کد خبر: ۴۳۴۷۳۶۷

تاریخ: ۳۰ فروردين ۱۴۰۵ - ۲۰:۱۴

یادداشت

مهم‌ترین فضیلتی که معصومه(س) زیست و به ما سپرد

به قلم محمد کرمی‌نیا، دانش‌آموخته پسادکتری فلسفه

در جهانی که هر روز با موجی از تصاویر، صداها، برچسب‌ها و نسخه‌های آماده «این‌گونه باش» بر سر نوجوان امروز آوار می‌شود، سخن گفتن از هویت، شبیه تلاش برای شنیدن زمزمه‌ای آرام در میان میدان نبرد است. نسل Z در زمانه‌ای زندگی می‌کند که هویت نه یک کشف آرام، بلکه یک مسابقه‌ نفس‌گیر شده است؛ مسابقه‌ای میان فیلترها، هشتگ‌ها، معیارهای زیبایی، مقایسه‌های بی‌پایان و فشار دیده‌شدن. در میان این اضطرابِ دائمی برای «خود بودن»، بازگشت به زندگی حضرت معصومه(س) نوعی مکث درونی می‌آفریند؛ مکثی که به ما یادآوری می‌کند هویت، امری پرهیاهو نیست، بلکه کیفیتی از حضور است.

دختران امروز، بیش از هر زمان دیگری، در معرض «انفجار داده» قرار دارند؛ انبوهی از توصیه‌ها که در ظاهر راهنماست، اما در عمل اضطراب می‌آفریند. هر روز ده‌ها معیار جدید برای خوب بودن، زیبا بودن، شاد بودن، جذاب بودن و حتی متفاوت بودن منتشر می‌شود. این‌ همه فشار، هویت را به پروژه‌ای سنگین تبدیل کرده است. با این همه، زندگی حضرت معصومه(س) روایتی است از سکوتی که از درون می‌تابد؛ روایتی که می‌گوید هویت با صدای کمتر، اما با معناهای بیشتر ساخته می‌شود. او برخلاف بسیاری از شخصیت‌هایی که تاریخ با هیاهو معرفی می‌کند، در سکوت زیست و همین سکوت، معنای تازه‌ای از استواری را به دختران امروز عرضه می‌کند.

در عصر شبکه‌های اجتماعی، هویت بیشتر شبیه به vitrine است؛ ویترینی که هر لحظه باید به‌روزرسانی شود و هر بار به دیگران ثابت کند «کارآمد» و «مناسب» است. اما هویت نزد حضرت معصومه(س) یک ویترین نبود؛ یک «ریشه» بود. این ریشه‌مندی او نه از جنس تعصب، بلکه از جنس انتخاب و آگاهی بود. دختران امروز، برای یافتن خود، نیازمند همین ریشه‌ها هستند؛ ریشه‌هایی که به آن‌ها اجازه می‌دهد از میان صدای دیگران عبور کنند و به صدای خود برسند. ریشه، جسارت می‌آورد و حضرت معصومه(س) نمونه انسانی همین جسارت آرام است.

عصر ما، عصر شلوغی‌های بدون جهت است؛ نسلی که ساعت‌ها میان شبکه‌های اجتماعی می‌گردد، اما گاهی لحظه‌ای هم درون خود مکث نمی‌کند. در چنین جهانی، معنای هویت گم می‌شود و تبدیل می‌شود به یک «پروژه مصرفی». اما حضرت معصومه(س) با زندگی کوتاه اما پرفروغ خود، معنای دیگری از هویت عرضه کرد: هویت نه فرآورده‌ای آماده، بلکه کیفیتی از «بودن»، از «حضور» و از «ارتباط با حقیقت» است. او به ما یادآوری می‌کند که هویت قبل از آنکه یک تصویر باشد، یک رابطه است؛ رابطه با معنا.

برای نسلی که از الگوهای تحمیلی گریزان است، حضرت معصومه(س) الگوی متفاوتی ارائه می‌دهد: او نسخه نمی‌دهد؛ راه را باز می‌گذارد. دختران امروز از نسخه‌های قطعی خسته‌اند، از «باید»ها و «نباید»های سنگین، از الگوهایی که بیشتر شبیه قفس‌اند تا الهام. اما حضرت معصومه(س) با زیست آرام اما اندیشمندانه‌اش، نشان می‌دهد الگو بودن یعنی امکان آفریدن، نه تحمیل کردن. یعنی الهام‌ دادن، نه دستور دادن. یعنی اینکه انسان با حضور خود، راهی را روشن کند، حتی اگر آن را با صدایی آرام بپیماید.

