کد خبر: ۴۳۴۲۱۷۴

تاریخ: ۰۹ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۱۰

تجلی احسن الحال در خانواده/ ۹

راهکار قرآنی برای کاهش تعارض و افزایش همدلی در خانواده

وقتی اعضای خانواده با یکدیگر مشورت می‌کنند، این نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه بلوغ و احترام متقابل است. در خانواده‌ای که مشورت جاری است، افراد احساس ارزشمندی می‌کنند، تعارض‌ها و لجاجت‌ها کاهش می‌یابد.

نوروز، این رویش کهن، همیشه با نوید «حول حالنا» همراه بوده است. این دعا، فراتر از یک عبارت نیایشی، آرزوی تحولی ژرف و همگانی در جان و جهان آدمیان است؛ تحولی که باید در دل زندگی روزمره خانواده‌ها جاری شود و کوچه‌های شهر و خانه‌هایمان را معطر کند. اما پرسش اصلی اینجاست؛ این «دگرگونی حال» چگونه می‌تواند در شرایط پیچیده امروز محقق شود؟

پاسخ در گرو التزام به اصول اخلاقی است. اخلاق، تنها مجموعه‌ای از باید‌ها و نباید‌ها نیست؛ بلکه زیربنای هر تحول اصیل فردی و اجتماعی است. در فضای کنونی، که تشویش‌ها و فشار‌های بیرونی ممکن است بر آرامش درونی سایه افکند، رعایت اصول اخلاقی در کنش‌ها و پیام‌های ما، خود به عاملی برای تجلی همان «حول حالنا» تبدیل می‌شود. اخلاق، چراغی است که مسیر تحول را روشن می‌کند.

ایکنا در آستانه فرا رسیدن سال نو و ایام نوروز، با هدف بهره‌گیری از آموزه‌های قرآنی در مسیر تحول و تربیت خانواده، سلسله درس‌گفتار‌هایی را با عنوان «تجلی احسن الحال در خانواده» تهیه و تقدیم مخاطبان گرامی می‌کند. در این مجموعه، مریم فرضی، مدرس دانشگاه و کارشناس دینی، با تبیین نکات کلیدی از قرآن کریم، به بررسی ابعاد مختلف این تحول روحی و معنوی می‌پردازد تا خانواده‌ها بتوانند سال جدید را با نشاط ایمانی و انس با تعالیم آسمانی آغاز کنند.

در نهمین درس‌گفتار به موضوع «مشورت در خانواده اصل مهم در بهبود روابط اعضای خانواده» پرداخته شده است که در ادامه با هم می‌شنویم و می‌خوانیم:

{$sepehr_media_4242679_400_300}

در ادامه سلسله مباحث و جلسات درس‌گفتارهایی که در خصوص نزدیک شدن به «حال خوب» با توجه به مبانی عقلی، فطری، قرآنی و روایی می‌توان مطرح کرد، امروز در خدمت شما عزیزان هستیم. انشاءالله اگر توفیق باشد، دقایقی کوتاه در رابطه با «اصل مشورت در خانواده» صحبت خواهیم کرد.

همه شما آگاهید که خانواده عرصه تعامل، استحکام روابط و تصمیم‌گیری‌های سالم است. از نگاه قرآن، خانواده به هیچ عنوان نظامی استبدادی نیست که فقط یک نفر سخن بگوید و دیگران مطیع او باشند. مشورت باید اصل عمومی و پایه‌ای در بنای خانواده باشد. نکته‌ای که در این زمینه قابل تأمل است، این است که مشورت یک اصل عمومی و اساسی در جامعه و خانواده محسوب می‌شود. جامعه‌ای اساساً جامعه مؤمن است که، خانواده‌های درون آن از اصل مشورت برای تحکیم روابط خود و دوری از نظام استبدادی بهره می‌برند.

