کد خبر: ۴۳۵۲۰۲۸

تاریخ: ۲۳ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۵:۱۱

«اقلیم مورخان»؛ تلاشی برای عبور از تاریخ‌نگاری عامیانه به تاریخ‌ورزی علمی

کتاب «اقلیم مورخان؛ مهارت‌های تاریخ‌ورزی علمی» تألیف دکتر حسن حضرتی توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد.

به گزارش ایکنا به نقل از روابط‌عمومی دانشگاه تهران، این کتاب که در ۳۸۰ صفحه منتشر شده، است برای نخستین‌بار در قالب متنی مستقل به مهارت‌های تاریخ‌ورزی علمی توجهی ویژه نموده و برخی از مهم‌ترین آن‌ها را از دیدگاه متخصصان برجسته این حوزه تشریح کرده است.

نویسنده اثر بر این گزاره تأکید دارد که تاریخ‌شناسی بدون آشنایی با مهارت‌های تاریخ‌ورزی علمی و تسلط به آن‌ها، تلاشی عامیانه است و نتیجۀ آن چیزی جز گردآوری ناشیانۀ مدلولات همسو از منابع تاریخی نیست و به‌آسانی می‌تواند با ارائه مدلولاتی مخالف، ابطال شود. آنچه دانش تاریخ را از شبه‌علم به دانشی با شأن علمی مستقل سوق می‌دهد، پژوهش تاریخی مبتنی و مسلط بر مهارت‌های علمی است تا نتایجی که حاصل می‌شود، بر بنیاد توصیف و تبیین داده‌های تاریخی باشد تا از پایگاه استدلالی استواری برخوردار گردد.

حسن حضرتی در این اثر بر ضرورت آشنایی محققان و پژوهشگران حوزه تاریخ با مهارت‌های تاریخ‌ورزی علمی تاکید کرده و بیان داشته است این مهارت‌ها برای هر تاریخ‌ورزی که می‌خواهد به شیوه علمی و روشمند به پژوهش تاریخی بپردازد، ضروری است.

نویسنده این اثر با اشاره به پیشرفت دانش تاریخ، تاکید دارد که اکنون این باور قطعی است که نیل به نتایج معتبر و علمی در موضوعات تاریخی، بدون بهره‌مندی از روش‌های آکادمیک و مهارت‌های علمی مربوط، ممکن نیست و بسیاری پژوهش‌های تاریخی که بدون آشنایی با این مهارت‌ها انجام شده و می‌شود، دستاوردی علمی جز معرفت عامه نبوده و نیست.

وی در ادامه این اثر با نقد برخی پژوهش‌های تاریخی صرف معرفت عامه، تاکید کرده است که برآیند معرفت عامه پژوهش‌ها مبتنی بر گردآوری مجموعه‌ای از مدلولات همسو از منابع تاریخی است، بدون آنکه شواهد خام ارائه شده به شیوه‌های علمی و روشمند و با برخورداری از مهارت‌های مورد نیاز در راستی‌آزمایی داده‌های تاریخی آزمون شده باشند. به همین دلیل، این مدلولات به راحتی به چالش کشیده شده و مردود می‌شوند. از این رو می‌توان گفت آنچه قادر است دانش تاریخ را از شبه‌علم به معرفتی علمی تبدیل کند، انجام پژوهش‌هایی است مبتنی بر روش‌ها و مهارت‌های خاص تاریخ‌شناسی که خروجی آن، معرفت خاصه باشد؛ معرفتی که برآیند آزمون داده‌های خام تاریخی بر اساس روش‌ها و مهارت‌های تاریخ‌ورزی علمی است و یافته‌های آن از قوت و استحکام منطقی و استدلالی قابل قبول برخوردار است و اقناع مخاطبان را به نحو مطلوبی در پی دارد.

وی در بخش‌های از این کتاب ضمن بررسی سیر تاریخی تدریس رشته تاریخ از بدو تأسیس تاکنون، به نقد این شیوه‌ها پرداخته و تدریس تاریخ را صرفاً ارائه چند واحد اطلاعات محور برشمرده که فاقد روش علمی و آکادمیک بوده است.
نویسنده معتقد است، نتیجه این رویکرد اطلاعات محور، برنامه‌های درسی رشته تاریخ، تربیت دانشجویانی فاقد مهارت و تخصص معین بوده است. برای حل این مشکل گریزی نیست جز اینکه گام در این راه نرفته بگذاریم و به طور جدی در برنامه‌های درسی رشته در تمام مقاطع تحصیلی به مهارت‌های اختصاصی تاریخ‌ورزی علمی و آکادمیک توجه ویژه‌ای نشان بدهیم.