کد خبر: ۴۳۴۰۷۶۴

تاریخ: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۹:۵۶

یادداشت

واکاوی منطق بی‌اعتمادی به دشمن در اندیشه قرآنی و تطبیق آن با عبرت‌های تاریخی

به قلم حسین شجاعی، دانش‌آموخته دکتری الهیات، علوم قرآن و حدیث

قرآن کریم این حقیقت را به ما یادآوری می‌کند که هرگونه اعتماد، خوش‌بینی یا تسلیم در برابر دشمن، نه تنها ساده‌لوحی، بلکه خیانت به خویشتن، به جامعه و به اصول و ارزش‌هایی است که بدان پایبندیم.

یکی از بنیادین‌ترین درس‌های قرآن کریم در لزوم هوشیاری در برابر دشمنان و بی‌اعتمادی مطلق به آنان است. خداوند متعال در آیات متعددی، با صراحت و تأکید فراوان، مؤمنان را از فریب خوردن توسط دشمنان بر حذر داشته و هوشیاری در برابر حیله‌ها، نقشه‌ها و دسیسه‌های آنان را امری ضروری و حیاتی دانسته است. دشمن، هر ظاهری که بر خود بپوشاند و هر لباسی از دوستی و خیرخواهی بر تن کند، در باطن، نیاتش جز آسیب رساندن، نابود کردن و به انحراف کشاندن نیست. قرآن کریم این حقیقت را به ما یادآوری می‌کند که هرگونه اعتماد، خوش‌بینی یا تسلیم در برابر دشمن، نه تنها ساده‌لوحی، بلکه خیانت به خویشتن، به جامعه و به اصول و ارزش‌هایی است که بدان پایبندیم. برای نمونه خداوند در آیه 120 سوره بقره به صراحت بیان می دارد که ترک مخاصمه با یهود و نصاری لزوما منجر به اتمام دشمنی با آنها نمی شود؛ چرا که هدف اصلی آنها غلبه تام بر جامعه اسلامی است « وَلَنْ تَرْضَىٰ عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَىٰ ۗ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ» (و هرگز یهود و نصاری از تو راضی نخواهند شد، تا آنگاه که از آیین آنان پیروی کنی. بگو: «همانا هدایت، هدایت الهی است» و اگر پس از دانشی که برای تو آمده، از هوای نفس آنان پیروی کنی، هیچ سرپرست و یاوری از سوی خدا برای تو نخواهد بود.). آیه 100 سوره مبارکه آل عمران نیز به همین طریق هشدار فوق را تأکید می‌کند و می‌گوید «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا فَرِيقًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ يَرُدُّوكُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ كَافِرِينَ» (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر گروهی از اهل کتاب را اطاعت کنید، شما را پس از ایمانتان کافر می‌سازند.)

این آیات، همگی بر یک حقیقت مسلم صحه می‌گذارند: دشمن، دشمن است و شناختن او، درک نیات پنهانش و بی‌اعتمادی مطلق به وعده‌ها و ظاهر فریبنده‌اش، سنگ بنای حفظ دین، دنیا و امنیت جامعه است. البته این مسئله موضوعی صرفا قرآنی نیست بلکه تجربه تاریخی بشر که آینه‌ای تمام‌نما از عواقب تلخ این اعتمادهای نابجاست نیز بر آن صحه می گذارد؛ از سقوط تروآ با پذیرش اسب چوبی فریبنده، تا سرنوشت شوم قبایل بومی آمریکا که به وعده‌های دروغین استعمارگران دل بستند و نمونه‌های دردناک‌تری چون سربرنیتسا که اعتماد به نیروهای مسلح دشمن، پایانی جز نسل‌کشی نداشت. حتی در دوران معاصر، شاهد بوده‌ایم که چگونه وعده‌های بهبود اوضاع از سوی قدرت‌های خارجی برای کشورهایی چون عراق و افغانستان چگونه به اشغال، غارت منابع و نابودی ملت‌های آنجا انجامیده است. این درس‌های تاریخی، تأییدی بر حقیقت کلام الهی است که فرموده: «وَلَا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ» (و به کسانی که [به آیات خدا، پیامبر و مردم مؤمن] ستم کرده‌اند، تمایل و اطمینان نداشته باشید و تکیه مکنید که آتش [دوزخ] به شما خواهد رسید و در آن حال شما را جز خدا هیچ سرپرستی نیست، سپس یاری نمی‌شوید.) (سوره هود، آیه 113). اعتماد به دشمن، به منزله گشودن دروازه‌های شهر به روی مهاجم است؛ مهاجمی که تنها به دنبال غارت، ویرانی و سلطه است. تاریخ نشان داده است که دشمن، جز به نابودی و ذلت، رضایت نمی‌دهد و هرگونه نرمش یا اعتماد، تنها بر طمع او افزوده و مسیر سقوط را هموارتر می‌کند، لذا هوشیاری، بصیرت، و اتکا به نصرت الهی، تنها راه در امان ماندن از دام‌های دشمن و حفظ کیان جامعه است. ما به عنوان یک مسلمان وظیفه داریم تا با الهام از آیات الهی و عبرت از تاریخ، همواره هوشیار باشیم و هرگز فریب وعده‌های دشمن را نخوریم، زیرا تنها تکیه بر خدا و اتکا به توان خود، ضامن عزت و سربلندی است.