کد خبر: ۴۳۵۱۱۱۹

تاریخ: ۱۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۴:۴۳

اصول آموزش مجازی مؤثر/ ۱۵

کلیدهای حل چالش‌های آموزش مجازی برای تیزهوشان

وقتی آموزش به شکل مجازی درمی‌آید، به دلیل ناکافی بودن زیرساخت‌ها، ممکن است در برخی مواقع فرایند آموزش با کندی پیش رود یا با قطعی کامل روبه‌رو شود. در این مواقع، اگرچه ممکن است دانش‌آموزان عادی مشکل چندانی نداشته باشند، اما تیزهوشان چنین رویداد‌هایی را برنمی‌تابند و معلمان در هنگام آموزش‌های مجازی برای این گروه از دانش‌آموزان باید برنامه‌های جایگزینی از پیش آماده داشته باشند.

در عصر تحول دیجیتال، آموزش مجازی دیگر فقط یک ابزار کمکی نیست، بلکه به ستون فقرات نظام‌های یادگیری تاب‌آور تبدیل شده است. این شیوه نوین تعلیم و تربیت، با بهره‌گیری از فناوری‌های ارتباطی، مرز‌های فیزیکی کلاس‌های سنتی را درمی‌نوردد و امکان یادگیری مستمر، سیار و شخصی‌سازی‌شده را برای هر فرد در هر مکان و زمانی فراهم می‌کند.

وقتی کرونا همه‌گیر و مدارس غیرحضوری شد، کسی تصور نمی‌کرد که بتوان آموزش دانش‌آموزان را از طریق فضای مجازی پی گرفت، اما این امکان با همه سختی‌ها و مشقت‌هایش فراهم شد و این شیوه یادگیری در کشورمان رایج‌تر شد. ارزش راهبردی این نظام آموزشی زمانی عیان‌تر می‌شود که جامعه دستخوش بی‌نظمی‌ها و اختلالات گسترده‌ای مانند جنگ، بحران‌های امنیتی یا ... می‌شود.

در چنین شرایط دشواری که مدارس تخریب یا تعطیل می‌شوند یا به هر دلیلی امکان برگزاری حضوری کلاس‌های درس فراهم نیست، آموزش مجازی همچون پلی نجات‌بخش، تداوم جریان علم و آگاهی را ممکن می‌کند. اهمیت این مسئله فراتر از حفظ برنامه درسی است؛ آموزش در بحران، به کودکان و نوجوانان حس عادی‌بودن، هدفمندی و امید به آینده می‌دهد، از افت تحصیلی و بحران هویت جلوگیری می‌کند و بنیان‌های بازسازی فکری جامعه را در دوران پسابحران استحکام می‌بخشد. بنابراین، پرداختن به چیستی، چگونگی و ضرورت به‌کارگیری آموزش مجازی دانش‌آموزان در شرایط جنگی، نه یک بحث فنی صرف، که ضرورتی انسانی و ملی برای حفظ سرمایه‌های فکری و فرهنگی نسل آینده است.

در همین راستا خبرگزاری ایکنا بنابر رسالت آگاهی‌بخشی، مجموعه درس‎‌گفتار‌هایی را تهیه کرده است تا خانواده‌ها با آگاهی بیشتری نسبت به این آموزش‌ها، مسیر علم‌آموزی و آگاهی فرزندان خود را هموارتر کنند. مرتضی مجدفر، دکترای مدیریت آموزشی و پژوهشگر و مؤلف آثار آموزشی در این درس‌گفتار‌ها به بیان نکات مهمی پرداخته است.

درس‌گفتار پانزدهم به موضوع «دانش‌آموزان تیزهوش در دوران بحران» اختصاص دارد که در ۳۰ کلید به آنها پرداخته شده است.

تیزهوش یا سخت‌کوش؟!

