کد خبر: ۴۳۴۲۱۷۳

تاریخ: ۰۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۰۶

تجلی احسن الحال در خانواده/ ۸

چگونه شکرگزاری، چرخه محبت را در خانواده تقویت می‌کند + صوت

شکرگزاری نه‌تنها نعمت‌ها را فزونی می‌بخشد، بلکه با ایجاد چرخه‌ای مثبت، احساس ارزشمندی و پیوند عاطفی را در کانون خانواده تقویت می‌کند، بنابراین این مودت و رحمت تا زمانی تداوم می‌یابد که شکرگزاری بین همسران وجود داشته باشد، وگرنه دوام پیدا نمی‌کند.

نوروز، این رویش کهن، همیشه با نوید «حول حالنا» همراه بوده است. این دعا، فراتر از یک عبارت نیایشی، آرزوی تحولی ژرف و همگانی در جان و جهان آدمیان است؛ تحولی که باید در دل زندگی روزمره خانواده‌ها جاری شود و کوچه‌های شهر و خانه‌هایمان را معطر کند. اما پرسش اصلی اینجاست؛ این «دگرگونی حال» چگونه می‌تواند در شرایط پیچیده امروز محقق شود؟

پاسخ در گرو التزام به اصول اخلاقی است. اخلاق، تنها مجموعه‌ای از باید‌ها و نباید‌ها نیست؛ بلکه زیربنای هر تحول اصیل فردی و اجتماعی است. در فضای کنونی، که تشویش‌ها و فشار‌های بیرونی ممکن است بر آرامش درونی سایه افکند، رعایت اصول اخلاقی در کنش‌ها و پیام‌های ما، خود به عاملی برای تجلی همان «حول حالنا» تبدیل می‌شود. اخلاق، چراغی است که مسیر تحول را روشن می‌کند.

ایکنا در آستانه فرا رسیدن سال نو و ایام نوروز، با هدف بهره‌گیری از آموزه‌های قرآنی در مسیر تحول و تربیت خانواده، سلسله درس‌گفتار‌هایی را با عنوان «تجلی احسن الحال در خانواده» تهیه و تقدیم مخاطبان گرامی می‌کند. در این مجموعه، مریم فرضی، مدرس دانشگاه و کارشناس دینی، با تبیین نکات کلیدی از قرآن کریم، به بررسی ابعاد مختلف این تحول روحی و معنوی می‌پردازد تا خانواده‌ها بتوانند سال جدید را با نشاط ایمانی و انس با تعالیم آسمانی آغاز کنند.

در هشتمین درس‌گفتار به موضوع «نقش شکرگزاری در افزایش محبت میان اعضای خانواده» پرداخته شده است که در ادامه با هم می‌شنویم و می‌خوانیم:

{$sepehr_media_4241780_400_300}

اساساً شکرگزاری در افزایش محبت انسان، نقش بسزایی دارد. این موضوع هم ریشه قرآنی جدی و دقیقی دارد و هم از پشتوانه روانشناسی برخوردار است. این وعده قطعی قرآنی و از سنت‌های الهی است که در آیه هفتم سوره مبارکه ابراهیم می‌خوانیم: «لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ»؛ یعنی اگر شکر نعمت‌های خدا را به جای آورید، قطعاً نعمت شما را افزایش خواهم داد.

طبیعتاً افزایش نعمت تنها به جنبه مادی محدود نمی‌شود. در بسیاری از موارد، افزایش محبت و آرامش بین همسران، در واقع همان پاداشی است که خداوند به واسطه قدردانی همسران، چه به صورت زبانی و چه به صورت عملی، از یکدیگر عطا می‌کند و این از بزرگ‌ترین نعمت‌ها به شمار می‌رود. این یک قاعده قرآنی، فطری و عقلانی است: هر نعمتی که دیده شود و مورد قدردانی قرار گیرد، رشد می‌کند. در همین جاست که قرآن می‌فرماید: اگر شکرگزار و قدردان باشید، نعمت‌های شما را افزایش می‌دهم؛ یعنی آن نعمت رشد می‌کند و از لحاظ کیفیت افزوده می‌شود. اما اگر نعمتی نادیده گرفته شود و مورد قدردانی قرار نگیرد، قطعاً تحلیل می‌رود و از نظر کیفیت کاهش می‌یابد.

