کد خبر: ۴۳۴۰۳۵۹

تاریخ: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۳:۳۸

پژواک خرد و اندیشه در هفته‌ای که گذشت

شب قدرِ انقلاب؛ از اشک وداع تا عهد تازه رهبری

بسته خبری این هفته سرویس اندیشه و معارف ایکنا در سایه اندوه فقدان رهبر شهید و تأمل در منظومه فکری ایشان منتشر شد. در شب نوزدهم ماه مبارک رمضان نیز مجلس خبرگان رهبری با اعلام انتخاب سومین رهبر انقلاب اسلامی، موجی از اطمینان و آرامش در میان مؤمنان ایجاد کرد. در این هفته یادداشت‌ها و گفتارهایی درباره این انتخاب و نیز مناسبت‌هایی همچون شب‌های قدر و روز قدس منتشر شد.

سرویس دانشگاهی ایکنا این هفته، خبر مجازی شدن کلاس‌های دانشگاه‌ها را به اطلاع دانشگاهیان رساند. همچنین رویدادهایی مانند پاسخ رئیس دانشگاه ادیان و مذاهب به بیانیه همدلی دانشگاهی در اندونزی با ایران، برگزاری نشست مدیریت استرس در ناملایمات زندگی و اجرای پویش دانشجویی «زیر سایه پرچم» منتشر شد. علاوه بر این، بیانیه‌ها، بیعت نامه‌ها و برنامه‌های حمایتی نهادهای دانشگاهی و فراخوان دانشگاه تربیت مدرس برای تولید محتوای مرتبط با «جنگ رمضان» از دیگر اخبار مهم این بخش بود. در ادامه مروری بر مهم‌ترین اخبار هفته داریم.

تقویت وحدت امت اسلامی منوط به همگرایی علمی و انسانی دانشگاه‌های جهان اسلام است

محمدهادی فلاح‌زاده، رئیس دانشگاه بین‌المللی مذاهب اسلامی، در نامه‌ای به رئیس دانشگاه بین‌المللی اسلامی اندونزی از بیانیه حمایتی این دانشگاه از ملت و دولت ایران قدردانی کرد و آن را نشانه تعهد اخلاقی و تمدنی دانشگاه‌های اسلامی در دفاع از عدالت، کرامت انسانی و حمایت از ملت‌ها دانست. او همچنین بر ضرورت همگرایی علمی و اخلاقی میان دانشگاه‌های جهان اسلام برای تقویت وحدت امت اسلامی و گسترش همکاری‌های علمی، پژوهشی و آموزشی میان دو دانشگاه تأکید کرد.

راهکارهای مدیریت استرس در ناملایمات زندگی از نگاه یک پژوهشگر روان‌شناسی

محمدحسین حاجی نصراله، پژوهشگر روان‌شناسی، در نشست «مدیریت استرس در ناملایمات زندگی» به شرایط بحرانی مانند جنگ و فشارهای اجتماعی، اشاره کرد و توضیح داد که چگونه استرس طولانی‌مدت می‌تواند پیامدهای روانی و جسمی جدی به همراه داشته باشد و بر اطرافیان فرد نیز تأثیر بگذارد. او با بیان تفاوت اضطراب و استرس، تأکید کرد برای مدیریت بحران باید به‌جای تمرکز بر چرایی شرایط، به دنبال شناسایی منابع ایجاد استرس از جمله اطلاعات نادرست در فضای مجازی و افزایش تاب‌آوری فردی بود.

ایران در جهانِ وارونه؛ از بحران روشنفکری تا ضرورت انسجام ملی

بیژن عبدالکریمی با اشاره به شرایط جهان معاصر، از «وارونگی مفاهیم» در نظام جهانی سخن گفت و تأکید کرد قدرت‌های بزرگ با معیارهای دوگانه درباره مفاهیمی چون حقوق بشر و دموکراسی عمل می‌کنند و در چنین شرایطی ایران باید بر توان داخلی و انسجام ملی تکیه کند. او همچنین با انتقاد از بحران روشنفکری در ایران، مشارکت واقعی اجتماعی و حضور جوانان در عرصه‌های مختلف را شرط اثرگذاری و تقویت حاکمیت ملی دانست.