گفته می‌شود که به طور طبیعی، دو و نیم درصد از افراد هر جامعه آماری نرمال، تیزهوشان یا سرآمدان تحصیلی هستند که در سمت راست نمودار زنگوله‌ای هوش قرار می‌گیرند. با این حال، نوع برخورد با این دو و نیم درصد در جوامع گوناگون، تفاوت چشمگیری دارد. در برخی از کشورها، این دانش‌آموزان در کنار سایر همسالان خود و به طور یکسان در مدارس عادی تحصیل می‌کنند. اگرچه این افراد به دلیل هوش و استعداد بالای خود ممکن است به موفقیت‌های تحصیلی ویژه‌ای دست یابند، اما این اتفاق همواره رخ نمی‌دهد. در حقیقت، حتی ممکن است استعداد این افراد، به سبب اختلاط با دیگر دانش‌آموزان، هدر رود و نتوانند خود را به شکل شایسته‌ای نشان دهند. از سوی دیگر، گروهی که با اختلاط دانش‌آموزان تیزهوش با کودکان عادی موافق هستند، بر این باورند که حضور این دانش‌آموزان در میان جمع سایرین و در کنار افرادی با ضریب هوشی و استعدادی نسبتاً پایین‌تر، همچون موتوری محرک در کلاس درس و مدرسه عمل می‌کند. به اعتقاد این گروه، این امر بیش از آن که به نفع خود تیزهوشان باشد، به سود دیگران است؛ چراکه وجود این دانش‌آموزان، دیگران را به تلاش بیشتر وامی‌دارد. با وجود این، برخی کشور‌ها از جمله ایران، رویکرد جداسازی دانش‌آموزان تیزهوش را در پیش گرفته و آنها را در مدارس خاص – در ایران، مدارس استعداد‌های درخشان – گرد هم می‌آورند. در این الگو، این دسته از دانش‌آموزان در کنار همسالان همگن خود به تحصیل می‌پردازند و رقابت در میان «سمت راستی‌های» منحنی نرمال هوش شکل می‌گیرد.

در ایران، هر ساله آزمون‌هایی برای ورود به دبیرستان‌های تیزهوشان در دوره‌های اول و دوم متوسطه توسط سازمان ملی پرورش استعداد‌های درخشان(سمپاد) برگزار می‌شود و پذیرفته‌شدگان، راهی تحصیل در مدارس این دو دوره می‌گردند. برخی بر این عقیده هستند که از آنجا که سؤال‌های آزمون‌های ورودی این مدارس همواره استاندارد نیستند، ممکن است نتوان به درستی تیزهوشان حقیقی را شناسایی کرد. در چنین شرایطی، به جای تیزهوشان، سخت‌کوشانی که با صرف وقت فراوان، پشتکاری مثال‌زدنی و تحمل مرارت به تحصیل می‌پردازند، در این مدارس پذیرفته می‌شوند. این گروه از دانش‌آموزان غالباً در مراحل بعدی یا از رقابت بازمی‌مانند و یا دچار آسیب‌های روحی، روانی و حتی جسمی می‌شوند. ورود این سخت‌کوشان در کنار تیزهوشان، به طور معناداری افزایش یافت؛ آن هم در دوره‌ای از وزارت آموزش‌وپرورش که طی یک اقدام بی‌سابقه و دفعتاً، تعداد مدارس تیزهوشان در سطح کشور به دو برابر رسید و به تمامی شهر‌ها اجازه داده شد در هر دو دوره دبیرستان اول و دوم و برای هر دو جنسیت دختر و پسر، مدرسه تیزهوشان داشته باشند. اما واقعیت آن بود که اگر این دانش‌آموزان در مدارس عادی تحصیل می‌کردند، احتمال داشت جزو رتبه‌های برتر بوده و در میان همسالان خود برانگیخته شوند. اما حال که به مدارس تیزهوشان آمده بودند، به دلیل صرف زمان بیشتر و رقابت شدید حاکم بر فضا، نتوانستند دوام آورده و در نهایت با افسردگی و حسرت به مدارس عادی بازگشتند.