در خانواده‌ای که مشورت بین اعضای آن وجود داشته باشد، با رعایت حرمت بزرگترها و اصل احترام به ایشان در کنار مشورت‌کردن، دیگر جایی برای استبداد و خودکامگی باقی نمی‌ماند. بنابراین، وقتی می‌بینیم خدای متعال در سوره مبارکه شورا، آیه سی‌وهشتم بر مسئله مشورت تأکید می‌کند، به این دلیل است که از نگاه قرآن و منطق اهل‌بیت(ع) و سیره آنها، جامعه مؤمن اساساً با شورا و مشورت اداره می‌شود.

پیام کاربردی که در اینجا می‌توان براساس آن تأکید کرد، این است که مدیریت خانواده نباید یک‌جانبه باشد؛ بلکه فضای گفت‌وگو باید بین زوجین و بین اعضای خانواده فرزندان با یکدیگر، فرزندان با پدر و مادر، و زوجین با هم وجود داشته باشد. به ویژه اینکه همسران حتماً باید در تربیت فرزند و نکات مربوط به شاخصه‌های تربیتی، با یکدیگر مشورت کامل داشته باشند. حتی با توجه به توصیه‌های قرآن و روایات، اگر پدر و مادری با رضایت و مشورت یکدیگر تصمیم بگیرند، مثلاً کودک خود را از شیر بگیرند، هیچ مانعی در این زمینه وجود ندارد.

وقتی می‌بینیم خداوند حتی در مسئله‌ای به این سادگی، مشورت بین همسران را مطرح می‌کند، طبیعتاً در رابطه با مباحث مهم‌تر، اجازه تصمیم یک‌طرفه را نخواهد داد. بنابراین موضوعاتی مانند تحصیل، شرایط زندگی، مسائل اقتصادی خانواده و مسائل فرهنگی و اجتماعی آن، قطعاً اولویت بیشتری دارند. با نگاهی به سیره پیامبر عظیم‌الشأن(ص) درمی‌یابیم که ایشان تا چه اندازه در موضوعات مختلف با مردم و اصحاب خود مشورت می‌کردند. تأکید قرآن در سوره آل‌عمران، آیه ۱۵۹ «وَ شَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ» بر همین مسئله ناظر است.

نکته بسیار مهم این است که وقتی اعضای خانواده با یکدیگر مشورت می‌کنند، این نشانه ضعف نیست، بلکه نشانه بلوغ و احترام متقابل است. در خانواده‌ای که مشورت جاری است، افراد احساس ارزشمندی می‌کنند، تعارض‌ها و لجاجت‌ها کاهش می‌یابد، استبداد خانوادگی، که در آن فقط یک نفر حرف اول و آخر را می‌زند، از بین می‌رود و در خانواده‌ای که گفت‌وگو تعطیل شود، خدای ناکرده به تدریج خلأهای عاطفی شکل می‌گیرد.

به یاد داشته باشیم که محبت، روح یک خانواده است و مشورت، عقل آن محسوب می‌شود. مشورت‌کردن صرفاً یک دستور دینی نیست، بلکه اساساً یک ضرورت روحی و روانی است. وقتی در خانواده با فردی، خواه همسرمان باشد یا فرزندمان، مشورت می‌کنیم، پیام ناخودآگاهی که به ذهن طرف مقابل القا می‌شود این است: «نظر تو بسیار مهم است و در سرنوشت این خانواده نقشی سازنده و ارزشمند دارد.» در نتیجه طرف مقابل احساس ارزشمندی می‌کند و این همان چیزی است که در روان‌شناسی از آن به «خودتعیین‌گری» یاد می‌شود. خودتعیین‌گری به این معناست که فرد بتواند در بزنگاه‌های زندگی، با اطرافیانش تصمیم‌های درستی بگیرد و این امر موجب افزایش عزت‌نفس و بهبود کارکردهای روحی فرد و اعضای خانواده و در نهایت جامعه می‌شود.

مشورت، عزت‌نفس اعضای خانواده را بالا می‌برد و افراد را بیش از پیش به یکدیگر نزدیک می‌کند. اصل مشورت در خانواده یکی از اصول بسیار مهمی است که می‌توانیم در راستای بهتر شدن حال خود و اعضای خانواده، از آن بهره‌مند شویم.