گزارش کامل را اینجا بخوانید.

پویش دانشجویی «زیر سایه پرچم»

سازمان قرآنی دانشگاهیان کشور در پی تحولات اخیر و با هدف تقویت وحدت ملی، امید اجتماعی و حمایت از رزمندگان، پویش دانشجویی «زیر سایه پرچم» را راه‌اندازی کرد. در این پویش از دانشجویان سراسر کشور دعوت شده است آثار خود را در قالب‌هایی مانند کلیپ، پادکست و دلنوشته تولید و از طریق کانال‌های اعلام‌شده ارسال کنند.

دعا، تبعیت از ولایت و پرهیز از ضعف؛ شروط پیروزی در میدان نبرد

حجت‌الاسلام محمدعلی مروجی طبسی در نشستی علمی با اشاره به شب‌های قدر، این شب‌ها را فرصتی برای طلب عفو و مغفرت و تقویت ارتباط با خدا دانست و بر نقش دعا و توسل در تغییر سرنوشت فرد و جامعه تأکید کرد. وی حضور مردم در صحنه و حمایت معنوی از نیروهای مسلح از طریق دعا و استغاثه را از عوامل مهم تقویت جبهه حق عنوان کرد. مروجی طبسی همچنین تبعیت از ولایت و پرهیز از اظهار ضعف و سازش را از شروط اصلی پیروزی در میدان نبرد دانست.

تبیین مفهوم «حیات طیبه» در کشاکش روزهای سخت ایرانیان

محمد مرادی، عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث، در نشستی علمی با اشاره به آیه ۹۷ سوره نحل، «حیات طیبه» را نتیجه ایمان و عمل صالح دانست و تأکید کرد که قرآن از دو نوع حیات، یعنی حیات فیزیکی و حیات معنوی سخن می‌گوید. وی با بیان اینکه شهدا دارای حیات معنوی و برتر نزد خداوند هستند، توضیح داد که زندگی حقیقی فراتر از زنده بودن جسمانی و وابسته به نور معرفت و ارتباط با خداست. مرادی همچنین حیات طیبه را در برابر حیات خبیث دانست و رسیدن به آن را نیازمند پاکی در رفتار، کسب، روابط اجتماعی و مراقبت مستمر از نفس عنوان کرد.

فراخوان ششمین دوره طرح ملی «بینش» با محور آمادگی‌های روانی در دوران جنگ منتشر شد

جهاددانشگاهی هنر فراخوان ششمین دوره طرح ملی حمایت از تولید محتوای هدفمند دانشجویی «بینش» را با موضوع «آمادگی‌های روانی در دوران جنگ» منتشر کرد. این طرح با هدف تقویت تاب‌آوری، همبستگی اجتماعی و مقابله با جنگ روانی دشمنان برگزار می‌شود و دانشجویان می‌توانند آثار خود را در قالب ویدئومقاله دو دقیقه‌ای و موشن‌گرافیک یک دقیقه‌ای ارائه دهند. آثار برگزیده پس از ارزیابی تا سقف ۸۰ میلیون ریال حمایت مالی دریافت می‌کنند و علاقه‌مندان تا ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ فرصت دارند آثار خود را ارسال کنند.

سکوت در برابر کشتار و تخریب تمدن، خیانت به بشریت است

رؤسای ۱۵ دانشگاه برتر ایران در نامه‌ای خطاب به دبیرکل سازمان ملل، با محکوم‌کردن حملات «غیرقانونی و غیرانسانی» آمریکا و اسرائیل به ایران، از جامعه دانشگاهی بین‌المللی خواست برای حفظ جان انسان‌ها، صیانت از میراث تمدنی و دفاع از کرامت انسانی، سکوت را شکسته و اقدامات مؤثر و مسئولانه انجام دهند.