به هر روی، رویه رایج در کشور ما جداسازی دانش‌آموزان تیزهوش و تحصیل آنها در مدارس خاص است. علاوه بر این، در حالی که این مدارس ویژه با عنوان «تیزهوشان» شناخته می‌شوند، برخی مدارس غیردولتی و خاص نیز با فرایند نخبه‌گزینی، به نوعی رویکرد تیزهوش‌پروری یا تربیت نخبگان(الیت) را در پیش گرفته‌اند. در این سلسله مطالب، وضعیت جاری کشورمان یعنی مدارس استعداد‌های درخشان و شماری از مدارس خاص را مورد توجه قرار داده‌ایم. بدیهی است که این دانش‌آموزان، به دلیل آنکه خود ویژه هستند، شایسته توجه ویژه هستند. آنها روش متفاوتی در درس خواندن، یادگیری، وقت‌گذاری، علایق و برنامه درسی و کاری دارند و شاید مقایسه آنها با سایر دانش‌آموزان چندان درست نباشد. از این رو، در این سلسله‌درس‌گفتار‌ها که به چگونگی مواجهه با بحران در آموزش در گروه‌های گوناگون دانش‌آموزی می‌پردازد، تیزهوشان را جدا از سایرین در نظر گرفته‌ایم و راهکار‌های پیشنهادی جداگانه‌ای برای آنها ارائه داده‌ایم.

این رویکرد بدین دلیل است که ما معتقدیم این دانش‌آموزان ویژه هستند، بنابراین روش‌های به کار گرفته شده توسط آنها در دوران بحران نیز باید ویژه باشد. هرچند باور ما بر این است که این کودکان خود از چنان قابلیت‌هایی برخوردارند که در صورت بروز بحران در آموزش – برای مثال، تغییر آموزش کلاسیک به آموزش مجازی یا غیرحضوری – آنها با خلاقیت خود ممکن است روش‌هایی ابداع کنند که سایر دانش‌آموزان توانایی خلق آن موقعیت‌ها و فعالیت‌ها را نداشته باشند. بنابراین، با احترام به خلاقیت این نوباوگان کشورمان، در این درس‌گفتار کلید‌هایی ارائه می‌دهیم که ممکن است به کار تیزهوشان عزیز آید و شاید آنها نیز با الهام گرفتن از پیشنهاد‌های ما، خود روش‌هایی نو ابداع کرده و به کار بندند که اثربخشی بیشتری داشته باشد.

این درس‌گفتار را تقدیم می‌کنیم به زنده‌یاد دکتر مریم میرزاخانی(۱۳۹۶-۱۳۵۶)، دانش‌آموز پیشین دبیرستان تیزهوشان تهران، فارغ‌التحصیل دانشگاه‌های صنعتی شریف و هاروارد، استاد دانشگاه استنفورد و برنده مدال فیلدز(معتبرترین جایزه جهانی ریاضیات). او مایه افتخار جامعه علمی ایران، به ویژه دختران و زنان ایرانی است.

کلید ۱: وقتی آموزش به شکل مجازی درمی‌آید، به دلیل ناکافی بودن زیرساخت‌ها، ممکن است در برخی مواقع فرایند آموزش با کندی پیش رود یا با قطعی کامل روبه‌رو شود. در این مواقع، اگرچه ممکن است دانش‌آموزان عادی مشکل چندانی نداشته باشند و حتی از این موقعیت ابراز خوشحالی نیز کنند، اما تیزهوشان چنین رویداد‌هایی را برنمی‌تابند. بنابراین، معلمان در هنگام آموزش‌های مجازی برای این گروه از دانش‌آموزان(و نیز برای دانش‌آموزان سرآمد و سایر گروه‌هایی که تاکنون از آنها سخن گفته‌ایم) باید برنامه‌های جایگزینی از پیش آماده داشته باشند؛ برنامه‌هایی همچون انجام یک پژوهش ساده، حل یک مسئله، مطالعه درس دیگری یا هر فعالیتی که مطابق با سلیقه و علایق دانش‌آموز تیزهوش باشد. این برنامه‌های جایگزین می‌تواند به این دانش‌آموزان پیشنهاد شود تا در زمان توقف اجباری آموزش مجازی به آن بپردازند.

کلید ۲: به دلیل ذهن خلاق و پویای دانش‌آموزان تیزهوش، معلمان در هنگام آموزش‌های مجازی باید امکان مشارکت فراگیرندگان را در برنامه‌های تدریس و ارائه روش‌های ابتکاری و پیشنهادی در امر تدریس فراهم کنند. هنگامی که این دانش‌آموزان در اداره کلاس مجازی مشارکت می‌کنند، نسبت به فرایند یاددهی‑یادگیری احساس تعلق و وابستگی خواهند داشت.

