کد خبر: ۴۳۴۷۷۹۱

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۴:۰۲

حجت‌الاسلام فرمانیان تشریح کرد

واکاوی تبارشناختی رویکرد جریان‌های مذهبی جهان اسلام در نبرد رمضان

یک استاد دانشگاه ادیان و مذاهب، با کالبدشکافی مواضع کشورهای اسلامی در قبال «نبرد رمضان»، به تبیین نقش تعیین‌کننده باورهای مذهبی و پیشینه استعماری در اتخاذ مواضع سیاسی پرداخت. وی با اشاره به فعالیت ۱۲۰ شبکه ماهواره‌ای برای القای تقابل شیعه و یهود، از تفاوت معنادار رویکرد جریان‌های «اسلام سیاسی» مانند اخوان‌المسلمین و دیوبندی‌ها در حمایت از ایران، در مقایسه با سکوت جریانات «اسلام سنتی» و صوفیه تحت حمایت امارات پرده برداشته و ساختار سیاسی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را تداوم الگوی استعمار انگلیس و آمریکا دانست.

به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی فرمانیان؛ استاد دانشگاه ادیان و مذاهب، اول اردیبهشت‌ماه در نشست علمی «نقش باورهای مذهبی در تفاوت رویکردهای کشورهای عربی نسبت به جنگ رمضان» که از سوی دانشگاه ادیان و مذاهب برگزار شد، گفت: وقتی سخن از رویکرد کشورهای عربی و ارتباط آن با باورهای مذهبی می‌کنیم یعنی بیشتر دنبال نقش علما و بزرگانی هستیم که در حوزه دین و مذهب فعالیت می‌کنند.

فرمانیان گفت: نفوذ گسترده سلفی‌گری و وهابیت در میان علمای کشورهای حاشیه خلیج‌فارس از جمله قطر، امارات، بحرین، کویت و به‌ویژه عربستان موجب شد این جریانات با بهره‌گیری از شبکه‌های متعدد ماهواره‌ای، جایگاه ویژه‌ای برای تبلیغ دیدگاه‌های خود یافته‌اند.

استاد دانشگاه ادیان و مذاهب با یادآوری مستند فرقه‌گرایی که در زمان تسلط داعش بر برخی مناطق توسط بی‌بی‌سی ساخته شد، اظهار کرد: در این مستند تأیید شد که ۱۲۰ شبکه ماهواره‌ای با حمایت مالی کشورهای خلیج‌فارس در حال فعالیت هستند. این رسانه‌ها به‌ طور مستمر این ایده را تبلیغ می‌کنند که خطر شیعه از دیگر تهدیدات خارجی برای جهان اسلام بیشتر است. هم‌اکنون نیز چندین شبکه وهابی فارسی‌زبان (مانند کلمه، نور و...) فعال هستند که بخشی از جامعه اهل‌سنت ایران نیز مخاطب آن‌ها می‌باشند.

وی با ذکر خاطره‌ای از حضور در مناطق اهل‌ سنت برای نقد وهابیت، بیان کرد: در سفری که به دعوت یک رئیس دانشگاه داشتم، متوجه شدم حتی نخبگان آن مناطق نیز عمدتاً بیننده شبکه‌های رسانه‌ای عربستان و کشورهای حلیج‌فارس هستند. آن مسئول دانشگاهی تأکید کرد به دلیل منطقی بودن نقدهای بنده به وهابیت، مایل است این مباحث برای آگاهی‌بخشی در آن منطقه مطرح شود؛ این نشان‌دهنده غلبه رسانه‌ای جریانات مذکور در برخی مناطق است.

فرمانیان در نهایت با تبیین این دیدگاه که القای باورِ بدتر بودن شیعه از یهود در جوامع اسلامی، هدفمندانه دنبال می‌شود، گفت: این باور منجر به گرایش به سمت قدرت‌های غربی یا در بهترین حالت، سکوت در برابر آن‌ها می‌شود. وی شاهد مثال این مدعا را در جریان نبرد رمضان دانست که طیف‌های فکری متأثر از این تبلیغات، با استناد به روایات ساختگی درباره آخرالزمان، نه تنها از مظلوم حمایت نکردند، بلکه به تقابل با جبهه شیعی پرداختند؛ تفکری که هم‌اکنون در میان گروه‌های افراطی همچون داعش در سوریه نیز دیده می‌شود.

تبلیغ علیه شیعه از سوی وهابیت

فرمانیان در ادامه تشریح کرد تألیف کتاب‌های متعدد با هدف معرفی شیعیان به‌عنوان پیروان عبدالله بن سبا و یهودیان در لباس اسلام، بخشی از پروژه سلفی‌گری برای تغییر اولویت‌ها در جهان اسلام است؛ به‌طوری‌که جریانی شکل گرفته که انتخابِ یهودیِ آشکار را بر شیعه‌ای که او را یهودیِ نقاب‌دار می‌خوانند، ترجیح می‌دهد.

وی با بررسی وضعیت سوریه در نبرد رمضان، به انتصاب اسامه رفاهی به ریاست دارالافتاء توسط جولانی اشاره کرد و گفت: رفاهی در میانه جنگ مدعی شد که امام خمینی(ره) برای برهم زدن نظم جهان اسلام توسط آمریکایی‌ها آورده شده است؛ لذا اتخاذ موضعی شفاف در برابر این ادعاها ضروری است.

