کد خبر: ۴۳۴۴۶۵۱

تاریخ: ۱۷ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۵:۵۳

در مراسم چهلمین روز درگذشت آیت‌الله مامقانی مطرح شد

مرکب قلم عالم از خون شهید برتر است

حجت‌الاسلام والمسلمین فاضل کدکنی در مراسم چهلمین روز رحلت آیت‌الله محمدرضا مامقانی با اشاره به جایگاه والای عالمان در اسلام گفت: در معارف دینی، قلم عالمی که برای هدایت جامعه می‌نویسد، از خون شهید برتر دانسته شده است.

به گزارش ایکنا؛ مراسم گرامیداشت چهلمین روز رحلت آیت‌الله محمدرضا مامقانی، از علمای حوزه علمیه قم در مشهد برگزار شد. در این مراسم حجت‌الاسلام والمسلمین فاضل کدکنی، استاد حوزه علمیه و پژوهشگر دینی در حضور جمعی از علما، طلاب و ارادتمندان مکتب اهل‌ بیت(ع)، به بررسی جایگاه علم و عالم در معارف اسلامی و همچنین بیان ویژگی‌های علمی و اخلاقی آن مرحوم پرداخت.

وی همچنین ضمن تبیین اهمیت علم‌آموزی در اسلام، به خدمات علمی و شخصیت معنوی آیت‌الله مامقانی اشاره کرد و یاد و خاطره این عالم فرزانه را گرامی داشت. مشروح گرامیداشت این عالم ربانی را در ادامه می‌خوانیم:

یکی از بزرگ‌ترین امتیازات دین مبین اسلام توجه عمیق به مسئله علم، دانش و پیشرفت علمی است. اسلام در زمانی ظهور کرد که فضای حاکم بر جامعه انسانی، فضایی آکنده از جهل و تاریکی بود. به تعبیر امیرالمؤمنین(ع)، پیامبر اعظم(ص) در تاریک‌ترین شب‌های تاریخ، بشر را از شرایط گمراهی و جهالت نجات داد.

مورخان نقل می‌کنند که در سراسر سرزمین عربستان در آغاز بعثت پیامبر اسلام(ص)، تعداد افرادی که خواندن و نوشتن می‌دانستند بسیار اندک بود؛ برخی مورخان تعداد آنان را کمتر از بیست نفر و حدود هفده نفر ذکر کرده‌اند. در چنین فضایی، نخستین آیات قرآن کریم نازل شد و در همان آغاز سخن از «قلم»، «کتابت»، «خواندن» و «علم» به میان آمد.

خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید: «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ، خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ، اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ، الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ، عَلَّمَ الْإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ». بدین ترتیب، قرآن کریم انسان را از پایین‌ترین مراحل حیات به سوی عالی‌ترین مراتب معرفت و کمال سوق می‌دهد.

در حقیقت هیچ دینی به اندازه اسلام انسان را به کسب علم و دانش دعوت نکرده است. امروز در بسیاری از نظام‌های آموزشی دنیا برای تحصیل علم محدودیت‌های زمانی و سنی قرار می‌دهند؛ اما اسلام نه محدودیت زمانی قائل است و نه محدودیت مکانی و نه محدودیت سنی. در فرهنگ اسلامی آمده است: «اطلبوا العلم من المهد الی اللحد»؛ از گهواره تا گور در طلب علم باشید.

حتی در پژوهش‌های علمی امروز نیز مطرح شده است که انسان از دوران جنینی تحت تأثیر محیط اطراف قرار می‌گیرد. بنابراین دعوت اسلام به علم‌آموزی از همان آغاز زندگی معنا پیدا می‌کند.

اسلام همچنین به مسلمانان سفارش می‌کند که اگر در دورترین سرزمین‌ها امکان کسب علم فراهم باشد، برای دستیابی به آن تلاش کنند. اگر کسی در مسیر تحصیل علم راهی طولانی را طی کند، این حرکت در حکم هجرت در راه خداوند محسوب می‌شود و از پاداش الهی برخوردار است.

در مسجدالنبی، جایی که پیامبر اکرم(ص) احکام الهی را بیان می‌کردند و مسلمانان برای پرسش و پاسخ و دریافت معارف دینی به حضور ایشان می‌رسیدند، روزی شخصی خدمت پیامبر عرض کرد: یا رسول‌الله، شما درباره فضیلت علم مطالبی فرموده‌اید؛ بزرگ‌ترین فضیلت علم چیست؟

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: چه شنیده‌ای؟عرض کرد: شنیده‌ام که فرموده‌اید «افضل الجهاد جهاد العلم»؛ یعنی برترین جهادها، جهاد در راه تحصیل علم است. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: آری، و حتی از این نیز بالاتر است. نشستن در محضر عالم و بهره‌مند شدن از دانش او از عبادت یک سال کامل برتر است.

