کد خبر: ۴۳۴۸۶۱۰

تاریخ: ۰۶ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۱:۵۶

اصول آموزش مجازی مؤثر/ ۷

نحوه مشارکت خانواده‌ در آموزش مجازی کلاس اولی‌ها

یادگیری فقط با تدریس میسر نمی‌شود، بلکه برای تکمیل آن باید از انجام تکالیف بهره برد، انجام تکلیف، اثرات خاصی در یادگیری دارد و لازم است توسط والدین، به ویژه در شرایطی که معلم در وضعیت بحرانی از دسترس دانش‌آموزان دور است، به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.

در عصر تحول دیجیتال، آموزش مجازی دیگر فقط یک ابزار کمکی نیست، بلکه به ستون فقرات نظام‌های یادگیری تاب‌آور تبدیل شده است. این شیوه نوین تعلیم و تربیت، با بهره‌گیری از فناوری‌های ارتباطی، مرز‌های فیزیکی کلاس‌های سنتی را درمی‌نوردد و امکان یادگیری مستمر، سیار و شخصی‌سازی‌شده را برای هر فرد در هر مکان و زمانی فراهم می‌کند.

وقتی کرونا همه‌گیر و مدارس غیرحضوری شد، کسی تصور نمی‌کرد که بتوان آموزش دانش‌آموزان را از طریق فضای مجازی پی گرفت، اما این امکان با همه سختی‌ها و مشقت‌هایش فراهم شد و این شیوه یادگیری در کشورمان رایج‌تر شد. ارزش راهبردی این نظام آموزشی زمانی عیان‌تر می‌شود که جامعه دستخوش بی‌نظمی‌ها و اختلالات گسترده‌ای مانند جنگ، بحران‌های امنیتی یا ... می‌شود.

در چنین شرایط دشواری که مدارس تخریب یا تعطیل می‌شوند یا به هر دلیلی امکان برگزاری حضوری کلاس‌های درس فراهم نیست، آموزش مجازی همچون پلی نجات‌بخش، تداوم جریان علم و آگاهی را ممکن می‌کند. اهمیت این مسئله فراتر از حفظ برنامه درسی است؛ آموزش در بحران، به کودکان و نوجوانان حس عادی‌بودن، هدفمندی و امید به آینده می‌دهد، از افت تحصیلی و بحران هویت جلوگیری می‌کند و بنیان‌های بازسازی فکری جامعه را در دوران پسابحران استحکام می‌بخشد. بنابراین، پرداختن به چیستی، چگونگی و ضرورت به‌کارگیری آموزش مجازی دانش‌آموزان در شرایط جنگی، نه یک بحث فنی صرف، که ضرورتی انسانی و ملی برای حفظ سرمایه‌های فکری و فرهنگی نسل آینده است.

در همین راستا خبرگزاری ایکنا بنابر رسالت آگاهی‌بخشی، مجموعه درس‎‌گفتار‌هایی را تهیه کرده است تا خانواده‌ها با آگاهی بیشتری نسبت به این آموزش‌ها، مسیر علم‌آموزی و آگاهی فرزندان خود را هموارتر کنند. مرتضی مجدفر، دکترای مدیریت آموزشی و پژوهشگر و مؤلف آثار آموزشی در این درس‌گفتار‌ها به بیان نکات مهمی پرداخته است.

در قسمت هفتم به ادامه موضوع «آموزش کلاس‌اولی‌ها در شرایط بحران» می‌پردازیم.

تاکنون دو بخش از موضوعات مستقل مرتبط با دانش‌آموزان کلاس اولی، براساس رویه‌ای که پیشتر بر مبنای ارائه «نکته» برای موضوعات مستقل اعلام شد، خدمت مخاطبان ارائه شد. اکنون ادامه نکات مربوط به کلاس اولی‌ها را دنبال می‌کنیم. این مجموعه نکات با بخش حاضر به پایان می‌رسد و در ادامه، به موضوع دیگری خواهیم پرداخت.

کلید ۴۱: اگر آموزش مجازی در دوره آمادگی کلاس اولی‌ها(یک ماه نخست سال تحصیلی) اجتناب‌ناپذیر باشد، مسئولیت خانواده‌ها سنگین‌تر خواهد شد. چراکه در این یک ماه، کودکان باید با آموزگار، همکلاسی‌ها، کارکنان و اولیای مدرسه، همچنین قوانین و برنامه‌های محیط آموزشی آشنا شده و به محیط جدید، دوستان و مربیان خود علاقه‌مند شوند. بدیهی است اگر به هر دلیل، فرصت حضور این دانش‌آموزان در مدرسه از بین برود، معلمان و کادر مدیریتی مدرسه با هماهنگی اولیا باید ترتیبات ویژ‌ه‌ای اتخاذ کنند.