کلید ۳: یکی از ویژگی‌هایی که معلمان در تدریس مجازی برای دانش‌آموزان تیزهوش باید مدنظر داشته باشند، انعطاف‌پذیر کردن برنامه‌های آموزشی کلاس است. ممکن است شرایط بحرانی موجب شود که این دانش‌آموزان نتوانند زندگی شخصی خود را با برنامه‌های آموزش مجازی تطبیق دهند. تأکید بیش از حد بر حضور در روز و ساعت مشخص، دانش‌آموز تیزهوش را مجبور می‌کند خود را در تنگنا و حبس احساس کرده و نتواند از آموزش مجازی بهره مطلوب ببرد. یکی از روش‌های جایگزین، آفلاین کردن تدریس است، به گونه‌ای که دانش‌آموز تیزهوش هر زمان که آمادگی داشت و احساس کرد شرایط یادگیری برای او مهیاست، محتوای آموزشی را مرور کند. باید بپذیریم که دانش‌آموز تیزهوش، همانند دانش‌آموز عادی نیست که بخواهد معلم خود را دور بزند و از مطالعه آفلاین آن بخش از درس سر باز زند.

کلید ۴: یکی از روش‌های بسیار کاربردی در تدریس مجازی برای تیزهوشان، استفاده از امکانات پلتفرم‌ها و جهت‌دهی تدریس به سمت بحث و گفت‌و‌گو در گروه‌های کوچک، در اتاق‌های مجازی تعبیه‌شده در پلتفرم مورد استفاده است. شاید در برخی مواقع بهتر باشد که از آموزش مجازی به صورت دسته‌جمعی صرف نظر کرده و با گروه‌بندی دانش‌آموزان براساس ویژگی‌های شخصی مشابهشان، بکوشیم ضمن بهره‌گیری از توانمندی ایشان در گفت‌و‌گو – که غالباً در مدارس تیزهوشان و تحت عناوینی، چون زنگ مباحثه، حل تمرین، حلقه‌های کندوکاو و... بر پرورش آن تأکید می‌شود – به سوی نوعی آموزش شخصی‌سازی‌شده حرکت کنیم. در این حالت، نقش معلم به الگوی نوین معلمی، یعنی تبدیل معلم به راهنما، تغییر می‌یابد.

کلید ۵: معلم هوشمند دانش‌آموزان تیزهوش باید چنان درایت و توانی داشته باشد که دانش‌آموزان از کنترل‌گری معلم به سوی کنترل احساسات، کاهش سرکشی‌های احتمالی و خوداتکایی حرکت کنند. توجه به دو عنصر رقابت گروهی و همکاری(همگاری) سبب خواهد شد که دانش‌آموزان تیزهوش نسبت به حضور در تدریس مجازی مشتاق باشند.

کلید ۶: به دانش‌آموزان تیزهوش خود توصیه کنید برای تداوم توانمندی خود در حوزه یادگیری، از حرکت «تخت‌گاز» خودداری کنند. افزون بر آنکه شما به عنوان معلم این نکته را در تدریس مجازی رعایت می‌کنید، به آنها و خانواده‌هاشان یادآوری کنید که در تکرار، تمرین و مطالعه دروس نیز همین قاعده – یعنی تبدیل تدریس و یادگیری به لقمه‌های کوچک و قابل هضم – را رعایت کنند. یک تدریس ۹۰ دقیقه‌ای یا مطالعه شخصی با همین مدت زمان، به طور قطع اثربخش نخواهد بود. بهتر است ۳۰ دقیقه تدریس یا مطالعه را به ۲۵ دقیقه فعالیت اصلی و ۵ دقیقه استراحت و رفع خستگی اختصاص دهیم.

کلید ۷: یکی از نکاتی که در آموزش‌های مجازی دوران بحران – و در صورت امکان تشکیل آن، در کلاس‌های حضوری – لازم است مورد توجه قرار گیرد، توجه به تاب‌آوری ذهنی است. منظور آشنایی با تمرین‌هایی است که ذهن را از بحران دور و دانش‌آموز را برای یادگیری آماده می‌کند. بالابردن تاب‌آوری ذهنی با عمل به برخی توصیه‌ها ممکن می‌شود که در پنج کلید بعدی به آنها خواهیم پرداخت.

