کد خبر: ۴۳۴۷۳۳۶

تاریخ: ۳۱ فروردين ۱۴۰۵ - ۰۹:۳۳

غلامرضا کریمی:

توئیت‌های ترامپ برای ایجاد اختلاف در داخل و بی‌اعتمادی به مذاکره‌کنندگان است

استاد روابط بین‌الملل دانشگاه خوارزمی با اشاره به توئیت‌های ترامپ درباره توافق و مذاکره، آنها را کاملا دروغ دانست و گفت: همه اینها در واقع یک بازی رسانه‌ای برای اختلاف‌افکنی بین مردم ایران است و لذا باید انسجام ملی را در این شرایط همچنان حفظ کرد و همانطور که اجماع نسبت به صحنه میدان وجود داشت و همه ملت ایران حمایت کردند، همان اجماع هم باید نسبت به صحنه مذاکره و دیپلماسی وجود داشته باشد.

در شرایطی که دونالد ترامپ با موج تازه‌ای از ادعاهای بی‌اساس، تلاش می‌کند دستاوردهای رسانه‌ای پوشالی از پیروزی در جنگ تحمیلی سوم علیه ایران برای خود بسازد و با هدف‌گیری انسجام ملی، شکافی میان ملت و مسئولان ایرانی ایجاد کند، تحلیلگران و سیاستمداران ایرانی با قرائتی هوشمندانه و محتاطانه از تحولات منطقه تأکید دارند «بازگشایی مسیر کشتیرانی و توقف درگیری‌ها در لبنان، اگرچه گام‌هایی امیدبخش هستند، اما صرفاً مقدماتی برای تثبیت آتش‌بس محسوب می‌شوند، نه خود توافق نهایی».

این تفاوت نگاه راهبردی میان تهران و واشنگتن، پرسش‌های مهمی را پیش روی افکار عمومی قرار داده است: آیا این شکاف دیدگاهی، مسیر مذاکرات آینده را هموار خواهد کرد یا به چالشی جدید تبدیل می‌شود؟ و با توجه به سابقه دیرینه بدعهدی‌های آمریکا، چه میزان امید به دستیابی به توافقی پایدار برای پایان دادن به جنگ تحمیلی سوم وجود دارد؟

بیشتر بخوانید:

ایران به دنبال توافق جامع است، نه آتش‌بس‌های موقت

در همین زمینه، ایکنا گفت‌وگویی با غلامرضا کریمی، استاد روابط بین الملل دانشگاه خوارزمی، انجام داده است که در ادامه می‌خوانیم:

اصرار ایران بر جامعیت آتش‌بس و مخالفت ترامپ

ایکنا ـ تحلیل شما از روند مذاکرات ایران و آمریکا چیست؟ با توجه به ادعاهای ترامپ درباره توافق‌ها، امتیازهای ایران، باز شدن تنگه هرمز و همچنین توقف درگیری‌ها در لبنان و پاسخ مقامات ایرانی درباره مسدود شدن و بستن تنگه هرمز.

به‌هرحال بعد از برقراری آتش‌بس بین ایران و آمریکا، تلاش‌های ویژه‌ای برای حصول توافق انجام شده اما هنوز به نتیجه مشهود و دستاورد مشخصی نرسیده است. ابتدا پس از آتش‌بس، ایران اعلام کرد که این آتش‌بس شامل تمامی محدوده جنگ است و موضوع حزب‌الله لبنان هم در درون آن قرار می‌گیرد. ترامپ در مقابل اعلام کرد که حزب‌الله لبنان موضوعی جداست و این آتش‌بس فقط بین ایران و آمریکاست اما ایران بر این مسئله اصرار کرد و حتی پاکستان به عنوان کشور میانجی اعلام کرد که حزب‌الله لبنان باید درون آتش‌بس باشد.

با فشارهای ایران و تلاش‌های میانجی‌گران بین‌المللی، به ویژه فشار ترامپ به نتانیاهو، آتش‌بس در لبنان برقرار شد. بر اساس توافقات انجام گرفته، در صورت فروکش کردن بحران در تمامی محدوده‌های جنگ در زمان آتش‌بس، تنگه هرمز هم باز خواهد شد، لذا آقای عراقچی سه روز قبل اعلام کرد که تنگه هرمز باز شده و کشتی‌های غیرنظامی غیرمتجاوز از مسیرهای مشخصی که ایران تعیین کرده و کریدورهای مشخص تحت نظارت نیروهای دریایی سپاه و سازمان بنادر و دریانوردی می‌توانند از تنگه هرمز عبور کنند.