متن نامه را اینجا بخوانید.

در بخش «رویدادها و تولیدات اندیشه» نیز مطالبی همچون روایتی از سیره و سلوک رهبر انقلاب درباره شب قدر و استجابت دعا، یادداشت محمد کرمی‌نیا درباره تجلی اراده تاریخ‌ساز مردم در دیالکتیک میدان و خیابان و یادداشت حسین شجاعی با نگاهی به وقایع از دریچه آخرالزمان منتشر شد. همچنین فراخوان دریافت یادداشت و مقاله با موضوع آیت‌الله خامنه‌ای، یادداشت سیدعبدالله میر خندان با موضوع «حیات طیبه» و سلسله درس‌گفتار «شب‌های قدر» با عنوان «قدر؛ توسعه‌دهنده زیستن انسان» و همچنین سلسله یادداشت قرآنی نبرد با صهیونیسم به مخاطبان ارائه شد.

جایگاه تمدن‌ساز علوم انسانی از منظر مقام معظم رهبری

در منظومه فکری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، علوم‌ انسانی صرفاً یک رشته دانشگاهی نیست؛ بلکه سنگِ بنای تمدن نوین اسلامی و ابزاری حیاتی برای فهم صحیح انسان و جامعه است. رهبر معظم انقلاب بارها تأکید داشته‌اند که بسیاری از بحران‌های فکری و اجتماعی امروز، ریشه در عدم توجه به مبانی بومی و علوم انسانی اسلامی و تقلید کورکورانه از نظریات غربی دارد. از سوی دیگر، ایشان علم را در سه قلمرو (مادی، معنوی و انسانی) پیوند می‌دهند و معتقدند بدون اصلاح علوم انسانی، تعالی اخلاقی و معنوی جامعه میسر نخواهد بود.

متن کامل مصاحبه را اینجا بخوانید.

منطق قرآنی «نزدیکی به قله» در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی

یادداشت سوم به سخن رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره نزدیک شدن کشور به «قله‌ها» را براساس یک تحلیل قرآنی توضیح می‌دهد و آن را ناشی از درک عمیق از روندهای تاریخی و الهی می‌داند. نویسنده با استناد به آیات ۱۴۰ و ۱۴۱ سوره آل‌عمران، سختی‌ها و بحران‌ها را بخشی از سنت الهی تربیت معرفی می‌کند که در چهار مرحله تشخیص مؤمنان واقعی، الگوسازی از شهدا، پالایش درونی مؤمنان و در نهایت فرسایش و نابودی تدریجی جبهه باطل تحقق می‌یابد. بر این اساس، فشارها و ابتلائات فعلی نه نشانه شکست، بلکه بخشی از مسیر تاریخی جامعه برای رسیدن به پیروزی و تحقق اهداف الهی تلقی می‌شود.

قیاس جنگ بدر با شرایط امروز در پرتو سنت نصرت الهی

یادداشت چهارم با استناد به آیات قرآن، به‌ ویژه ماجرای جنگ بدر، شرایط امروز را در چارچوب سنت‌های الهی تحلیل می‌کند. نویسنده توضیح می‌دهد که همان‌گونه که مسلمانان در بدر برخلاف میل خود با دشمن قدرتمند روبه‌رو شدند اما با نصرت الهی پیروز شدند، در شرایط کنونی نیز تقابل با دشمن می‌تواند زمینه تحقق وعده الهی و عزت جبهه حق باشد. بر این اساس، بر ضرورت امید، ایمان و اعتماد به یاری الهی در مواجهه با تهدیدها تأکید می‌شود.