کلید ۸: اگر دانش‌آموزان در شرایط بحرانی قرار گرفته‌اند، معلمان و پدران و مادران ایشان – چه در آموزش‌های کلاسیک و مجازی و چه در ارتباطات خانوادگی – باید آنها را از قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار مربوط به ابعاد گوناگون بحران دور نگه دارند. شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های خبری به صورت لحظه‌ای اطلاعات مرتبط با بحران‌ها را منتشر می‌کنند و همین موضوع موجب درگیری مداوم ذهن با رویداد‌های بیرونی می‌شود. برای پیشگیری از این امر، باید به دانش‌آموزان یادآور شویم که حل و فصل همه مشکلات ناشی از بحران بر عهده آنها نیست و بهتر است این مسائل را به بزرگ‌تر‌ها بسپارند. همچنین باید برای خود «قانون خبری» تعیین کرده و چنان که در کلید‌های مربوط به سایر گروه‌ها نیز اشاره شد، فاصله زمانی میان مرور اخبار را افزایش دهند.

کلید ۹: یکی از عواملی که تمرکز دانش‌آموزان تیزهوش را افزایش می‌دهد، این است که به آنها بگوییم تلفن همراه خود را هنگام مطالعه در حالت بی‌صدا یا حالت پرواز قرار دهند، یا آن را در اتاقی دیگر و دور از دسترس بگذارند تا وسوسه چک کردن لحظه‌ای آن کاهش یابد. همچنین اگر در منزل رایانه دارند، سعی کنند آموزش مجازی را از طریق رایانه دنبال کنند – آن هم به شرطی که برنامه‌های محبوب و پرکاربرد که غالباً گفت‌و‌گو محورند را روی رایانه نصب نکرده باشند؛ چرا که وقتی تلفن همراه در دست داریم و کلاس مجازی را پیگیری می‌کنیم، ناگزیر دقایقی تمرکز خود را از دست داده و به سمت مرور گوشی همراه خود می‌رویم.

کلید ۱۰: به فرزندان خود یادآور شویم، هنگامی که شرایط بحرانی حاد می‌شود و مجبور به اقامت اجباری در منزل(یا پناهگاه، اردوگاه و...) می‌گردیم، نگذاریم باد تنبلی بر ما بوزد و برنامه‌های روتین روزانه مختل شود. اگر دانش‌آموزان به دلیل حضور در خانه، هر وقت خواستند از خواب بیدار شوند و هر زمان دوست داشتند بخوابند، احتمالاً هنگام حضور در کلاس مجازی، پشت تلفن همراه یا رایانه حضور خواهند داشت، اما چرت خواهند زد. از این رو والدین باید کمک کنند تا فرزندان تیزهوش ایشان، تقریباً هر روز در ساعتی مشخص بیدار شده و برنامه‌های خود را طبق پیش‌بینی‌های قبلی دنبال کنند. حتی اگر اخبار یا شرایط بیرونی مایه نگرانی است، پایبندی به یک برنامه روتین ساده – البته آمیخته با خلاقیت – می‌تواند ذهن آشفته نوجوان تیزهوش را کنترل کرده و به او آرامش بخشد.

کلید ۱۱: بی‌توجهی و بی‌خیالی نسبت به سلامت، در هر زمانی مهم است، اما در شرایط بحرانی برای همگان – از جمله تیزهوشان – از اهمیتی دوچندان برخوردار می‌شود. در شرایط استرس‌آلود، بدن بیش از هر زمان دیگر به استراحت و تغذیه مناسب نیاز دارد. خواب ناکافی می‌تواند تمرکز و قدرت یادگیری را به شدت کاهش دهد. تیزهوشان باید بکوشند حداقل ۷ تا ۸ ساعت خواب شبانه داشته باشند. همچنین مصرف غذا‌های سالم، میوه‌ها و نوشیدن آب کافی می‌تواند به عملکرد بهتر مغز کمک کند. علاوه بر این، فعالیت‌های بدنی سبک مانند پیاده‌روی کوتاه یا چند دقیقه ورزش و حرکات بدنی ساده روزانه در کاهش استرس مؤثر است.