این موضوع باعث کاهش شدید قیمت نفت شد و تا حدی وضعیت نرمالی به لحاظ اقتصاد سیاسی بین‌المللی به وجود آمد. منتها در داخل کشور، فشارها به شدت افزایش پیدا کرد. اعتراضات نسبت به این توییت آقای عراقچی گسترده بود، به طوری که حتی برخی از مجریان صدا و سیما، علنی مواضع تندی علیه روند دیپلماسی گرفتند و اعتراضاتی در سطح بخش‌هایی از جامعه هم به وجود آمد. در واکنش به این قضایا و به نوعی در اثر توییت‌های هیجانی ترامپ که سرشار از تهدید، ادعاهای دروغ و لاف‌زنی بود، فضای احتمالی مذاکرات بسیار مشکوک شد.

ادعاهای ترامپ بدون مذاکره سازمان‌یافته؛ پروپاگاندا یا توافق؟

یعنی از یک طرف شاهد بودیم که فشار به تیم مذاکره‌کننده ایرانی در داخل افزایش پیدا کرد. همچنین در حالی که قرار بود مثلاً در فلان روز، مذاکرات در اسلام‌آباد آغاز بشود، ترامپ اعلام کرد که روی همه موارد توافق شده و قرار است مواد غنی‌سازی‌شده از ایران خارج بشود و روی سایر موضوعات هم توافق حاصل شده است.

این موضوع باعث نگرانی بخشی از افکار عمومی در داخل ایران شد، به طوری که حتی برخی از افراد متهم به خیانت در مذاکرات شدند. ولی با توضیحات ارائه شده در رسانه، مشخص شد که شعارها و حرف‌های ترامپ، واهی و نظر شخصی بوده و هیچ مذاکره سازمان‌یافته‌ای بین تیم مذاکراتی ایران و آمریکا انجام نشده است. حتی ترامپ آنقدر پروپاگاندا و تبلیغات روی این موضوع کرد که گفت: «من آماده رفتن به اسلام‌آباد برای امضای توافق نهایی هستم»، در حالی که چنین چیزی وجود نداشت.

ضرورت انسجام ملی؛ دستاوردهای میدان در دیپلماسی حفظ شود

این نشان‌دهنده این است که ما در داخل نیازمند یک نگاه منسجم و ملی به مسائل کلان کشور هستیم تا بتوانیم به صورت موفقیت‌آمیز از این دوره عبور کنیم. ما دستاوردهای بزرگی در این جنگ به دست آوردیم. در جنگ، تنگه هرمز یک اهرم فشار جدیدی بود که در اثر جنگ رمضان برای ایران ایجاد شد. منتها باید از این مراقبت کرد که اجماع بین‌المللی علیه ایران شکل نگیرد. از آن طرف هم فشارهای بین‌المللی را باید تعدیل کرد.

واقعیت این است که ما نیاز داریم دستاوردهایی که در عرصه میدان به دست آوردیم را در عرصه دیپلماسی و مذاکره به نتیجه برسانیم و تثبیت کنیم، لذا راهی جز مذاکره وجود ندارد. بنابراین این حجم اعتراض‌ و شعارهای هیجانی که می‌گویند «هرگونه مذاکره خیانت است»، «هرگونه مذاکره حرام است»، دست مذاکره‌کنندگان را می‌بندد و امکان تأمین منافع ملی را از طریق دیپلماسی و مذاکره محدود می‌کند.

لذا انتظار از افکار عمومی و مردم این است همانطور که انسجام خودشان را در طول دوران جنگ رمضان، حفظ کردند و بعد از آتش‌بس هم حفظ کردند، همین انسجام ملی را برای دوران مذاکره و گفت‌وگو داشته باشند، اقدامات مذاکره‌کنندگان را زیر سؤال نبرند و به مذاکره‌کنندگان اعتماد داشته باشند چراکه حتماً آن‌ها کسانی هستند که منافع ملی ایران را در نظر می‌گیرند و دستاوردهای عرصه میدان را به دستاوردهای عرصه مذاکره و گفت‌وگو و صلح برای عبور کشور از شرایط بحرانی اقتصادی تبدیل می‌کنند.