تکیه بر قدرت لایزال؛ وقتی تجهیزات مادی مغلوب اراده خدا می‌شوند

در پنجمین یادداشت‌ تحلیل نبرد با صهیونیسم در قرآن، به واکاوی مفهوم «روایت آسمانی» در مقابل «روابط مادی و زمینی» جنگ‌ها پرداخته شده است. این نوشتار با استناد به داستان‌های قرآنی همچون عبور بنی‌اسرائیل از نیل و ورود به سرزمین مقدس، تبیین می‌کند که چگونه توحید و خداترسی می‌تواند معادلات نظامی را تغییر داده و نقاط قوت دشمن را به پاشنه آشیل آن‌ها تبدیل کند. در این درس‌گفتار تأکید شده است که ایستادگی بر ارزش‌ها و تکالیف الهی، ضامن همراهی «سپاهیان آسمان و زمین» با جبهه حق خواهد بود.

سنت تخلف‌ناپذیر الهی در جنگ احزابِ معاصر؛ پایداری مؤمنان و عقب‌نشینی قطعی دشمن

در ششمین یادداشت‌ تحلیل قرآنیِ تحولات اخیر، به بررسی سنت‌های قطعی الهی در مواجهه با دشمن پرداخته‌ شد. بر اساس آیات سوره فتح و احزاب، خدای متعال تضمین کرده است که در صورت تجاوز دشمن و پایداری جبهه حق، عقب‌نشینی و شکستِ متجاوز امری حتمی و تخلف‌ناپذیر است؛ سنتی که نه تنها بذر یأس را در دل مؤمنان می‌خشکاند، بلکه شوک ناشی از شهادت رهبران را به ایمانی مضاعف و تسلیمی آگاهانه مبدل می‌سازد.

نظام اسلامی هیچ‌گاه به بن‌بست نمی‌رسد

لاله افتخاری، استاد دانشگاه شاهد و نماینده ادوار مجلس، در گفت‌وگو با ایکنا با اشاره به حوادث اخیر و شهادت‌ها، این رخدادها را سنگین اما نویدبخش آینده‌ای روشن دانست و تأکید کرد که در مسیر مقابله با ظلم، هزینه‌های بزرگ اجتناب‌ناپذیر است. او با اشاره به سازوکار قانونی نظام جمهوری اسلامی گفت مجلس خبرگان به‌عنوان نهادی منتخب مردم، مسئول انتخاب رهبر است و اطاعت از ولایت فقیه را تکلیف شرعی، ملی و قانونی دانست. افتخاری همچنین با استناد به آیات قرآن بر صبر، استقامت و پرهیز از سستی در برابر دشمنان تأکید کرد و یادآور شد که وعده نصرت الهی برای مؤمنان حتمی است.

نبرد امروز خاورمیانه فراتر از منازعات مادی و سرزمینی است

اسماعیل شفیعی سروستانی در نخستین قسمت از گزارش ویژه نامه «موعود»، با تبیین ابعاد ژئوپلتیک نبرد در منطقه و به تشریح استراتژی‌های غرب برای تضعیف «شیعه‌خانه امام زمان (عج)» پرداخت. او با هشدار نسبت به تقلیل این نبرد به درگیری‌های مرزی، بر لزوم شناخت دقیق جایگاه تاریخی ایران و مقابله با طرح‌های تجزیه‌طلبانه‌ای نظیر «نقشه برنارد لوئیس» تأکید کرد.

با صدقه و استغفار موانع بهره از شب قدر برداشته می‌شود

حجت‌الاسلام والمسلمین عباس صراف، خطیب و استاد حوزوی، با تأکید بر اهمیت صدقه در ماه رمضان گفت صدقه تنها برای دفع بلا نیست، بلکه به گفته امام سجاد(ع) می‌تواند موانع درک معارف الهی و بهره‌مندی از شب قدر را برطرف کند. او همچنین بر استغفار فراوان در شب‌های قدر تأکید کرد و افزود این ذکر علاوه بر پاک کردن گناه، همچون حصاری انسان را از گناه دور می‌کند. صراف در پایان توصیه کرد مؤمنان دست‌کم دو رکعت نماز با عشق و توجه به خدا در شب قدر به جا آورند.