کلید ۱۲: گاهی اوقات ممکن است تیزهوشان هنگام حضور در کلاس مجازی یا کار شخصی در منزل احساس کنند ذهنشان به سوی افکار نگران‌کننده رفته است. در چنین شرایطی، چند تکنیک ساده می‌تواند به بازگشت تمرکز و افزایش تاب‌آوری کمک کند: تنفس عمیق؛ نوشتن افکار نگران‌کننده – البته با بهره‌گیری از قالب‌های گوناگون نوشتاری –؛ نامه نوشتن به صمیمی‌ترین کسی که می‌شناسند.

کلید ۱۳: معلمان مدارس تیزهوشان و در واقع همه معلمان در ایجاد شرایط آرام از طریق خانواده‌ها نقشی اساسی دارند. معلمان به والدین تذکر دهند که با ایجاد فضایی آرام در خانه، به تمرکز بیشتر فرزندشان کمک کنند. صحبت‌های طولانی و تنش‌زا درباره اخبار بحران، یا ایجاد فشار بیش از حد با ترسیم آینده‌ای مبهم ناشی از بحران برای فرزندان در سال‌های پیش‌رو، و نیز چگونگی سرانجام آموزش‌های دوران بحران با سطحی پایین‌تر از جهت کمیت، از جمله مسائل بدیهی است. پس این قدر درباره این نکات صحبت و تأکید نکنید.

کلید ۱۴: دانش‌آموزان تیزهوش به دلیل توانمندی‌هایی که دارند، می‌توانند راحت‌تر خود را با شرایط بحران وفق دهند. یکی از این روش‌ها، خوانش انفرادی است؛ بدین معنا که بدون آنکه اجباری یا کلاسی(چه مجازی و چه کلاسیک) در کار باشد، خود به مطالعه می‌پردازند. چند دلیل که نشان می‌دهد چرا مطالعه در شرایط بحران اهمیت دارد، بدین شرح است:

- افزایش اعتماد به نفس: هنگامی که دانش‌آموز بتواند در شرایط دشوار نیز مطالعه کند، خود را محک بزند و به‌روز بماند، اعتماد به نفس او رشد می‌کند.

- تقویت روحیه: مطالعه می‌تواند ذهن نوجوان را از نگرانی‌ها دور ساخته و به او احساس کنترل ببخشد.

- آماده‌سازی برای آینده: هرچه نوجوان بیشتر مطالعه کند، برای آینده آماده‌تر خواهد بود و نقش خود را بهتر ایفا خواهد کرد.

- معرفی نمونه‌های موفق: بکوشید و نمونه‌های موفق از نوجوانانی را که با مداومت در خوانش انفرادی به اشخاص موفقی در بزرگسالی تبدیل شده‌اند، شناسایی و به نوجوانان معرفی کنید. مرور زندگینامه دویست تن از شخصیت‌های بزرگ ایرانی در مجموعه کتاب‌هایی که انتشارات مدرسه در مجموعه‌های «چلچراغ»، «فرزانگان»، «چهره‌های درخشان» و «تاریخ بخوانیم» در قالب رمان و داستان منتشر کرده است، در این زمینه یاریگر خواهد بود.

کلید ۱۵: به دنبال ایجاد فضایی امن و منظم برای مطالعه فرزند تیزهوش خود باشید. بدین منظور، فضایی کوچک، اما منظم و بدون مزاحمت برای مطالعه فراهم آورید. اگر فضای منزل محدود است، می‌توانید گوشه‌ای را محصور کرده، مرتب کتید و از آن به عنوان مکان اختصاصی مطالعه بهره ببرید.

کلید ۱۶: استفاده از نور کافی برای خواندن و نوشتن بسیار حائز اهمیت است. اگر نور طبیعی محدود است، اجازه دهید فرزندتان از لامپ‌های مطالعه با نور مناسب استفاده کند.

کلید ۱۷: آرامش صوتی در مطالعه یک نوجوان تیزهوش ضروری است. در صورت امکان، به او اجازه دهید از موسیقی آرام یا گوشی‌های صوتی با صدای زمینه(به مثابه نویز کاهش‌یافته) استفاده کند تا از نویز طبیعی در امان بماند.

