کد خبر: ۴۳۴۰۳۸۰

تاریخ: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۳:۴۹

یک هفته با فرهنگ و هنر

روایت هنر در خط مقدم مقاومت

در بحران‌های بزرگ اجتماعی و بزنگاه‌های تاریخی، این هنرمندان هستند که با زبان رسای هنر، بذر اعتماد را در شوره زار یأس می‌کارند، روحیه جامعه را احیا می‌کنند و ملتی را که خود دریایی از غیرت و وطن‌دوستی است، به ایثار و فداکاری دوچندان فرامی‌خوانند. در این روزها، صدای هنرمندان، صدای رسای امید، غریو اتحاد و طنین نام بلند «ایران» است.

به گزارش ایکنا، با نهایت اندوه و تأسف، شهادت قائد امت؛ مجاهد اعظم؛ مقاوم اکبر؛ رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(ره)؛ جمعی از فرماندهان غیور و سربازان فداکار از تبار دلیرمردان ایران‌زمین و هم‌وطنان و هم‌میهنان شریف؛ به ویژه دختران بی‌گناه مینابی که در جریان حملات اخیر به فرشتگان آسمانی بدل شدند را به خانواده‌های داغدار و امت شهیدپرور و مقاوم ایران تسلیت می‌گوییم.

اما در میانه این جنگ نابرابر رسانه‌ای و نظامی و در اوج این سوگ ملی، مهم‌ترین و تاریخی‌ترین خبری که همچون لنگرگاهی مستحکم، پیام امید، ثبات و تداوم مقتدرانه مسیر انقلاب را به قلب‌های بی‌قرار ملت مخابره کرد، انتخاب و انتصاب شایسته حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای به عنوان سومین علمدار و رهبر جمهوری اسلامی ایران بود.

این سفارش رهبر شهید و عظیم‌الشان‌مان است که این فقدان‌ها، هر چند تلخ و جانسوز است؛ اما هرگز نباید اجازه دهیم که اندوه، ما را از مسیر روشن انقلاب و مقاومت دور کند. اکنون، در سایه‌سار زعامت رهبر جدید انقلاب و بیش از هر زمان دیگری، نیازمند شکوه اتحاد، همدلی، وحدت و انسجام ملی هستیم. مسئولان نظام باید با همدلی و همراهی کامل، دوشادوش مردم ایستاده و با تمام قوا، به تعدی، تجاوز و یاوه‌گویی‌های دشمن پاسخی کوبنده دهند.

در این میان، قافله قلم‌به‌دستان، نویسندگان و هنرمندان متعهد، همواره در طول تاریخ، نقشی زیادی در حفظ و تقویت روحیه ملی ایفا کرده‌اند. در بحران‌های بزرگ اجتماعی و بزنگاه‌های تاریخی، این هنرمندان هستند که با زبان رسای هنر، بذر اعتماد را در شوره زار یأس می‌کارند، روحیه جامعه را احیا می‌کنند و ملتی را که خود دریایی از غیرت و وطن‌دوستی است، به ایثار و فداکاری دوچندان فرامی‌خوانند. در این روزها، صدای هنرمندان، صدای رسای امید، غریو اتحاد و طنین نام بلند «ایران» است.

تجدید میثاق قافله هنر؛ از سوگ رهبر تا بلندای وحدت

ایکنا در سلسله قسمت‌هایی از روایت ویژه خود با عنوان «از سوگ رهبر تا بلندای وحدت»، به انعکاس موج گسترده پیام‌های تسلیت و تجدید بیعت اهالی فرهنگ و هنر پرداخته است. چهره‌های شاخص فرهنگی کشور در پیام‌هایی جداگانه، ضمن ابراز تألمات عمیق از فقدان رهبر شهید، با حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای تجدید میثاق کردند.