بنابراین باید به تیم مذاکره‌کننده اعتماد کرد تا مجدداً جنگ جدیدی شروع نشود. اگرچه اگر دوباره تجاوزی به کشور انجام بگیرد، همه مردم ایران مجدداً در مقابل تجاوزگر می‌ایستند، ولی به دلیل تخریب زیرساخت‌ها و اثرات مخربی که بر روی توده‌های مردم و بخش‌های مختلف ایران و منطقه و حوزه جهان اسلام می‌گذارد، طبیعتاً ایران موافق این نیست که مجدداً آتش جنگ شعله‌ور بشود.

لذا به نظر می‌آید که افکار عمومی و مردم ایران تحت‌الشعاع توییت‌های دروغ ترامپ قرار نگیرند و انسجام خودشان را حفظ کنند. انشاءالله فرصت و شانس بیشتری هم به دیپلماسی داده شود که شرایط به سمت جنگ و تجاوز سوق پیدا نکند.

هشدار درباره استفاده طولانی‌مدت از اهرم تنگه هرمز

ایکنا ـ واکنش ایران به مسدود کردن و بستن تنگه هرمز چه میزان در پاسخ به زیاده‌خواهی‌های آمریکا و محاصره دریایی ایران بود؟ و آیا این اقدام می‌تواند آمریکا را از مواضعش کوتاه بیاورد؟

این حرکت خوبی بود از این جهت که بالاخره تسلط راهبردی ایران را بر تنگه هرمز نشان داد و ثابت کرد تنگه هرمز بسیار تعیین‌کننده است با کاهش شدیدی که در قیمت نفت صورت گرفت و حدود ۱۰ تا ۱۵ دلار نفت با آن توییت آقای عراقچی کاهش پیدا کرد و هم از این جهت که مجدداً به دلیل اهمال آمریکا و ادامه محاصره دریایی، ایران تنگه هرمز را تقریباً بست و مجدداً قیمت نفت افزایش پیدا کرد. این بازدارندگی خیلی قوی است و تأثیر زیادی بر اقتصاد جهانی دارد. در عین حال نباید از اهرم تنگه هرمز طولانی‌مدت استفاده شود، چون خطر شکل‌گیری اجماع بین‌المللی علیه ایران وجود دارد. بالاخره خیلی از پیش‌نیازهای کشاورزی، صنعت و اقتصاد در اقصی نقاط دنیا به این مسیر وابسته است. آمریکا به صورت مستقیم از منافع تنگه هرمز مثلاً واردات نفت، خودش بهره‌مند نمی‌شود، ولی خیلی از کشورهایی که از موضع ایران حمایت کردند، احتمال دارد اگر این فرایند طولانی بشود و تنگه هرمز یک روال مشخصی برای صادرات نفت پیدا نکند، در ردیف مخالفان ایران قرار بگیرند.

لذا باید مراقبت کرد که بهره‌گیری زیاد از اهرم تنگه هرمز باعث شکل‌گیری یک اجماع بین‌المللی علیه ایران نشود. بنابراین اگر با تدبیر دیپلماسی کار جلو برود، می‌تواند منافع ملی ایران را تأمین کند و شرایط با ثبات‌تری برای ایران نسبت به قبل از جنگ رقم بخورد.

نقش رهبری و بازی رسانه‌ای ترامپ برای اختلاف‌افکنی

ایکنا ـ دستاوردسازی‌های رسانه‌ای آمریکا و ادعاهای آنها و تفاوت دیدگاه میان مقامات ایرانی و آمریکایی، به نظر شما چه تأثیری برای آینده مذاکرات پیش رو خواهد داشت؟

