کد خبر: ۴۳۳۶۷۲۰

تاریخ: ۰۶ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۹:۰۸

در نشست «چگونگی تلاوت قرآن در احادیث» مطرح شد

انس آگاهانه با قرآن توصیه مؤکد اهل‌ بیت(ع)

یک حافظ کل قرآن کریم، در نشست «چگونگی تلاوت قرآن در احادیث» با اشاره به جایگاه والای تلاوت در آیات و روایات تأکید کرد: آنچه در فرهنگ اهل‌ بیت(ع) اصالت دارد، صرفِ کثرت ختم نیست، بلکه تلاوتی است که با ترتیل، فهم و تدبر همراه باشد و به تغییر در جان انسان بینجامد.

به گزارش خبرنگار ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمجتبی رضوی، حافظ کل قرآن کریم و کارشناس نشست «چگونگی تلاوت قرآن کریم در احادیث» که شب گذشته پنجم اسفندماه در سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم برگزار شد، در آغاز سخنان خود به جایگاه بنیادین تلاوت در فرهنگ وحی اشاره کرد و گفت: تلاوت قرآن از نخستین روز‌های بعثت پیامبر اکرم (ص) با جامعه اسلامی پیوند خورده است. نخستین آیاتی که بر قلب پیامبر نازل شد با فرمان «اقرأ» آغاز شد؛ این یعنی خواندن، آغاز حرکت امت اسلامی است. پیامبر (ص) خود نخستین قاری قرآن بود؛ آیات را با صوتی دلنشین برای مردم تلاوت می‌کرد و اصحاب نیز قرآن را سینه‌به‌سینه می‌آموختند و حفظ می‌کردند.

وی افزود: در مسجدالنبی(ص)، حلقه‌های تلاوت شکل می‌گرفت و قاریان برجسته‌ای همچون عبدالله بن مسعود و ابیّ بن کعب مأمور به تعلیم قرآن بودند. فرهنگ تلاوت از همان عصر نزول، تنها به خواندن الفاظ محدود نبود، بلکه با فهم، عمل و تربیت گره خورده بود. جامعه صدر اسلام با تلاوت آیات الهی ساخته شد و همین انس مستمر با قرآن بود که تحولی عظیم در اخلاق و رفتار مردم ایجاد کرد.

رضوی با اشاره به تأکیدات قرآنی درباره کیفیت تلاوت اظهار کرد: خداوند در آیه «وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا» دستور می‌دهد قرآن را شمرده و با تأمل بخوانید. همچنین در آیه «أَفَلَا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ» انسان‌ها را به تدبر در آیات فرا می‌خواند. این دو اصل—ترتیل و تدبر—شالوده تلاوت صحیح در نگاه قرآن است.

این کارشناس قرآنی با نقل چند حدیث از پیامبر اکرم (ص) گفت: در روایتی مشهور آمده است: «خَیْرُکُم مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ»؛ بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و آموزش دهد. در حدیثی دیگر پیامبر (ص) می‌فرمایند: «اقْرَؤُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ یَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ شَفِیعًا لِأَصْحَابِهِ»؛ قرآن را بخوانید که در قیامت شفیع اهل خود خواهد بود. همچنین در روایت دیگری آمده است: «نَوِّرُوا بُیُوتَکُمْ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ»؛ خانه‌های خود را با تلاوت قرآن نورانی کنید. این روایات نشان می‌دهد که تلاوت قرآن، هم عامل رشد فردی است و هم مایه نورانیت جامعه.

وی ادامه داد: با این همه، باید توجه داشت که در کنار تأکید بر اصل تلاوت، کیفیت آن نیز در روایات بسیار مورد توجه قرار گرفته است. همچنین تأکید شده است که قرآن، عهد الهی با بندگان است و شایسته است مسلمان هر روز بخشی از این عهد را مرور کند.

رضوی با اشاره به روایات مرتبط با مدت ختم قرآن اظهار کرد: در منابع حدیثی نقل‌های گوناگونی درباره زمان ختم قرآن آمده است. در روایتی از امام معصوم(ع) نقل شده است که «دوست ندارم قرآن در کمتر از سه روز خوانده شود»؛ این تعبیر ناظر به آن است که سرعت زیاد، فرصت تدبر را از انسان می‌گیرد. در مقابل، درباره برخی اصحاب اهل‌بیت(ع) نقل شده که در ماه مبارک رمضان تا چهل ختم قرآن انجام می‌دادند. همچنین درباره اقامت در مکه توصیه شده است که زائر در مدت حضور خود دست‌کم یک ختم قرآن داشته باشد.

وی ادامه داد: این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که عدد و زمان، موضوعیت اصلی ندارد؛ بلکه شرایط زمانی و مکانی، حال و ظرفیت افراد و میزان آمادگی روحی آنان تعیین‌کننده است. عنوان نشست نیز «چگونگی تلاوت» است؛ بنابراین پرسش اساسی این نیست که در چه مدتی قرآن را ختم کنیم، بلکه مهم آن است که چگونه بخوانیم.

این حافظ کل قرآن با استناد به روایتی از امیرالمؤمنین(ع) گفت: «قرائتی که در آن تدبر نباشد، خیری ندارد.» بنابراین تلاوتی که صرفاً به سرعت خواندن و به پایان رساندن سوره‌ها محدود شود، انسان را به عمق معارف قرآن نمی‌رساند. هدف آن است که آیات الهی در جان ما اثر بگذارد و دل‌های سخت را نرم کند.

وی با اشاره به مفهوم «ترتیل» تصریح کرد: ترتیل به معنای شمرده، روشن و همراه با بیان صحیح خواندن است. شتاب‌زدگی در تلاوت، بدون مکث و تأمل، اثرگذاری آیات را کاهش می‌دهد. در روایات آمده است که همت انسان نباید تنها به پایان رساندن سوره باشد، بلکه باید در پی فهم، تأثر قلبی و عمل به آیات باشد.

رضوی تأکید کرد: انس روزانه با قرآن حتی اگر در حد چند آیه باشد بسیار ارزشمند است. استمرار در تلاوت، پیوند انسان با کلام الهی را حفظ می‌کند. البته استعدادها و ظرفیت‌ها متفاوت است؛ نمی‌توان نسخه واحدی برای همه پیچید. برخی توان ختم‌های متعدد دارند و برخی کمتر، اما مهم آن است که این ارتباط قطع نشود و تلاوت با توجه و صداقت همراه باشد.

وی با اشاره به فضیلت ماه مبارک رمضان گفت: زمان‌ها و مکان‌ها در بهره‌مندی از قرآن اثرگذارند. ماه رمضان، بهار قرآن است و فرصت مضاعفی برای انس با کلام وحی فراهم می‌کند. همچنین سرزمین‌هایی مانند مکه ویژگی خاص دارند و توصیه‌های ویژه‌ای درباره تلاوت در آن‌ها وارد شده است؛ اما در همه این شرایط، اصل بر فهم و تدبر است، نه صرف کثرت ختم.

رضوی در پایان اظهار کرد: تلاوت مطلوب آن است که همراه با تلفظ صحیح، صوت نیکو، توجه قلبی و تلاش برای فهم معنا باشد. اگر انسان بکوشد کلمات الهی را بفهمد و در زندگی خود جاری سازد، قرآن در دنیا چراغ هدایت او و در آخرت شفیع او خواهد بود. امیدواریم خداوند توفیق انس حقیقی، آگاهانه و اثرگذار با قرآن کریم را به همه ما عنایت فرماید.