در این راستا، پیام‌ها و دل‌نوشته‌های شخصیت‌های برجسته‌ای همچون محسن مومنی‌شریف(نویسنده، پژوهشگر ادبیات مقاومت و مدیر پیشین حوزه هنری)، قادر آشنا(دبیر شورای فرهنگ عمومی کشور)، شکرخدا گودرزی(کارگردان و بازیگر نقش امام خمینی(ره) در سریال معمای شاه)، محمود فرهنگ(مدیر دفتر تئاتر دینی اداره کل هنرهای نمایشی)، حجت‌الاسلام محمدرضا ده‌دست(عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان)، محسن ردادی(پژوهشگر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی)، فائضه غفارحدادی(نویسنده ادبیات پایداری)، خیرالله تقیانی‌پور(کارگردان سینمای مقاومت)، حجت‌الاسلام والمسلمین علی رهبر(پژوهشگر نهج‌البلاغه)، مهدی عظیمی میرآبادی(مدیرعامل پیشین انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس)، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا سبحانی‌نسب(مدیر انتشارات جمال)، حجت‌الاسلام علی‌اکبر رنجبران(نویسنده ادبیات عاشورایی)، مریم پوریامین(دبیر انجمن قلم) و محمدعلی آقامیرزایی(مدیر بخش تولید انتشارات خط مقدم) خطاب به ملت شریف، نجیب و همیشه در صحنه ایران منتشر شد که همگی بر یک اصل استوار بودند: «تداوم راه با قدرتی مضاعف در سایه ولایت».

در ادامه، مشروح گزارش رویدادها، گفت‌وگوها و تولیدات فرهنگی، ادبی، سینمایی و معارفی را در این روزهای پرآشوب و حماسه‌ساز مرور می‌کنیم.

در پی جنایت اخیر دشمن و در لبیک فوری به رهبر جدید انقلاب، جامعه ادبی و شاعران آیینی و متعهد کشورمان درنگ را جایز ندانستند. آن‌ها با سرودن اشعاری حماسی و شورانگیز، هنر خویش را به سلاحی برای بیان عمق احساسات ملت، مرثیه‌سرایی برای شهدای اخیر و از همه مهم‌تر، تجدید بیعت با رهبری جدید تبدیل کردند.

فتح سحر / روایتی از شمشیر انتقام در دست پسر

صادق میرصالحیان، شاعر شناخته‌شده انقلاب و دفاع مقدس، به مناسبت شهادت قائد امت مسلمان و تجدید بیعت با حضرت آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای، به عنوان سومین علمدار حرکت تعالی انقلاب اسلامی، قطعه شعر حماسی «فتح سحر» را سروده و در اختیار ایکنا قرار داده است. این شعر، روایتی از تداوم مسیر و برافراشته ماندن پرچم است:

برای رهبر عزیز‌تر از جان

سیدمجتبی خامنه‌ای (حفظه‌الله)

هرچند داغ سید ما تا جگر رسید

شکر خدا پسر به مقام پدر رسید

بعد از علی قلم به ادب مجتبی نوشت

شمشیر انتقام به دست پسر رسید

جانباز، داغدیده، ولیّ دم شهید…

آیه ولایت / بشارت بیداری و شکر نعمت

محمدمهدی عبداللهی، از دیگر شاعران برجسته آیینی کشورمان نیز همگام با خروش ملت، به مناسبت این انتقال تاریخی قدرت و شهادت رهبر عظیم‌الشان، قطعه شعر «آیه ولایت» را سرود. این شعر، دعوتنامه‌ای است برای برخاستن و شکرگزاری نعمت ولایت:

بخوان دوباره بخوان آیه ولایت را

خدای خامنه‌ای داده این بشارت را

شهید خامنه‌ای زنده است، برخیزید

خوش است بيعت جانانه با ولایت را

شهید زنده ما، صاحب عَلَم برخاست

وَ إنْ یکاد بخوانید، شکر نعمت را...

میدان / دعوت همگانی به حضور و مقاومت

میلاد عرفان‌پور، چهره نام‌آشنای ادبیات انقلاب و مقاومت، با نگاهی به حضور پرشور و گسترده مردم در میدان‌های اصلی شهرها برای سوگواری و همزمان تجدید میثاق با کشتیبان جدید انقلاب اسلامی، قطعه شعر «میدان» را سرود. او در این ابیات، نسبت به طمع دشمنان هشدار داده و بر حضور میدانی تأکید می‌ورزد:

خیابان خیابان خیابان خیابان

به میدان بیایید مردم به میدان

مبادا که از شیر خالی شود شهر

که آن گرگ‌ها تیز کردند دندان...

در شرایطی که کشور درگیر یک جنگ ترکیبی و شناختی تمام‌عیار است، نقش هنرمندان به عنوان افسران جنگ نرم بیش از پیش برجسته می‌شود. رسانه‌ها و هنر، دیگر تنها ابزاری برای سرگرمی نیستند، بلکه سنگرهایی برای دفاع از هویت ملی محسوب می‌شوند.

