کد خبر: ۴۳۳۶۹۳۰

تاریخ: ۰۶ اسفند ۱۴۰۴ - ۲۲:۳۸

پاسخ علمی به شبهات درباره زنان در نهج‌البلاغه

در ادامه سلسله نشست‌های معرفی و تحلیل انتقادی آثار برتر قرآنی ـ حدیثی جهان، کتاب «تاریخ‌گذاری حدیث نواقص‌العقول» معرفی و بررسی شد.

به گزارش ایکنا، در ادامه سلسله نشست‌های معرفی و تحلیل انتقادی آثار برتر قرآنی ـ حدیثی جهان، روز چهارشنبه ششم اسفندماه، کتاب «تاریخ‌گذاری حدیث نواقص‌العقول» اثر سمانه عزیزی، پژوهشگر حوزه نهج‌البلاغه و مدرس دانشگاه شهید بهشتی، در نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم معرفی و بررسی شد.

عزیزی در این نشست با اشاره به شبهات گسترده درباره برخی عبارات منسوب به نهج‌البلاغه، به‌ویژه روایت «نقصان عقل زنان» گفت: به دلیل پاسخ‌گو نبودن برخی شروح و تفاسیر موجود، تمامی احادیث مرتبط با مذمت زنان در نهج‌البلاغه را از حیث سند، متن و منبع مورد بررسی قرار دادیم.

وی توضیح داد که در این کتاب از روش «تاریخ‌گذاری حدیث» به‌عنوان روشی روزآمد و بین‌المللی بهره گرفته شده است؛ روشی که زادگاه حدیث، نخستین منبع نقل و مسیر انتقال آن در منابع شیعه و سنی را شناسایی می‌کند. به گفته او، در این رویکرد، حدیث به‌مثابه یک گزارش تاریخی بررسی می‌شود، نه صرفاً متنی فقهی یا کلامی.

این پژوهشگر با اشاره به دیدگاه برخی خاورشناسان مبنی بر تردید در اصالت احادیث و ادعای جعل آن‌ها توسط گردآورندگان، اظهار کرد: در این کتاب تلاش کرده‌ایم با استفاده از همان روش‌های ترکیبی که مستشرقان به کار گرفته‌اند، به این شبهات پاسخ دهیم.

عزیزی از ترسیم «شبکه اسناد» یا به تعبیر برخی پژوهشگران «شبکه عنکبوتی» سخن گفت و افزود: با رسم شبکه‌ای گسترده از راویان هر حدیث، می‌توان محل افتادگی، ادراج، خطا یا احتمال جعل را شناسایی کرد. در این مسیر، حلقه مشترک راویان نیز بررسی می‌شود تا احتمال جعل یا تحریف در نقطه‌ای خاص ارزیابی شود.

وی درباره نتیجه پژوهش خود در خصوص روایت «نواقص‌العقول» تصریح کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد بخش نخست روایت که ناظر به توصیه پیامبر(ص) درباره صدقه دادن زنان است، ریشه در روایت نبوی دارد؛ اما بخش مربوط به «نقصان عقل زنان» در گذر زمان و در فرآیند نقل، دچار ادراج شده و به‌احتمال زیاد از کلام برخی راویان ـ از جمله عبدالله بن مسعود ـ وارد متن شده است.

به گفته او، در بسیاری از نقل‌های متأخر، عبارت «قال عبدالله بن مسعود» حذف شده و همین امر موجب انتساب کل عبارت به پیامبر(ص) شده است. عزیزی تأکید کرد که شواهد تاریخی نشان می‌دهد برخی دیدگاه‌های سخت‌گیرانه نسبت به زنان در فضای فکری آن دوره، در شکل‌گیری این الحاقات بی‌تأثیر نبوده است.

در پایان نشست، عزیزی با اشاره به بررسی‌های متنی و مقایسه با آموزه‌های قرآنی ـ از جمله آیاتی درباره جایگاه زن و داستان ملکه سبأ ـ تأکید کرد که نمی‌توان بدون تحلیل تاریخی و سندی، تعابیری چون «نواقص‌العقول» را به‌صورت مطلق و قطعی به پیامبر(ص) یا امیرالمؤمنین(ع) نسبت داد.

این نشست با پرسش و پاسخ حاضران به پایان رسید.