیز بنابر روایات رسیده از ائمه(ع)، از جهت باطنی با وجود مقدس امام زمان(عج) ارتباط دارد.

در آیه ۱۵۵ آمده است: «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ ۗ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ * الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ». در هنگام مواجهه با مصیبت، به همه ما توصیه شده است که بگوییم: «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ».

یکی از سنت‌های قطعی و تغییرناپذیر الهی، ابتلاء و آزمون بندگان است و خداوند فرموده است که یقیناً همه شما را در این دنیا آزمایش می‌کنیم. امام(ع) مخاطب این آیه را مؤمنان دانسته‌اند؛ در کتاب «کمال‌الدین» صفحه ۶۴۹، امام صادق(ع) فرمودند: «لیبلونکم» یعنی «المؤمنین». مراد آن است که خطاب آیه متوجه مؤمنان است و مؤمن در فرهنگ اهل‌بیت(ع)، شیعیان هستند. این فرمایش امام صادق(ع) از باب تأویلات و بواطن آیه است؛ وگرنه بر اساس ظاهر آیه، همه انسان‌ها مخاطب آن هستند.

اجرای سنت ابتلاء برای همه حتی انبیاء

این سنت، همگانی و قطعی است و حتی انبیا نیز مشمول آن هستند؛ چنان‌که ابراهیم خلیل‌الرحمن نیز اگر بخواهد به مقام امامت برسد، باید مورد امتحان قرار گیرد. همچنین سلیمان هنگامی که تخت بلقیس را برای او آوردند، فرمود: «هٰذا مِن فضلِ ربّی لِیبلُوَنی»؛ این از فضل پروردگار من است تا مرا بیازماید که آیا نسبت به نعمتی که به من عطا کرده شکرگزارم یا کفران نعمت می‌کنم. خداوند مهربان، ارحم‌الراحمین است و نسبت به بندگان خویش رحمان و رحیم است.

همان‌گونه که وقتی دانشجویی قصد شرکت در امتحان دارد، محدوده و مواد آزمون برای او روشن است، در این آیه شریفه نیز مواد امتحان بیان شده است؛ از جمله خوف، جوع، نقص مال، جان و ثمرات و مانند آن‌ها. همچنین تأکید شده است که صابران را بشارت دهید؛ همان‌ها که مشمول درود و رحمت الهی‌اند.

در ذیل این آیات، سه روایت نقل شده که آن‌ها را با مسئله ظهور مرتبط می‌سازد. این آیه از جمله آیاتی است که برخی آن را از علائم ظهور امام زمان(عج) دانسته‌اند. از امام صادق(ع) نقل شده است که پیش از قیام حضرت مهدی(عج)، نشانه‌هایی پدیدار خواهد شد؛ از جمله گرفتاری برای بندگان مؤمن.

راوی از امام صادق(ع) پرسید: این ابتلائات چیست؟ حضرت فرمود: «خوف» به معنای حاکمیت حکومت‌های ظالم و ستمگر است؛ «جوع» به گران شدن کالاها اشاره دارد، به‌گونه‌ای که اقتصاد، بازرگانی و تجارت مردم تحت تأثیر قرار می‌گیرد و توان مالی آنان کاهش می‌یابد؛ مرگ‌های زودرس رخ می‌دهد و برکت محصولات و میوه‌ها کم می‌شود. در چنین شرایطی، صابران در این امتحانات به ظهور حضرت مهدی(عج) بشارت داده شده‌اند. سپس حضرت خطاب به راوی و صحابی خود تأکید فرمود که این بیان، تأویل آیه است.

این روایت را محمد بن ابراهیم نعمانی با ذکر سلسله سند از محمد بن مسلم نقل کرده است. راویان این سلسله، همگی مورد وثوق‌اند و روایت از جهت سندی معتبر شمرده می‌شود.

نشانه‌هایی دیگر از ظهور

در اینجا نشانه‌های پیش از قیام مطرح شده و ضمن بیان این موارد، به ویژگی یاران امام نیز اشاره گردیده است؛ بدین معنا که یاران امام زمان(عج) کسانی خواهند بود که اهل صبر باشند. بنابراین، صبر در این امتحانات، صبری آگاهانه و به‌مثابه یک عمل ارادی است. کسی که بر روزه صبر می‌کند، ناگزیر به تحمل نیست و می‌تواند روزه خود را بشکند و مرتکب معصیت شود؛ اما این نوع صبر، انتخابی و از روی آگاهی است. کسانی که دارای چنین صبر آگاهانه و روحیه مقاومت‌اند و صحنه را خالی نمی‌کنند، از یاران و صحابه امام زمان(عج) به شمار می‌آیند. اگر بخواهیم ظهور را نزدیک کنیم، برترین عمل، انتظار فرج است.

انتظار، لازمه قرار گرفتن در صف یاران امام زمان(عج) است که یکی از ارکان آن، مقاومت است. امروز استکبار جهانی در پی آن است که ملت‌ها را به خود وابسته سازد؛ ازاین‌رو با ایجاد فشارهای اقتصادی، آنان را در تنگنا قرار می‌دهد.

امروز ایالات متحده آمریکا تمام توان و فشار خود را به کار گرفته است تا مردم ایران را به تبعیت از خود وادار کند؛ در چنین شرایطی، نمی‌توان با تسلیم در برابر او مدعی انتظار ظهور امام زمان(عج) بود. اگر اهل صبر باشیم، خداوند بشارت داده است که زمینه برای ظهور و فرج فراهم خواهد شد، دست استکبار از زندگی ما کوتاه می‌شود و بساط آن برچیده خواهد شد؛ و بدین‌گونه زمینه برای ظهور نیز مهیا می‌گردد.

صبر آگاهانه؛ زمینه‌ساز ظهور

این سنتِ ابتلاء و آزمایش، متوجه ما نیز هست و ما هم در معرض آن قرار داریم. راهِ زمینه‌سازی، صبر و مقاومتِ آگاهانه است. البته ترس و گرسنگی و از دست رفتنِ جان‌های محترمی چون فرماندهان، دانشمندان هسته‌ای و مردم نیز از جمله مواد امتحانی است. ان‌شاءالله خداوند توفیق دهد تا وظیفهٔ انتظار را به معنای واقعی تحقق ببخشیم، صبر آگاهانه داشته باشیم و این صبر، زمینه‌ساز تعجیل در فرج باشد.

منتظرانِ مصلح، خود باید صالح باشند. اگر می‌خواهیم حضرت تشریف بیاورند، باید صالح باشیم، فضا را مهیا کنیم و به سمت تمدن جهانیِ مهدوی پیش برویم.