«بازی بدون توپ» هنرمندان

برای بررسی ریشه‌های برخی انفعال‌ها در فضای فرهنگی و تبیین جایگاه هنرمندان در خط مقدم دفاع رسانه‌ای، ایکنا به سراغ مرتضی گودرزی دیباج، نقاش، مجسمه‌ساز و پژوهشگر هنر رفته است. دیباج با انتقادی صریح از عافیت‌طلبی و محافظه‌کاری برخی چهره‌های هنری در این بزنگاه تاریخی، ایده جالب «بازی بدون توپ هنرمندان» را مطرح می‌کند. او حضور میدانی و اعلام موضع روشن را فراتر از خلق یک تابلوی نقاشی، یک ضرورت ملی می‌داند و می‌گوید:

«حضور هنرمندان در صحنه، حتی اگر در لحظه دست به خلق یک اثر هنری مستقیم نزنند، بسیار حیاتی است. این حضور را به «بازی بدون توپ» یک فوتبالیست در زمین تشبیه می‌کنم. درست است که در فوتبال، بازیکنی که پا به توپ است و گل می‌زند دیده می‌شود، اما بازیکنان بزرگی هم هستند که با فضاسازی و حرکت بدون توپ، روی کل جریان بازی تأثیر می‌گذارند. هنرمندان بزرگ ما دقیقاً چنین جایگاهی دارند.»

وی در هشداری تاریخی می‌افزاید: «حضور آنها در عرصه فرهنگ و اجتماع، یک بازی بدون توپ بسیار موثر است. اگر هنرمندان امروز در صحنه قرار نگیرند، به قول مرحوم نادر ابراهیمی این عدم حضور، یک «ننگ ابدی» خواهد بود. امروز مردم ما و نیروهای رزمنده ما در میدان، به شدت نیازمند همدلی و قوت قلب هستند».

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

فراخوان تئاتر خیابانی

در عرصه هنرهای نمایشی، حرکتی آتش‌به‌اختیار و ارزشمند شکل گرفته است. مدرسه فیلم‌نامه‌نویسی «راه» با انتشار فراخوانی گسترده، از تمام هنرمندان و فعالان حوزه تئاتر برای تولید نمایشنامه‌های خیابانی، محیطی و میدانی با محوریت کلیدی «نبرد تمدنی ایران اسلامی در برابر غرب وحشی» دعوت به همکاری کرد.

براساس این فراخوان، آثار نمایشی برای اجرا در بطن جامعه، فضاهای عمومی، تجمعات خیابانی، پیاده‌روها، مساجد و موکب‌ها طراحی می‌شوند. هدف از این اقدام میدانی، بازنمایی ذات غیرانسانی، پوشالی و خشن تمدن غرب، نمایش شجاعت و پایداری جامعه ایرانی در برابر فشارها و تحریم‌ها، و مقابله با جنگ روانی است. همچنین نمایش همدلی اقوام و مذاهب مختلف ایرانی و ترسیم افق‌های روشن در سایه مقاومت و بیداری ملی، از دیگر محورهای اصلی این فراخوان تئاتری به شمار می‌رود.

سینما و تصویر، زبانی جهان‌شمول برای ثبت وقایع و انتقال مفاهیم به نسل‌های آینده است. در روزهایی که تاریخ در حال ورق خوردن است، دوربین‌های مستندسازان و نگاه تحلیلی سینماگران، سلاح‌هایی کارآمد برای جلوگیری از تحریف واقعیت هستند.

مستند؛ روایتی سریع و دقیق در عصر شبکه‌های اجتماعی

محسن اردستانی‌رستمی، کارگردان مستند تحسین‌شده «روزگار احمد»، در گفت‌وگو با ایکنا بر رسالت سنگین مستندسازان در این شرایط تأکید کرد. وی با بیان اینکه رویدادهای تاریخی ردپایی عمیق در حافظه جمعی می‌گذارند، سینمای مستند را آیینه‌ای تمام‌نما برای نسل‌های آینده توصیف کرد.

اردستانی می‌گوید: «ما در سال‌های اخیر با رخدادهایی مواجه شده‌ایم که شاید در یک قرن گذشته نمونه‌های مشابهی در کشور نداشته است؛ رخدادهایی بسیار مهم و سرنوشت‌ساز. مستندسازی یکی از دقیق‌ترین شیوه‌های ثبت این واقعیت‌هاست».

وی با اشاره به تفاوت فضای رسانه‌ای امروز با دوران دفاع مقدس افزود: «امروز با گسترش فضای مجازی و ابزارهای ارتباطی، سرعت گردش اطلاعات چشمگیر است. همین موضوع باعث شده مخاطبان انتظار داشته باشند روایت رویدادها بسیار سریع‌تر، دقیق‌تر و در قالب‌های متنوع‌تری از سوی مستندسازان ارائه شود تا مقهور روایت‌سازی دروغین دشمن نشوند».