کلید ۱۸: برنامه‌ریزی و مدیریت زمان برای مطالعه نیز از نکاتی است که باید مورد توجه نوجوان تیزهوش قرار گیرد. در این مسیر، داشتن برنامه مطالعه(کوتاه و قابل اجرا در بازه‌های زمانی ۳۰ تا ۴۵ دقیقه‌ای همراه با اختصاص زمان استراحت)، تقسیم محتوا(تقسیم اجزای مطالعه به بخش‌های کوچک‌تر) و استفاده از تقویم یا اپلیکیشن‌های مدیریت زمان برای کنترل زمان ضروری است.

کلید ۱۹: اگر در شرایط بحران، دسترسی نوجوان تیزهوش به کتاب‌های چاپی محدود است، در شرایطی که اینترنت دچار مشکل نیست، کتاب‌های الکترونیک مورد نیاز خود را بارگذاری و نگهداری کند تا در صورت لزوم از آنها استفاده کند.

کلید ۲۰: موضوعی که در کلید پیشین بیان شد، با گستردگی بیشتر می‌تواند در مورد ویدئو‌های آموزشی نیز به کار رود. ویدئو‌های آموزشی به درک مفاهیم کمک می‌کنند. این منابع می‌توانند به زبان‌های گوناگون باشند و به آسانی قابل دسترسی‌اند. فقط کافی است هنگام اتصال به اینترنت، با کلیدواژه مورد جستجوی خود در جهان وب به گشت‌وگذار بپردازید؛ بی‌گمان دست خالی باز نخواهید گشت.

کلید ۲۱: اپلیکیشن‌های یادگیری نیز می‌توانند یاری‌رسان نوجوان تیزهوش باشند. اپلیکیشن‌هایی همچون Doulingo، Quizlet و Kahoot می‌توانند به یادگیری در قالبی سرگرم‌کننده کمک کنند.

کلید ۲۲: هر نوجوان تیزهوش در هنگام مطالعه نباید تقویت تمرکز ذهن‌آگاهی را فراموش کند. برخی از این روش‌ها بدین شرح است:

- تکنیک‌های تنفسی: تنفس عمیق و آرام می‌تواند به کاهش استرس و افزایش تمرکز کمک کند.

- تکنیک پومودورو: تکنیکی ساده که شامل ۲۵ دقیقه مطالعه و ۵ دقیقه استراحت است. پس از چهار بخش ۳۰ دقیقه‌ای، یک استراحت بلندتر(۱۵ تا ۳۰ دقیقه) نیز لازم است.

- تمرین ذهن‌آگاهی: چند دقیقه پیش از هر مطالعه، ذهن خود را آرام کرده و به حواس خود تمرکز کنید. این کار برای بهتر متمرکز شدن یاری‌دهنده است.

کلید ۲۳: به نوجوان تیزهوش خود یاد دهید و اجازه دهید که با همکلاسی‌ها و دوستان خود یک گروه مطالعاتی تشکیل دهد. این کار هم از طریق تشکیل گروه در فضای مجازی و هم با هماهنگی‌های تلفنی امکان‌پذیر است. حتی اگر شرایط بحرانی اندکی بهبود یافت و خطر برطرف شد، می‌توان به برپایی گروه همسالان در منازل یکدیگر یا در بوستان‌ها و مراکز فرهنگی نظیر فرهنگسراها، خانه‌های فرهنگ یا کافی‌شاپ‌ها اقدام کرد.

کلید ۲۴: در هر صورت، همه منابع در اختیار همه افراد نیست. نوجوانان تیزهوش باید تبادل منابع را بیاموزند و منابعی را که خود دارند یا از طریق بارگذاری به دست آورده‌اند، با دیگران مبادله یا به اشتراک بگذارند. این کار به نفع همه خواهد بود.

کلید ۲۵: به نوجوان تیزهوش خود یادآوری کنید که در شرایط بحرانی و حتی در شرایط عادی، همواره از طریق مجازی یا تلفنی(و حتی در صورت عادی بودن شرایط، به صورت حضوری) با یک یا دو نفر از معلمان خود در ارتباط باشد. این افراد می‌توانند در صورت لزوم، هم راهنمایی کنند و هم به پرسش‌ها پاسخ دهند. دلیل اینکه پیشنهاد نمی‌کنیم با همه معلمان در ارتباط باشد، نخست آنکه این امر شدنی نیست، دوم آنکه همه معلمان روحیه همکاری ندارند، و در نهایت آنکه درست نیست مزاحمت زیادی برای معلمان ایجاد کرده و بر آنها هجوم آوریم.