ادوار سه‌گانه تاریخ در نگاه قرآن

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدهادی مفتح، عضو هیئت علمی دانشگاه قم، در نشستی علمی با اشاره به بحث «دفاع پیش‌دستانه» در روابط بین‌الملل گفت این مفهوم در حقوق بین‌الملل محل مناقشه است و قدرت‌های بزرگ تلاش کرده‌اند آن را توجیه کنند. او با استناد به آیات قرآن و سیره پیامبر(ص) تأکید کرد اسلام ذاتاً صلح‌طلب است، اما در برابر تجاوز دشمن بر مقاومت و دفاع قاطع تأکید دارد. مفتح همچنین با اشاره به تحولات جهانی، شرایط کنونی را یک «پیچ تاریخی» دانست که می‌تواند نظم و روابط بین‌الملل را دستخوش تغییرات جدی کند.

شأن نزول آیه ولایت در آیینه اسناد

حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر بابایی، قرآن‌پژوه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، با اشاره به حدیث «علی مع القرآن و القرآن مع علی» گفت شخصیت، اندیشه و سیره امیرالمؤمنین(ع) به طور کامل با قرآن کریم منطبق است و این پیوند نشان‌دهنده جایگاه ویژه و عصمت ایشان است. وی افزود این روایت بیانگر آن است که حضرت علی(ع) نه‌تنها با الفاظ قرآن بلکه با حقیقت و باطن آن نیز آشنا بوده و به همه مراتب معارف قرآنی اشراف داشته  است.

قدر، توسعه دهنده زیست انسان

سرویس اندیشه ایکنا در قالب درس‌گفتار «قدر، توسعه دهنده زیست انسان» به سراغ پویا پایداری، مدرس دانشگاه و پژوهشگر دینی رفته تا پیرامون این موضوع که شب‌های قدر چگونه می‌توانند نقطه‌ای برای بازاندیشی در زیست ایمانی انسان باشد بیاموزد و بیندیشد. نوشتار حاضر با خوانشی آسیب‌شناسانه از نسبت میان دعا و تلاش، بر آن است تا نشان دهد که چگونه طلبِ صادقانه و استغنای علوی، مرز میان عزتِ حرکت و ذلتِ وابستگی را ترسیم می‌کند؛ چرا که در فرهنگِ سعی، هر دریافتی به سعه‌ همت است و طلبِ بدون کوشش، همچون نقش‌ بستنِ حبابی بر چهره‌ دریاست. در این مجال بخش دوم این درس‌گفتار تقدیم مخاطبان می‌شود.

ایمان؛ تلاقی تعقل و تعشق در پالایشگاه شب‌های قدر /1

از خمودگیِ اراده تا عزتِ حرکت؛ بازخوانی مفهوم «قدر» در اندیشه علوی/2

فراموشی رنج در تماشای محبوب؛ درسی از رابعه عدویه برای شب قدر /3

شأن نزول آیه ولایت در آیینه اسناد

حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر بابایی، قرآن‌پژوه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، با اشاره به حدیث «علی مع القرآن و القرآن مع علی» گفت این روایت مورد پذیرش شیعه و اهل سنت است و بیانگر پیوند ناگسستنی امیرالمؤمنین(ع) با قرآن کریم است. او افزود این همراهی به معنای انطباق کامل اندیشه، رفتار و سیره حضرت علی(ع) با قرآن و نیز آگاهی ایشان از ظاهر و باطن آیات الهی است؛ پیوندی که به گفته پیامبر(ص) تا قیامت استمرار دارد.