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

ترور نخبگان؛ نشانه استیصال مطلق دشمن

کوروش زارعی، بازیگر و کارگردان شناخته‌شده سینما و تئاتر، در تحلیلی از ابعاد حمله اخیر صهیونیستی-آمریکایی و شهادت رهبر انقلاب گفت: «دشمن وقتی نتوانست در طول ۴۷ سال گذشته، ایران در حال پیشرفت را متوقف کند، به ترور و شهادت مردان بزرگ روی آورد. رهبر معظم انقلاب همواره بر استقلال و اقتدار کشور تأکید داشتند و عامل مهم ناکامی دشمنان در تقابل‌های مختلف، تدابیر و هدایت‌های ایشان بود».

زارعی با اشاره به ناجوانمردانه بودن این حمله تصریح کرد: «دشمن جز زبان ترور چیزی نمی‌شناسد. آن‌ها ایشان را در حالی هدف قرار دادند که مشغول انجام وظایف روزانه و پیگیری امور کشور بودند. این واقعیت نشان داد که بر خلاف شایعات ماه‌های گذشته، رهبر انقلاب تا آخرین لحظه در صحنه و در حال هدایت امور حضور داشتند».

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

اسوه سیاست و دانشمندی شگفت‌انگیز در عرصه فرهنگ

محمد گلریز، خواننده پیشکسوت سرودهای انقلابی، در گفت‌وگویی خواندنی به ابعاد پنهان‌تر شخصیت رهبر شهید پرداخت. وی ایشان را «اسوه سیاست و نمونه یک دانشمند برجسته» خواند که در هر حوزه‌ای اشراف علمی و فکری بی‌نظیری داشتند.

گلریز با ذکر خاطره‌ای جالب گفت: «در برنامه‌ای به مناسبت سالگرد حافظ، جمعی از کارشناسان داخلی و خارجی حضور داشتند. سخنرانی مفصل و نکات کارشناسی عمیق ایشان درباره ادبیات و شعر فارسی، همه حاضران را شگفت‌زده کرد. ما که با ادبیات کلاسیک آشنایی داریم، از این حجم تسلط حیرت کردیم. کمتر کسی در جهان چنین اشراف گسترده‌ای دارد.» وی همچنین به خاطره دیدار هنرمندان به همراه مرحوم مشفق کاشانی با رهبر انقلاب اشاره کرد که نشان‌دهنده توجه ویژه و مستمر ایشان به مقوله شعر و ادب فارسی بود.

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

تقارن این حوادث تلخ و حماسی با ماه مبارک رمضان و شب‌های پرفضیلت قدر، پیوندی عمیق میان مفاهیم معنوی، پایداری اجتماعی و زبان هنر ایجاد کرده است. رسانه‌ها در این هفته، نگاه ویژه‌ای به استخراج مفاهیم قرآنی و علوی برای تبیین شرایط روز داشتند.

عبرت‌های سفرنامه در آینه آیات «سیرو فی الارض»

در ادامه سلسله درس‌گفتارهای «قرآن و سفرنامه»، محمد جوادفر در هفتمین قسمت به موضوع مهم «عبرت‌های سفرنامه» پرداخت. این مبحث، ارتباطی تنگاتنگ با شناخت سنت‌های الهی در برخورد با ظالمان دارد.

جوادفر تشریح می‌کند: «وقتی نام یک منطقه‌ در قرآن مطرح می‌شود، این مردم و اقوام هستند که با رفتارشان به آن محل هویت بخشیده‌اند. خداوند در قرآن غالباً توصیه می‌کند به گروه‌های مجرم و تبهکار توجه کنیم تا از عاقبت آن‌ها عبرت بگیریم. دلیل این مسئله این است که وقتی به گروه‌های گناهکار توجه می‌کنیم، انذار و عبرتی که می‌گیریم بیشتر و تکان‌دهنده‌تر است. به همین دلیل در آیاتی که به «سیرو فی الارض» معروفند، تأکید ویژه‌ای بر دیدن عاقبت شوم مجرمان شده است».

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

شب‌های احیا؛ تجلی بازگشت عاشقانه خداوند به سوی انسان

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسن اصل‌نژاد، مدیرکل سازمان تبلیغات اسلامی آذربایجان شرقی، در گفت‌وگویی پیرامون ظرفیت هنر در بازنمایی شب‌های قدر، نگاهی بدیع و لطیف ارائه داد.