کلید ۲۶: نوجوانان تیزهوش به دلیل ویژگی‌های روان‌شناختی خود، بهتر از سایر دانش‌آموزان می‌توانند خود را با شرایط بحرانی تطبیق دهند. تفاوت‌های تیزهوشان با همسالان خود در زمینه‌های زیر نمود پیدا می‌کند:

- خودآگاهی و درک عمیق از شرایط

- استفاده بهتر از منابع محدود

- انعطاف‌پذیری و تطبیق با تغییرات

- مدیریت استرس و احساس

- داشتن انگیزه و هدف‌گذاری بلندمدت

- داشتن روحیه همکاری و کمک به دیگران

- توانمندی در استفاده از فناوری‌ها و منابع آنلاین و آفلاین

کلید ۲۷: یکی از ویژگی‌های مدارس تیزهوشان این است که در کلاس‌های کلاسیک و در شرایط غیربحرانی معلمان معمولاً از مطالب پیش‌پاافتاده‌ای که دانش‌آموزان به راحتی متوجه می‌شوند، به سرعت عبور می‌کنند. از این رو، این امر در کلاس‌های مجازی نیز رخ می‌دهد و به همین دلیل، دانش‌آموزان تیزهوش باید خود به مطالعه موارد ساده موجود در کتاب‌های درسی بپردازند و انتظار نداشته باشند معلمان در کلاس‌های درس مجازی – به ویژه در ایام بحرانی – آن مطالب را برایشان تدریس کنند. افزون بر این، غالب مدارس تیزهوشان منابع آموزشی تکمیلی برای برخی دروس دارند که سطح آنها فراتر از کتاب‌های درسی است و معمولاً جزو برنامه اصلی معلمان برای تدریس محسوب می‌شود.

کلید ۲۸: هنگامی که در شرایط بحرانی، نوجوانان تیزهوش تلاش می‌کنند، باید به آنها یادآور شویم که تلاش برای درس خواندن در چنین موقعیتی، بدان معناست که باور دارند این وضعیت گذراست. فرد با مطالعه حتی در پناهگاه با نور کم شمع، یا در چادر منطقه زلزله‌زده، این باور را تقویت می‌کند که این شرایط موقتی است و او به آینده ایمان دارد. به نوجوان تیزهوش یادآوری کنید که وقتی همه چیز از کنترل شما خارج است، یادگیری می‌تواند اعتراضی خاموش و قدرتمند باشد و هر صفحه‌ای که می‌خوانی پیامی است که هنوز به فردا باور وجود دارد. به گفته یونسکو، دسترسی به آموزش در شرایط بحرانی، نقشی حیاتی در حفظ امید و ثبات نوجوانان و جوانان ایفا می‌کند.

کلید ۲۹: کمک به نوجوانان تیزهوش برای اینکه در روز‌های سخت با خود مهربان باشند، بسیار مهم است. روز‌هایی هست که نمی‌شود درس خواند و ترس، خستگی و سوگ می‌آیند و ذهن را خسته و حتی فلج می‌کنند. بحران‌ها نوعی فشار روانی شدید و جمعی هستند، اما ناکامی در درس خواندن یا مداومت، تنها واکنشی طبیعی از سوی مغز انسان در شرایط غیرعادی است.

کلید ۳۰: معلمان و اولیا باید دقت کنند که براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت(WHO)، گفت‌و‌گو‌های حمایتی می‌تواند نشانه‌های استرس و آسیب روانی(تروما) را در زمان بحران‌ها کاهش دهد؛ لذا تا جایی که ممکن است، چه توسط معلمان در کلاس مجازی و چه توسط پدران و مادران در گفت‌و‌گو‌های حضوری و رو در رو، اظهار همراهی و کاهش اضطراب را فراموش نکنید و نشان دهید که شرایط را درک می‌کنید و نوجوانان تیزهوش تنها نیستند. این قشر به دلیل آنکه همواره موفق بوده‌اند، در دوران‌های بحران احساس عقب‌ماندگی شدیدی کرده و سرشار از اضطراب و نگرانی می‌شوند. از این رو، وظیفه بزرگ‌تر‌ها کاهش اضطراب و نگرانی آنها است.