کد خبر: ۴۳۳۹۰۹۰

تاریخ: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ - ۰۱:۱۷

روزه و تربیت نفس/ ۱۰

روزه؛ تمرین قناعت و خویشتن‌داری + فیلم

حجت‌الاسلام جانباز در دهمین درس‌گفتار به موضوع خویشتن‌داری پرداخت و گفت: روزه و سایر اعمال عبادی به ما یادآوری می‌کنند، تذکر می‌دهند و این تمرین را برای زندگی ما ایجاد می‌کنند که بتوانیم از نیاز‌های رتبه‌های پایین‌تر عبور کنیم و تجربه بهتر و وسیع‌تری را در زندگی خود داشته باشیم.

حلول ماه مبارک رمضان، این ماه پرفیض و برکت، فرصتی استثنایی برای تأمل در یکی از مهم‌ترین عبادات الهی یعنی روزه است؛ عبادتی که نه تنها در اسلام، که در تمامی ادیان آسمانی پیشینه‌ای به بلندای تاریخ بشریت دارد و خداوند متعال در قرآن کریم بر وجوب آن تأکید فرموده است. این فریضه الهی، فراتر از یک تکلیف دینی، تمرینی برای مدیریت رفتار، کنترل هیجانات و در نهایت دستیابی به تقواست و فواید بی‌شمار آن، چه از جنبه روحانی و چه از جنبه جسمانی، بر هیچ‌کس پوشیده نیست. از این‌رو، شایسته است با تأمل و تعمق بیشتری به این عبادت مهم بنگریم و با انگیزه‌ای والا برای بهره‌مندی از ثمرات ارزشمند آن در این ماه عزیز، گام برداریم.

در همین راستا خبرگزاری ایکنا سلسله درس‌گفتار‌هایی با عنوان «روزه و تربیت نفس» با بیان حجت‌الاسلام نوید جانباز، روانشناس و مشاور خانواده تهیه کرده است. وی در این درس‌گفتار‌ها از جایگاه و فلسفه روزه می‌گوید؛ عبادتی همزاد بشریت که نه تنها بر جسم و روح تأثیر می‌گذارد، که انسان را به مهار هیجانات و مدیریت رفتار دعوت می‌کند.

در ادامه بخش دهم این درس‌گفتار را با عنوان «تمرین ساده‌زیستی» می‌خوانیم و می‌بینیم:

انسان موجودی آگاه و مختار است. هر اندازه با آگاهی، رفتار‌های خود را رقم بزند و هر اندازه اختیار را در وجود خود گسترش دهد، رشد بهتری را در زندگی خود تجربه خواهد کرد. به تعبیر برخی از روانشناسان، انسان‌هایی که از نیاز‌های دانی و نیاز‌های رتبه پایین‌تر عبور می‌کنند و به نیاز‌های عالی خود می‌پردازند، انسان‌های رشدیافته هستند. به آنها سردمداران بشر لقب داده‌اند؛ انسان‌هایی که در واقع می‌توانند تجربه‌های بهتری را در حیات محدود مادی خود داشته باشند.

روزه و سایر اعمال عبادی به ما این را یادآوری می‌کنند، تذکر می‌دهند و این تمرین را برای زندگی ما ایجاد می‌کنند که بتوانیم از نیاز‌های رتبه‌های پایین‌تر عبور کنیم و تجربه بهتر و وسیع‌تری را در زندگی خود داشته باشیم. وقتی شما سعی می‌کنید به کمتر خوردن اکتفا کنید، سعی می‌کنید که قناعت بیشتری داشته باشید، وعده‌های غذایی روز شما محدودتر می‌شود. ساعاتی را در روز خویشتنداری می‌کنید تا به مطلوب بالاتری برسید. این رنج را با آگاهی و اختیار در وجود خودتان ایجاد می‌کنید و می‌پذیرید. این به شما فرصت می‌دهد که در حقیقت وضعیت بهتری را به لحاظ روحی و روانی در خودتان ایجاد کنید.

در بحث روزه به ما توصیه شده است که حتی وعده‌های غذایی را مقداری محدودتر قرار دهیم. توصیه شده که بتوانیم به دیگران کمک کنیم و طعم تشنگی و گرسنگی را با اختیار در وجود خودمان ایجاد کنیم. این به ما کمک می‌کند که آن وجود زیاده‌خواه خودمان، آن بعد وجودی که ما را به سمت حریص بودن می‌کشاند و به سمت این که با ولع و حرص بسیار، لذت‌های دنیایی را تجربه کنیم، کنترل کنیم و مدیریتی بر این بعد وجودی خود داشته باشیم. به اصطلاح می‌توانیم بگوییم تمرین قناعت کردن، تمرین کم‌خواهی داشتن و تمرین محدود کردن این نیاز‌ها که می‌تواند در ما یک فرد بسیار زیاده‌خواه ایجاد کند.

{$sepehr_media_4217573_400_300}

زیاده‌خواهی از لذت‌طلبی ما در امور جسمی شروع می‌شود؛ یعنی همین غذا خوردن و پرداختن به لذت‌های جسمی در ما، به مرور می‌تواند زمینه‌‌ای را ایجاد کند که ما محدود‌یت‌هایی را برای خودمان قائل نشویم. قرآن کریم می‌فرماید: «إِنَّ الْإِنْسَانَ لَیَطْغَىٰ»؛ انسان طغیان می‌کند وقتی که چیزی جلودار او نباشد.

خدای متعال یک ماه را در بین ۱۲ ماه سال قرار داده است تا مقداری از نیاز‌های مادی خود را محدود، خویشتنداری را تجربه کنیم و به حداقل نیاز‌هایی که برای ادامه زندگی به آنها نیاز داریم قانع شویم و حس کمال‌خواهی و لذت‌طلبی خود را در جای دیگری سرمایه‌گذاری کنیم.

انسان موجودی کمال‌خواه و نیازمندِ رسیدن به مبدأ کمال است، اما گاهی این نیاز را اشتباه تشخیص می‌دهد؛ یعنی بیشتر لذت‌خواهی و کمال‌خواهی خود را در امور مادی سرمایه‌گذاری می‌کند.

در واقع، روزه تمرینی است برای گسستن از این زنجیر‌ها و پرداختن به نیاز‌های متعالی، رها شدن از حس زیاده‌خواهی و تمرین قناعت و کم‌خواهی.