در بخش اخبار حوزه، در ابتدای هفته و پیش از اعلام رسمی انتخاب سومین رهبر انقلاب اسلامی، برخی مراجع تقلید خواستار تسریع در تعیین رهبر جدید شدند. پس از اعلام این خبر، شماری از مراجع و شخصیت‌های حوزوی از جمله آیات عظام جوادی آملی، نوری همدانی، اعرافی، علی‌اکبر رشاد، احمد مبلغی، شبیری زنجانی، مظاهری، ابوالقاسم علیدوست و سیدرضا عاملی با صدور پیام‌هایی انتخاب آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای را تبریک گفتند. همچنین نهادهای حوزوی مانند جامعه‌الزهرا(س)، جامعه المصطفی العالمیه، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و شورای مدارس علوم دینی اهل سنت نیز پیام تبریک و اعلام بیعت صادر کردند. در کنار این اخبار، پوشش مراسم شب‌های قدر با سخنرانی حجت‌الاسلام والمسلمین انصاریان و انتشار یادداشت حجت‌الاسلام والمسلمین زیبایی‌نژاد با موضوع «الهیات جنگ» از دیگر تولیدات این هفته بود.

تبیین شروط قرآنی عبور از سختی‌ها و حفظ وحدت ملی

حجت‌الاسلام والمسلمین ناصر رفیعی، استاد حوزه علمیه، در مراسم شب قدر حرم حضرت معصومه(س) با اشاره به انتخاب رهبر جدید انقلاب بر ضرورت بیعت و حمایت گسترده مردم، علما و چهره‌های اثرگذار تأکید کرد و گفت دشمنان همواره تلاش می‌کنند موفقیت‌های جمهوری اسلامی را با شبهه‌افکنی تحت‌الشعاع قرار دهند. او با بیان اینکه جامعه در شرایط سخت و فشار دشمن قرار دارد، با استناد به آیات قرآن و روایات تأکید کرد که پس از هر سختی، آسانی و نصرت الهی خواهد رسید و این نصرت در گرو ایمان، صبر و تلاش در راه خداست.

آیه ۵۳ سوره زمر نویدبخش آمرزش تمامی گناهان در صورت توبه است

حجت‌الاسلام والمسلمین حسین علوی‌مهر، استاد جامعه‌المصطفی(ص)، آیه ۵۳ سوره زمر را از «شاه‌آیات» قرآن در دعوت به توبه دانست و گفت این آیه با خطاب «لا تقنطوا من رحمة الله» پیام امیدبخشی برای همه گناهکاران است و نشان می‌دهد خداوند در صورت توبه واقعی همه گناهان را می‌آمرزد.او با اشاره به روایاتی درباره نزول این آیه، از جمله ماجرای وحشی قاتل حمزه(ع)، تأکید کرد که رحمت الهی گسترده است و حتی گناهان بزرگ نیز با توبه و پشیمانی قلبی، به‌ویژه در شب‌های قدر، می‌تواند مورد آمرزش قرار گیرد.

طلب انس با قرآن در طول سال

حجت‌الاسلام عباس صراف، استاد و خطیب حوزوی، با اشاره به اهمیت شب بیست‌وسوم ماه رمضان گفت این شب بیش از دیگر شب‌ها احتمال شب قدر بودن دارد و مؤمنان باید آن را با دعا و انس با قرآن احیا کنند. او با توصیه به تلاوت سوره‌های عنکبوت، روم، دخان و نیز خواندن مکرر سوره قدر، تأکید کرد این اعمال موجب حفظ اعمال انسان در طول سال از آفات شیطانی می‌شود و شایسته است همه اعمال شب قدر با دعای سلامتی امام زمان(عج) آغاز شود.

کتاب و مجله در این هفته

در این هفته در سرویس اندیشه و معارف ایکنا، مطالبی در حوزه معرفی کتاب و مجلات منتشر شد؛ از جمله معرفی سومین شماره ویژه‌نامه «نبرد سرنوشت» با عنوان «نظم ولایی» و همچنین برگزاری مراسم رونمایی از کتاب دوجلدی «شخصیت قرآنی امام شهید» با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی. همچنین کتاب «شمه‌ای از سیره اهل بیت(ع) در دیدگاه شهید امام خامنه‌ای» نوشته حجت‌الاسلام مصطفی محسنی منتشر شد که با تکیه بر نظریه «انسان ۲۵۰ ساله»، به تبیین پیوستگی مجاهدت‌های اهل بیت(ع) و راهبردهای آنان در مواجهه با خلفای جور می‌پردازد.