از نگاه روانشناسی، ویژگی شکرگزاری و قدردانی از نعمت‌ها و همچنین محبت‌هایی که همسران نسبت به یکدیگر دارند، در این امر بسیار مؤثر است که نعمت‌ها، عادی تلقی نشوند. این نکته، بسیار حساس و مهم است. مغز انسان معمولاً به نعمت عادت می‌کند. اگر ما روحیه قدردانی را در خود تشویق و تقویت نکنیم و عملکردهای مثبت همسرمان را نادیده بگیریم و آن‌ها را صرفاً به عنوان وظیفه در نظر بگیریم، نه لطف، این رویکرد هم خستگی را به تن و جان همسرمان باقی می‌گذارد و هم به تدریج موجب از بین رفتن نعمت و تحلیل آرامش و محبت بین همسران می‌شود.

شکرگزاری چه می‌کند و چه اتفاقی را رقم می‌زند؟ به بیان بهتر، توجه را بازتنظیم می‌کند. وقتی همسر متوجه می‌شود که کارهایش دیده می‌شود، احساس ارزشمندی می‌کند و این چرخه مثبت بین اعضای خانواده تداوم می‌یابد. در نتیجه، افراد انگیزه بیشتری برای انجام کارهای خوب نسبت به یکدیگر پیدا می‌کنند، رفتار بهتری انجام می‌دهند و محبت بین اعضای خانواده افزایش می‌یابد. طبیعتاً وقتی این موضوع در مورد همسران بیشتر مورد توجه قرار گیرد، اعضای خانواده نیز آن را می‌آموزند و کودکان نیز از پدر و مادر به عنوان درس و مهارتی عملی یاد می‌گیرند.

قرآن کریم فرهنگ ناسپاسی و قدردانی نکردن را به شدت نکوهش می‌کند، نه‌تنها نسبت به خدا، بلکه حتی در روابط همسران، در روابط انسانی و در روابط بین اعضای خانه مانند فرزندان نسبت به یکدیگر و «مودت و رحمت» بین همسران که در قرآن تأکید شده است؛ آنجا که خداوند می‌فرماید: «و از نشانه‌های او این است که از [جنس] خودتان همسرانی برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و میانتان مودت و رحمت نهاد». این مودت و رحمت تا زمانی تداوم می‌یابد که شکرگزاری بین همسران وجود داشته باشد، وگرنه دوام پیدا نمی‌کند.

شکرگزاری می‌تواند هم به صورت عملی باشد و هم به صورت زبانی که انسان باید هر دو را مدنظر قرار دهد. معمولاً تحقیقات روانشناسی امروز نشان می‌دهد زوج‌هایی که حتی روزانه قدردانی کوچکی از یکدیگر به عمل می‌آورند و آن را ابراز می‌کنند، از رضایت زناشویی بالاتری برخوردارند؛ زیرا در واقع سیستم عصبی از حالت دفاعی خود خارج می‌شود، در حالت شکرگزاری و قدردانی قرار می‌گیرد و احساس پیوند عمیقی بین همسران ایجاد می‌کند.

اگر نعمت‌ها مورد شکرگزاری قرار نگیرند، طبق وعده قرآن که می‌فرماید: «و لَئِن کفرتم لأزیدنَّکم؛ و اگر ناسپاسی کنید، بی‌تردید عذاب من سخت است»، باید به یاد داشته باشیم که نادیده گرفتن نعمت‌ها و ویژگی‌های مثبت همسران و زحماتی که برای یکدیگر و اعضای خانواده می‌کشند، ناسپاسی عاطفی را رواج می‌دهد و آن را کاهش می‌دهد. اظهار نعمت و بازگویی آن، در واقع عامل بسیار مهمی برای افزایش و جلب رضایت همسران نسبت به یکدیگر است.

طبیعتاً این اتفاق در روابط انسانی و در سطح جامعه نیز قطعاً کارکردهای جدی دارد؛ به این صورت که انسان نسبت به تمام افرادی که در سطح جامعه با آن‌ها در ارتباط است، مانند معلمان، افراد فعال در حوزه‌های خدماتی و همه عرصه‌های دیگر که از تلاش آن‌ها بهره‌مند می‌شویم، بتواند این نعمت شکرگزاری را داشته باشد و بیش از پیش آن را در خود تقویت کند، تا فضای جامعه، فضایی پر از محبت و جلب رضایت عاطفی بین افراد باشد.

ان‌شاءالله که خداوند به همه ما کمک کند تا در مسیر رسیدن به «حول حالنا» و پیام ارزشمند این دعای عزیز، گام مؤثری برداریم، شکرگزار باشیم و قدردان نعمت‌های عزیزانمان، اعضای خانواده و همسرمان باشیم.