کلید ۴۲: اگر دوره آمادگی به هر دلیلی به تعطیلی کشیده شود، پدران و مادران می‌توانند در این بازه زمانی، با تهیه کتاب‌های مناسب شامل داستان، شعر، بازی، سرگرمی و محتوای علمی برای فرزندان، همچنین خواندن و کار بر روی محتوای آنها در منزل، همراهی خود را با آموزگار نشان دهند.

کلید ۴۳: یکی از مهمترین درس‌های کلاس اول، علوم تجربی است که اخیراً با نام «جهان پیرامون» عرضه شده است. این درس از مواردی است که کمتر در آموزش مجازی آسیب می‌بیند و می‌تواند از سوی خانواده‌ها پشتیبانی شود. کتاب‌های جدید علوم دوره ابتدایی، براساس نیاز‌های کودکان دبستانی به عنوان زمینه‌سازان زندگی آینده، متناسب با اهداف آموزش علوم در جهان و با استفاده از روش‌های آموزشی اثربخش و ابزار‌های کارآمد تدوین شده‌اند. در این کتاب‌ها، هدف صرفاً به یاد سپردن مفاهیم علمی نیست، بلکه مشاهده و تجربه حرف اول را می‌زند؛ امری که پدر و مادر آگاه می‌توانند در صورت تعطیلی آموزش رسمی، با اندکی تلاش، این مفاهیم را همراه با فرزندان خود مرور کنند. بدیهی است یاری آموزگاران نیز مهم است.

کلید ۴۴: در شرایط بحران، بهتر است آموزگاران کلاس‌های اول، انجام آزمایش‌ها، مشاهده‌ها، تجربه‌ها و پژوهش‌های ساد‌ه‌ای را پیشنهاد کنند که در منزل توسط دانش‌آموزان و با نظارت والدین، موجب تقویت دست‌ورزی و اندیشه‌ورزی کودکان شود.

کلید ۴۵: برای یادگیری ریاضیات در شرایط بحرانی، آموزگاران باید به خانواده‌ها یاری دهند تا در منزل فضای مطلوبی ایجاد شود که به کودکان کمک کند، ساختار‌های شناختی خود را رشد دهند. آموزش ریاضیات در دوره ابتدایی باید از مفاهیم ملموس و قابل مشاهده آغاز شود. عملی کردن این امر، اگر چه در مدرسه تخصصی‌تر و حرفه‌ای‌تر است، اما شرایط بحرانی است و چار‌ه‌ای جز آن نیست. باید تلاش شود ابتدا مفاهیمی همچون عدد، افزایش(برای جمع)، کاهش(برای تفریق) و غیره، با مثال‌ها و مصادیق عینی آموزش داده شوند. پس از آن، به تدریج عددنویسی شروع شده و در ادامه، کودک با عملیات ریاضی آشنا می‌شود.

کلید ۴۶: املا و درست‌نویسی از اهداف اصلی دوره ابتدایی، به ویژه پایه اول است. اگر در شرایط بحرانی قرار گرفتیم، پدران و مادران می‌توانند در این زمینه نقشی اساسی ایفا کنند و با هماهنگی آموزگار که شیوه‌های متنوعی از کار در درس املا را در اختیار خانواده‌ها قرار می‌دهد، مشکلات ناشی از املا در دوره بحران به حداقل ممکن برسد.

کلید ۴۷: آموزگاران باید به خانواده‌ها یادآور شوند که در پایه اول ابتدایی، دقت از سرعت اهمیت بیشتری دارد؛ بنابراین به جای آنکه از کودک بخواهیم سریع بنویسد، باید او را تشویق کنیم با دقت بنویسد و از او بخواهیم نهایت خوشنویسی خود را به نمایش بگذارد.

کلید ۴۸: یکی از دروس ارزشمند پایه اول ابتدایی، قرآن است. در این درس، دانش‌آموزان ترغیب می‌شوند آیات محدودی را به حافظه بسپارند، اما تأکید اصلی بر گفت‌و‌گو و تفکر درباره آموزه‌های قرآنی و انس با قرآن است. در این مورد، نقش خانواده‌ها انکارناپذیر است.

کلید ۴۹: در بازار، ابزار‌های گوناگونی برای دروس مختلف مانند لوحه‌های آموزشی، سی‌دی‌های متنوع، کاربرگ‌ها، کتاب‌های تمرین و... وجود دارد که با مشورت آموزگار، خانواده‌ها می‌توانند آنها را تهیه کرده و برای جبران کمبود‌های ناشی از کاهش آموزش رسمی به کار برند.

کلید ۵۰: پدران و مادران آگاه باشند که برنامه‌های درسی دوره ابتدایی به سه دسته تقسیم می‌شود.

دسته اول، برنامه‌هایی که کتاب درسی دارند؛ مانند بخوانیم و بنویسیم (فارسی)، علوم تجربی (جهان پیرامون) و ریاضیات.