وی درباره جریان‌های شمال آفریقا نیز خاطرنشان کرد: در مصر حزب‌الزور با وجود برخورداری از حمایت‌ها، مواضع خاص خود را دارد و در الجزایر نیز گروه‌هایی علیه ایران تبلیغ می‌کردند، هرچند که بدنه اصلی جریانات و مسئولان الجزایری حمایت خوبی از ایران داشتند.

استاد دانشگاه ادیان و مذاهب، دسته‌بندی دیگری را میان مدافعان و مخالفان اسلام سیاسی برشمرد و افزود: طیف‌هایی که به تلاش برای تشکیل حکومت اسلامی باور دارند، نظیر اخوان‌المسلمین و شاخه‌های مختلف آن مانند حماس، در نبرد رمضان در کنار ایران ایستادند. همچنین اتحادیه علمای مسلمان در قطر با بیش از هزار عضو که مورد حمایت مالی این کشور است، از ایران حمایت کرد.

وی به وضعیت این اتحادیه اشاره کرد و گفت: پس از جدایی آیت‌الله تسخیری از این مجموعه به دلیل مسائل سوریه، تلاش‌ها برای جایگزینی فردی از کشور دیگر ادامه دارد. هرچند رئیس این اتحادیه از ایران حمایت کرد، اما معاون وی به دلیل حمله ایران به پایگاه‌های آمریکایی، به انتقاد از ایران پرداخت.

طرفداری 82 درصدی مردم پاکستان از ایران

فرمانیان در ادامه بیان کرد: حزب‌التحریر که طی ۵۰ سال گذشته همواره از منتقدان ما بوده، در جریان نبرد رمضان با تغییر رویکرد، در بیانیه‌ای حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کرد. همچنین در شرق جهان اسلام، شاهد همراهی گسترده‌ای بودیم؛ به طوری که ۸۲ درصد از مردم پاکستان ضمن ابراز انزجار از آمریکا و اسرائیل، از ایران حمایت کردند و طالبان نیز موضعی دفاعی در قبال ایران اتخاذ نمود.

این پژوهشگر فرق و مذاهب در تبیین مواضع مخالفان، به جریان اسلام سنتی اشاره کرد و گفت: این طیف که با اسلام سیاسی مخالف‌اند، علی‌رغم رویکردهای ضدوهابی، در این نبرد سکوت پیشه کردند. در این میان، صوفیانی که در دو دهه اخیر تحت حمایت‌های مالی، آموزشی و رسانه‌ای امارات بوده‌اند، عمدتاً سکوت کامل کردند؛ این وضعیت حتی در میان صوفیان پاکستان نیز مشهود بود.

وی افزود: نکته قابل تامل اینجاست که در هند، افغانستان و پاکستان، دیوبندی‌ها عملکردی به‌ مراتب بهتر از صوفیان داشتند، در حالی که پیش از این روابط ما با صوفیه نزدیک‌تر بود. در مصر نیز که بافت مذهبی آن عمدتاً صوفیانه است، همراهی لازم صورت نگرفت و الازهر نیز (در موضعی غیررسمی) بیانیه نامناسبی صادر کرد.

استاد دانشگاه ادیان و مذاهب، عامل تجربه استعمار را در اتخاذ مواضع کشورها موثر دانست و اظهار کرد: کشورهایی مانند لیبی و الجزایر که در سده‌های اخیر آسیب‌های فراوانی از استعمار آمریکا و انگلیس دیده‌اند، با ایران همراهی کردند. مفتی لیبی در دو نوبت بیانیه حمایتی صادر کرد و در الجزایر نیز هم‌گرایی بی‌نظیری میان نخبگان (اعم از سکولار و مذهبی) و دولت شکل گرفت؛ تا جایی که رئیس‌جمهور الجزایر در اقدامی نمادین برای حمایت از مواضع ایران، قیمت گاز صادراتی به اسپانیا را کاهش داد.

رویکرد نامناسب برخی جریانات سیاسی عراق در نبرد رمضان

فرمانیان در ادامه تحلیل خود به وضعیت عراق اشاره کرد و افزود: در ساختار سیاسی عراق که ریاست‌جمهوری در اختیار کردها و ریاست پارلمان در اختیار اهل‌ سنتِ عرب است، شاهد تفاوت دیدگاه بودیم؛ در حالی که اهل‌سنتِ عرب به‌ خوبی در حمایت از ایران به میدان آمدند، کردها موضع چندانی اتخاذ نکردند.

وی با اشاره به حمایت ایران از جریان طالبانی در مقابل بارزانی‌ها، خاطرنشان کرد که سنی‌های لبنان نیز به دلیل پیوند با دولت و نزدیکی به عربستان سعودی و همچنین چالش‌های موجود با حزب‌الله، از ایران حمایت نکردند.

وی در پایان تصریح کرد: اکثر کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس، از جمله آل‌سعود، کویت، بحرین و امارات، ساختارهایی هستند که ابتدا توسط انگلیس پایه‌گذاری شدند و در دوره‌های بعد نیز آمریکا با سرمایه‌گذاری‌های گسترده مالی و صنعتی، تداوم همان الگوی استعماری را در این کشورها دنبال کرده است.