طبیعتاً همه مذاکرات تحت نظر مقام معظم رهبری پیش می‌رود. ساختار نظام سیاسی ایران به گونه‌ای نیست که یک نفر یا یک گروهی بتوانند مذاکرات خارج از چارچوب با آمریکایی‌ها داشته باشند. این توییت‌هایی که ترامپ انجام می‌دهد کاملاً دروغ و لاف‌زنی است. اینکه ادعا می‌کند «ما با یک کسانی بستیم»، «توافق انجام شده»، همه اینها در واقع یک بازی رسانه‌ای برای اختلاف‌افکنی بین مردم ایران است و باید مراقبت کرد. طبیعتاً کل نظام بر فرایند گفت‌وگوها و میدان، نظارت می‌کند و همه چیز تحت کنترل است. فقط باید انسجام ملی را در این شرایط حفظ کرد. اینکه وطن بتواند هویت خودش را داشته باشد و با ثبات و پایدار باقی بماند، باید خط قرمز همه باشد و به اختلافاتی که مورد سوءاستفاده دشمنان است، دامن زده نشود.

جنگ بدون مذاکره پایان نمی‌پذیرد؛ ضرورت اصلاح نگاه منفی به دیپلماسی

ایکنا ـ با توجه به اینکه ایران به دنبال پایان قطعی جنگ است، نه آتش‌بس‌های موقت، و با در نظر گرفتن سابقه دشمنی و بدعهدی طرف مقابل و بی‌اعتمادی موجود، رسیدن به توافق نهایی برای پایان دادن به جنگ را چقدر محتمل می‌دانید؟

ما گرفتار یک جنگ شناختی هستیم. معمولاً در جنگ شناختی، دشمن سوار ذهن‌ها شده و به مرجع و منبع اخبار تبدیل می‌شود و اعتماد ملت به حاکمیت از بین می‌رود. ترامپ به دنبال این است که خودش را به عنوان مرجع و منبع اخبار و اطلاعات معرفی کند. البته رسانه‌های ما هم کم‌کاری‌های زیادی دارند، ولی برای تغییر شرایط نیاز به مذاکرات و گفت‌وگوها داریم.

اگر اینقدر نگاه منفی نسبت به هر نوع مذاکره و گفت‌وگو در کشور شکل بگیرد و رسانه ملی سیاست رسمی‌اش این باشد که هرگونه مذاکره را تضعیف کند و فرایند میدان دادن به دیپلماسی را تضعیف کند، طبیعتاً امکان پیشبرد مذاکرات وجود ندارد و به نوعی دشمن بهره‌برداری لازم را خواهد کرد. چون بالاخره هیچ جنگی خاتمه پیدا نکرده و تمام نشده، مگر اینکه بعد از آن مذاکراتی انجام شده باشد و دستاوردهای آن جنگ در مذاکرات تثبیت شده باشد.

لذا این نگاه منفی تندی که در بخشی از سطوح جامعه نسبت به هرگونه مذاکره و گفت‌وگو وجود دارد، باید اصلاح شود تا زمینه لازم فراهم آید تا مذاکره‌کنندگان با اطمینان خاطر حرکت کنند و همانطور که اجماع نسبت به صحنه میدان وجود داشت و همه ملت ایران حمایت کردند، همان اجماع هم باید نسبت به صحنه مذاکره و دیپلماسی وجود داشته باشد.

اسرائیل بزرگترین دشمن هرگونه توافق ایران و آمریکا

در عرصه دیپلماسی نمی‌شود تمام اطلاعات را با آحاد مردم در میان گذاشت. باید بخشی از آن محفوظ بماند. بزرگترین دشمن مذاکرات، اسرائیل است. اسرائیل به شدت با انجام هرگونه توافق احتمالی بین ایران و آمریکا مخالف است و موافق برخورد نظامی است.

لذا ما باید به لحاظ افکار عمومی مراقب این وضعیت بسیار پیچیده باشیم، انسجام داخلی خودمان را حفظ کنیم و به دیپلمات‌ها و کارشناسان وزارت خارجه فرصت بدهیم که با آزادی عمل بیشتری منافع ملی را در عرصه مذاکره تنظیم کنند.

در حال حاضر، با توجه به فضاسازی‌هایی که در طول بیش از ۳۶ ساعت گذشته، به ویژه در قشر دغدغه‌مند نظام جمهوری اسلامی انجام گرفته، شرایط برای تداوم مذاکرات بسیار پیچیده شده است و انتظار می‌رود یک اصلاح رویه در این خصوص صورت بگیرد.