اما در عین حال نکته‌ای مهم در این میان وجود دارد. شخصی از پیامبر(ص) پرسید: یا رسول‌الله، نزد چه کسی بنشینیم و از چه کسی علم بیاموزیم؟ حضرت فرمودند: نزد کسی بنشینید که دیدن چهره او شما را به یاد خدا بیندازد، سخن او بر علم شما بیفزاید و همنشینی با او شما را به آخرت علاقه‌مند سازد. این همان عالمِ عامل است؛ عالمی که علم او با عمل همراه باشد و وجودش هدایتگر انسان‌ها باشد.

در روایات اسلامی درباره مقام علم و عالمِ عامل تعابیر بسیار بلندی آمده است. همه ما می‌دانیم که مقام شهید از بالاترین مقام‌ها در پیشگاه خداوند متعال است. شهادت در راه خدا آرزوی اولیای الهی بوده است.

نقل شده است که وقتی امیرالمؤمنین(ع) در محراب عبادت مورد ضربت قرار گرفتند، فرمودند: «فزتُ و ربِّ الکعبه»؛ به پروردگار کعبه سوگند رستگار شدم.

در روایات آمده است که هیچ قطره‌ای نزد خداوند محبوب‌تر از قطره خونی نیست که در راه خدا ریخته شود. با این حال در برخی روایات نقل شده است که مرکب قلم عالمی که برای هدایت مردم و دفاع از دین می‌نویسد، از خون شهید نیز برتر دانسته شده است.

علت این مسئله روشن است؛ زیرا این شهید با همین تعلیمات و معارفی که از عالمان دین فرا گرفته است به میدان جهاد رفته و جان خود را در راه خدا فدا کرده است. قلم عالم پیام شهید را زنده نگه می‌دارد، اهداف او را تبیین می‌کند و آن را به نسل‌های بعد منتقل می‌سازد.

به همین جهت است که در روایات برای عالمِ عامل جایگاه بسیار بلندی بیان شده است. در روز قیامت به او گفته می‌شود: تو در دنیا مردم را هدایت می‌کردی، اکنون شفاعت کن و دست بندگان خدا را بگیر.

این مجلس نیز به یاد یکی از عالمان عامل و خدمتگزاران صادق مکتب اهل‌ بیت علیهم‌السلام برگزار شده است.

مرحوم آیت‌الله محمدرضا مامقانی(ره) در خانواده‌ای اصیل و ریشه‌دار که به علم، فقاهت، زهد و تقوا شناخته می‌شدند دیده به جهان گشود. پدر بزرگوار ایشان از عالمان برجسته بودند و جد بزرگوارشان مرحوم آیت‌الله شیخ عبدالله مامقانی از فقهای بزرگ و صاحب آثار علمی ارزشمند به شمار می‌رفت.

ایشان مقدمات و بخشی از دروس حوزوی را در نجف اشرف و در جوار بارگاه ملکوتی امیرالمؤمنین علی(ع) فرا گرفتند. در آنجا از محضر اساتید بزرگی بهره‌مند شدند و سپس به ادامه تحصیل در حوزه‌های علمیه پرداختند.

در سال‌هایی که رژیم بعث عراق فشارهای فراوانی بر علما وارد می‌کرد و بسیاری از بزرگان حوزه در معرض تهدید قرار گرفته بودند، ایشان همراه خانواده به ایران مهاجرت کردند. مدتی در مشهد مقدس به تحصیل و تدریس پرداختند و سپس به حوزه علمیه قم آمدند.

در قم از محضر اساتید برجسته‌ای همچون آیات عظام روحانی، میرزا کاظم تبریزی، سیدکاظم شریعتمداری، هاشم آملی و آیت‌الله العظمی وحید خراسانی بهره‌مند شدند.

ایشان در امر تدریس و تحقیق بسیار کوشا بودند و بخش قابل توجهی از شبانه‌روز خود را به مطالعه، تحقیق و تعلیم اختصاص می‌دادند. خود ایشان بارها تأکید می‌کردند که این توفیقات را مرهون دعای پدر و مادر خویش می‌دانند.

از ویژگی‌های برجسته این خاندان علمی، تألیف آثار ارزشمند در زمینه‌های فقه، اصول و علم رجال است. مرحوم آیت‌الله مامقانی آثار علمی متعددی از خود به جای گذاشتند و در احیای میراث علمی خاندان خویش نیز تلاش فراوانی داشتند.

محبت و ارادت به اهل‌ بیت(ع) از ویژگی‌های بارز این خاندان بود و مجالس عزاداری اهل‌ بیت(ع) در بیت ایشان همواره برقرار بود. در ماه مبارک رمضان و در شب پنجم این ماه، این عالم بزرگوار دچار عارضه سکته شد و پس از انتقال به بیمارستان، به رحمت الهی پیوست.

پیکر ایشان با شکوه فراوان در قم تشییع و سپس به نجف اشرف منتقل شد و در جوار بارگاه مطهر امیرالمؤمنین علی(ع) و در کنار مرقد آیت‌الله العظمی حکیم به خاک سپرده شد. از خداوند متعال مسئلت می‌کنیم که درجات آن عالم ربانی را عالی گرداند و ایشان را با اولیای الهی محشور فرماید.