وی با تأکید بر مفهوم «توّاب» بودن خداوند گفت: «ما نباید مسئله بازگشت را صرفاً حرکت بنده به سمت پروردگار ببینیم؛ در ادبیات دینی، خداوند بیش از بنده، خود به سوی بندگانش بازمی‌گردد و راه را هموار می‌کند. وقتی هنرمند با چنین نگاهی به موضوع بنگرد، رابطه انسان و خدا را همچون عاشق و معشوق تصویر می‌کند. شب‌های احیا بهانه‌ای بزرگ برای این ملاقات عاشقانه است و هنر می‌تواند این لحظه‌های ناب امید را با زبانی لطیف روایت کند».

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

ضرورت اجماع نخبگانی برای تدوین «نظریه هنر علوی»

مجید نجاتی، پژوهشگر و دانشیار ارتباطات رسانه، در بررسی تأثیر ابزار هنر بر ترویج سیره امام علی(ع) خواستار یک تحول بنیادین شد. او با اشاره به ضعف تاریخی در نظریه‌پردازی هنرهای اسلامی گفت: «هنرمند ما اغلب تنها با تکیه بر تجربه زیسته خود کار می‌کند. برای گذر از این وضعیت، به یک «اجماع نخبگانی» نیاز داریم. نظریه‌پردازان و هنرمندان باید دور یک میز بنشینند و مؤلفه‌های هنر برآمده از زیست علوی را استخراج کنند. این چارچوب منسجم باید گنجینه حکمت علوی را به زبان زیبایی‌شناسی ترجمه کند تا به عنوان یک منبع الهام غنی در اختیار هنرمندان قرار گیرد».

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

سینما، مفاهیم معنوی و اعلام بیعت با رهبر جدید

حبیب‌الله بهمنی، کارگردان باسابقه سینما، در گفت‌وگوی خود پیش از هرچیز، شهادت رهبر انقلاب را تسلیت گفت و با صراحت اعلام کرد: «بیعت خود را با امامت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر جدید اعلام می‌کنم».

وی سپس در تحلیل ظرفیت سینما برای نمایش مفاهیم معنوی مانند توبه در شب‌های قدر تصریح کرد: «ماهیت سینما مادی و مبتنی بر نور و صداست، در حالی که توبه در لایه‌های عمیق روح رخ می‌دهد. انتقال این مفاهیم دشوار است. آنچه می‌تواند سینما را به معنویت نزدیک کند، در حوزه «روایت و قصه‌گویی» اتفاق می‌افتد. داستان است که اجازه می‌دهد بحران‌های درونی و تحول روحی تصویر شود. به همین دلیل است که درصد اندکی از آثار سینمای جهان توانسته‌اند به درستی به حوزه معنا وارد شوند».

ادامه مصاحبه را اینجا بخوانید:

دراماتیزه کردن فضایل مولی‌الموحدین(ع)

در نهایت، جواد مزدآبادی، کارگردان سینما و تلویزیون، درباره چالش‌های خلق آثار هنری از سیره امام علی(ع) راهکار عملیاتی ارائه داد.

وی معتقد است: «کلید کار، حرکت از توصیف فهرستی فضایل به روایت تجلی عینی آنها در موقعیت‌های دراماتیک است. هنرمند نباید تندیسی یک‌پارچه بسازد، بلکه باید مثلاً شجاعت و رحمت را در یک تصمیم‌گیری دشوار به تنش دراماتیک بکشد. محدودیت رسانه یک فرصت است؛ اثر موفق جرقه‌ای در دل مخاطب ایجاد می‌کند و او را به تأمل وامی‌دارد. ما باید از انحصارگرایی در فرم دوری کنیم و از انیمیشن تا بازی‌های ویدئویی، هر وجهی از زندگی آن حضرت را با زبان بومی هنر معاصر ترجمه کنیم».

گزارش فرهنگی این هفته، آیینه‌ای تمام‌نما از ملتی است که در اوج سوگ و داغداری، هرگز زانوی غم بغل نگرفته است. از انتقال مسالمت‌آمیز، مقتدرانه و امیدبخش رهبری تا خروش شاعران، بیداری هنرمندان تجسمی و نمایشی و تعمیق نگاه سینماگران به مفاهیم قرآنی، همگی نشان از یک «حیات طیبه» و جریانی زنده دارد که با خون شهدا آبیاری شده و اکنون در سایه ولایت جدید، با قدرتی افزون‌تر به مسیر تمدن‌سازی خود ادامه می‌دهد.