دسته دوم، دروسی که کتاب مستقل ندارند ولی از کتاب‌های دیگر استفاده می‌کنند؛ مانند املا و جمله‌نویسی.

دسته سوم، دروسی که کتاب درسی مستقل در اختیار کودکان قرار نمی‌گیرد و فقط یک نسخه در اختیار آموزگاران است؛ مانند هنر، تربیت بدنی و قرآن.

اگر خانواده‌ها تمایل به داشتن این کتاب‌ها دارند، براساس راهنمایی کلید ۴۰ اقدام کنند.

کلید ۵۱: یادگیری فقط با تدریس میسر نمی‌شود، بلکه برای تکمیل آن باید از انجام تکالیف بهره برد. انجام تکلیف، اثرات خاصی در یادگیری دارد و لازم است توسط والدین، به ویژه در شرایطی که معلم در وضعیت بحرانی از دسترس دانش‌آموزان دور است، به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.

کلید ۵۲: برای تکلیف، هفت هدف در نظر گرفته شده است:

۱. تمرین برای افزایش سرعت و مهارت

۲. حفظ و تثبیت یادگیری و ایجاد تسلط

۳. مشارکت فعال دانشآموز در فعالیت‌های یادگیری

۴. رشد شخصیت، پرورش حس مسئولیت شخصی، امانت، صداقت، قدرت، مدیریت زمان و اعتمادبه نفس

۵. بهبود روابط متقابل دانشآموز با والدین

۶. روابط عمومی و در جریان قرار گرفتن والدین.

کلید ۵۳: باید معلمان والدین را آگاه کنند که انجام تکالیف، به ویژه در دوران‌های بحرانی، نیمی از یادگیری است؛ بنابراین باید هوشمندانه و مسئولیت‌پذیرانه با تکلیف برخورد شود.

کلید ۵۴: آموزگاران باید والدین را توجیه کنند که انجام درست تکالیف، موجب پیشرفت و یادگیری سریع شده و در نتیجه به به یادسپاری مطالب و درک بیشتر آنها منجر می‌شود.

کلید ۵۵: خانواده‌ها باید بدانند تکلیف، سبب بهبود نگرش نسبت به آموزگار و مدرسه شده و به اشتیاق یادگیری، حتی در ایام فراغت و نیز تعطیلی‌های اجباری ناشی از بحران میانجامد. البته آموزگاران در ارتباطات مجازی نباید تشویق و ایجاد انگیزه در زمینه انجام تکالیف را فراموش کنند.

کلید ۵۶: آموزگاران باید خانواده‌ها را متوجه این نکته کنند که تکلیف، موجب خودراهبری، خودانضباطی، خوداتکایی، تنظیم بهتر وقت، کنجکاوی و استقلال بیشتر می‌شود. البته نتایج دیگری نیز برای تکلیف مترتب است که از ذکر آن می‌گذریم.

کلید ۵۷: نکته‌ای را باید در نظر داشت و آن اینکه انجام تکلیف، صرفاً وظیفه دانش‌آموز است؛ بنابراین باید به والدین هشدار داد؛ اگر بیش از حد در امور انجام تکالیف دخالت کنید، حساسیت به خرج دهید و مضطرب و نگران باشید، جای شما با فرزندتان عوض خواهد شد و تکلیف، به جای آنکه برای او مهم باشد، برای شما مهم خواهد شد.

کلید ۵۸: پدران و مادران و معلمان هرگز نباید، به ویژه در دوران پراضطراب بحرانی، از تکلیف برای تنبیه استفاده کنند و همچنین گرفتن پاداش یا موقعیتی ویژه و ممتاز را با انجام تکلیف پیوند بزنند.

کلید ۵۹: برخی مواقع ممکن است در انجام تکالیف توسط فرزندان با موارد غیرعادی از جمله خستگی زودرس، نزدیک کردن بیش از حد چشم به دفتر، کتاب یا کامپیوتر و... مواجه شوید. در این مواقع لازم است پدران و مادران، ضمن در جریان گذاشتن موارد با آموزگار، مراجعه به پزشک را در دستور کار قرار دهند.

کلید ۶۰: دیدن تکالیف و بازخورد دادن به آنها، همواره در تدریس کلاسیک مرسوم بوده است. اکنون که تدریس به صورت مجازی انجام می‌شود، معلم باید ترتیبی اتخاذ کند که دریافت تکالیف انجامشده، شکل‌های گوناگونی داشته باشد: نوشتن روی دفتر و کاغذ و ارسال تصویر آن به آموزگار به نحو مقتضی از طریق روش‌های ارتباطی، استفاده از فایل‌های تایپی، صوتی، تصویری، فشرده مانند پی‌دی‌اف و... باید شرایطی ایجاد کرد که دانش‌آموز در ارائه تکلیف خود، آزادی عمل بیشتری داشته باشد.