کد خبر: ۴۳۴۳۱۴۷

تاریخ: ۰۸ فروردين ۱۴۰۵ - ۱۵:۱۵

یادداشت

اقتصاد تاب‌آور؛ شرط ثبات و پیشرفت ایران اسلامی

به قلم حجت الاسلام والمسلمین محمد ملک زاده عضو هیات علمی گروه سیاست پژوهشگاه

بعد از گذشت حدود دو دهه از انتخاب شعارهای اقتصادی سال توسط رهبر شهید انقلاب، امسال نیز اقتصاد به عنوان شعار سال ۱۴۰۵ توسط آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای تعیین گردید. تمرکز مستمر رهبر شهید و جانشین خلف ایشان بر مسائل اقتصادی، نشان‌دهنده این واقعیت است که اقتصاد تاب‌آور یا اقتصاد مقاومتی برای کشوری مانند ایران که ۴۷ سال در یک جنگ گسترده اقتصادی و انواع تحریم‌های ظالمانه غرب قرار گرفته، باید در راس مسائل اساسی نظام قرار گیرد.

«اقتصاد تاب‌آور» اقتصادی است که بتواند در برابر فشارها و تکانه‌ها ایستادگی کند و مسیر رشد خود را حفظ نماید. هنگامی که ساختار اقتصادی یک جامعه با چالش‌هایی مانند تورم بالا، کاهش ارزش پول، وابستگی شدید به منابع خارجی، یا ضعف بهره‌وری روبه‌رو باشد، بخش‌های مختلف جامعه و سایر حوزه‌های زندگی اجتماعی و حکمرانی سیاسی نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند. زیرا اقتصاد تا حد زیادی «زیرساخت» بسیاری از تحولات سیاسی، فرهنگی و امنیتی به شمار می‌آید.

در ارتباط با تاثیر اقتصاد بر سایر حوزه‌های زندگی اجتماعی می‌توان به موارد متعددی اشاره کرد. وقتی وضعیت اقتصادی بهبود پیدا کند و مشکلاتی مانند تورم، بیکاری و رکود کاهش یابد، رضایت عمومی افزایش و تنش‌های سیاسی کاهش پیدا می‌کند. اقتصاد باثبات به شکل مستقیم بر فرهنگ و روابط اجتماعی نیز اثر می‌گذارد و به کاهش آسیب‌های اجتماعی ناشی از فقر و بیکاری؛ افزایش امید و انگیزه برای مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی و علمی؛ و تقویت اعتماد و همبستگی میان اقشار مختلف جامعه منجر می‌شود.

در چنین شرایطی، جامعه فرصت بیشتری برای توجه به آموزش، فرهنگ، هنر و توسعه علمی پیدا می‌کند. از سوی دیگر، ثبات اقتصادی یکی از پایه‌های مهم امنیت ملی محسوب می‌شود.

اقتصاد قوی می‌تواند توان کشور در مدیریت بحران‌ها و تهدیدهای بیرونی را افزایش دهد؛ منابع لازم برای تقویت زیرساخت‌های امنیتی و دفاعی را فراهم کند؛ و از شکل‌گیری نارضایتی‌های اقتصادی که گاهی به بی‌ثباتی امنیتی منجر می‌شود جلوگیری کند.

به همین دلیل در بسیاری از مطالعات راهبردی گفته می‌شود که امنیت پایدار بدون اقتصاد پایدار شکل نمی‌گیرد. در نهایت، اقتصاد قوی باعث افزایش نفوذ و اعتبار کشور در عرصه بین‌المللی نیز می‌شود.

کشورهایی که از اقتصاد باثبات برخوردارند، در مذاکرات و تعاملات بین‌المللی دست بالاتری دارند؛ از قدرت نرم بیشتری در سطح منطقه‌ای و جهانی برخوردار می‌شوند و می‌توانند روابط اقتصادی گسترده‌تری با دیگر کشورها برقرار کنند. به همین دلیل دشمنان نظام اسلامی تاکنون بیشترین تلاش خود را بر تضعیف اقتصاد ایران قرار داده‌اند.

این مسئله ضرورت انتخاب اقتصاد مقاومتی برای ایران مستقل با هدف تاب‌آوری در برابر تحریم‌ها و فشارهای خارجی را دوچندان ساخته است. اما با وجود اهمیت مسئله اقتصاد مقاومتی برای جمهوری اسلامی، مشاهدات نشان می‌دهد که جریانات و موانع ساختاری معارضی همواره در برابر تحقق کامل این هدف وجود داشته است.

یکی از چالش‌های اصلی، وابستگی تاریخی به الگوهای اقتصادی لیبرال است که متاسفانه بعد از پیروزی انقلاب نیز توسط برخی جریانات غربگرای داخلی استمرار یافته است.

این وابستگی نه تنها نهادهای اقتصادی بلکه تفکر و رویکردهای سیاست‌گذاران و مدیران را نیز تحت تأثیر قرار داده و آنان را از توسعه رویکردهای مستقل که در راستای اقتصاد مقاومتی قرار دارد، دور ساخته است.

بخش دیگر ناظر به موانع فرهنگی و اجتماعی است. در بسیاری از موارد، فرهنگ مصرف‌گرایی و اتکا به واردات کالاهای خارجی در جامعه ریشه‌دار شده است. این نوع نگرش به‌ویژه در میان برخی جوانان و نسل‌های متاثر از فضای مجازی احساس نیاز به کالاها و خدمات خارجی را تقویت کرده و بر تداوم وابستگی به اقتصاد جهانی تأثیر منفی می‌گذارد.

موانع موجود در تداخل و ناهماهنگی بین نهادهای سیاسی و اقتصادی نیز فرآیند تحقق اقتصاد مقاومتی را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی در بسیاری از مواقع بدون توجه به الزامات و نیازهای بازار داخلی صورت می‌گیرد، که این خود منجر به ناکارآمدی و عدم بهره‌وری در اجرای سیاست‌های اقتصادی می‌شود.

بنابراین توقف در تحقق و اجرای اقتصاد مقاومتی می‌تواند اثرات منفی در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی و امنیتی داشته باشد. اقتصاد مقاومتی، راهکاری بی‌نظیر برای جمهوری اسلامی ایران است که استقلال سیاسی و اقتصادی برای آن اهمیت بسیار دارد. اما برای ایفای نقش مؤثر این استراتژی، لازم است موانع و چالش‌های موجود شناسایی و حل شوند.

در این میان، دو عامل «انسجام اجتماعی» و «امنیت پایدار» نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشرفت اقتصادی دارند. وحدت و همگرایی در جامعه می‌تواند فضای لازم برای اجرای سیاست‌های اصلاحی و برنامه‌های توسعه‌ای را فراهم کند. همچنین امنیت اقتصادی و اجتماعی، شرط ضروری جذب سرمایه، رونق تولید و شکل‌گیری فعالیت‌های کارآفرینانه است.

از این رو تاکید رهبر معظم انقلاب بر اقتصاد مقاومتی، راهبردی جامع برای تضمین ثبات، پیشرفت و رفاه پایدار در نظام اسلامی ایران به شمار می‌آید؛ راهبردی که با مشارکت دولت‌ها، بخش خصوصی، نخبگان و مردم می‌تواند به نتایج ماندگار دست یابد.