نسل Z بیش از هر چیزی با بحران «مقایسه» روبه‌روست. مقایسه‌هایی که هویت را تکه‌تکه می‌کند و کوشش برای «همانی بودن که دیگران می‌پسندند» را تقویت می‌سازد. اما حضرت معصومه(س) با تمام عظمت تاریخی‌اش، هویت را نه در رقابت، که در «اصالت» جست‌وجو کرد. او به ما نشان می‌دهد هویت اصیل، نیازی به رقابت ندارد؛ چون از درون می‌جوشد، نه از بیرون. دختر امروز، اگر بخواهد در این جهان شلوغ گم نشود، باید میان صدای بیرونی و صدای درونی تفاوت بگذارد؛ درست همان کاری که حضرت معصومه(س) در زمانه خود انجام داد.

در جهانی که بسیاری از مردم اضطراب «کم‌بودن» دارند، حضرت معصومه(س) روایتی از «کافی بودن» است؛ نه از آن جهت که موفقیت اجتماعی‌اش زیاد بود، بلکه چون حقیقت انسانی‌اش پررنگ بود. ارزش او در «بودن»ش بود، نه در «داشتن»‌هایش و این پیامی است که دختران امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارند. امروز، بسیاری از دختران با فشارهای خودساخته یا جامعه‌ساخته روبه‌رو هستند: بهتر دیده شدن، بهتر عمل کردن، بهتر ظاهر شدن. اما زندگی حضرت معصومه(س) یادآوری می‌کند که ارزش انسان در کیفیت حضورش است، نه در نمایش‌هایش.

یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های نسل امروز، بحران «تداوم» است. بسیاری از دختران می‌خواهند راهی تازه بسازند، اما میان آغاز کردن و ادامه دادن، گم می‌شوند. زندگی حضرت معصومه(س)، نمونه «تداوم آرام» است؛ تداومی که نه با قدرت‌نمایی، بلکه با عمق، معنا می‌یابد. او نشان داد که گاهی ادامه دادن، حتی در سخت‌ترین مسیرها، معنا می‌آفریند. دختر امروز، که گاه زیر فشار شکست‌ها و مقایسه‌ها تحلیل می‌رود، می‌تواند از او بیاموزد که استمرار، مهم‌تر از تصویرسازی است.

دنیای امروز، دچار گسست روابط است؛ دختران بسیاری در میان خانواده‌هایی که درگیر روزمرگی‌اند، یا روابطی که سطحی شده‌اند، احساس تنهایی می‌کنند. حضرت معصومه(س) با نقش عاطفی و پیونددهنده‌ای که در خانواده و جامعه خویش داشت، نشان داد که هویت، تنها یک امر فردی نیست؛ هویت با «ارتباط» شکل می‌گیرد. او پلی بود میان دل‌ها و در این نقش، معنایی تازه برای دختر بودن آفرید: دختر، نگه‌دارنده لطافت جهان است؛ حافظه مهرورزی و پیوند. در زمانه‌ای که گسست فراگیر شده، دختران می‌توانند همان پیوندی باشند که جهان کم دارد.

هویت، نوعی سکونت در خویشتن است و حضرت معصومه(س)، زیباترین نمونه این سکونت بود. برای دختر امروز که میان آشفتگی ذهنی و فشار بیرونی در نوسان است، تماشای این سکونت، نوعی آرامش می‌آفریند. او با زندگی کوتاه خود، معنای ماندگاری را به جهان هدیه داد: اینکه گاهی حضور انسان، حتی یک عمر کوتاه، به اندازه قرن‌ها تأثیر می‌گذارد اگر از دل حقیقت برخیزد.

روز دختر، اگر بخواهد برای نسل Z معنا داشته باشد، باید فراتر از جشن باشد؛ باید دعوتی باشد به بازگشت به خویشتن. نسل امروز دختران، بیش از آنکه نیازمند نصیحت باشند، نیازمند «آرامش و اصالت»‌اند؛ همان دو چیزی که حضرت معصومه(س) تجسم آن است. او الگوی دختری است که میان طوفان‌های زمانه‌اش، هویت خویش را گم نکرد. اکنون نسل Z نیز می‌تواند با نگاهی دوباره به این زندگی، معنای تازه‌ای از دختر بودن بیابد: دختر بودن یعنی توان تبدیل آشفتگی به معنا و شلوغی به نور.

در پایان، شاید بتوان جوهره این یادداشت را در یک جمله خلاصه کرد: در عصر شلوغی، مهم‌ترین فضیلت، یافتن صدای درونی و ماندن کنار آن است. حضرت معصومه(س) این فضیلت را زیست و به ما سپرد. روز دختر، یادآوری همین حقیقت است: که هر دختر، حتی اگر در جهانی شلوغ و پیچیده زندگی کند، می‌تواند سرچشمه هویتی روشن باشد؛ هویتی که از درون می‌جوشد، نه از بیرون. هویتِ واقعی، درخشش آرامی است که خاموش نمی‌شود.