کد خبر: ۴۳۵۲۴۵۵

تاریخ: ۲۶ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۱:۵۸

یادداشت

ایران در شطرنج چین؛ شریک راهبردی یا برگ چانه‌زنی

به قلم عبدالوهاب فراتی؛ دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

امروزه پرسش بسیاری از ایرانیان این است که چرا چین، با وجود اینکه مقاومت ایران در قبال آمریکا به نفع او نیز تمام می‌شود، در برابر فشارهای آمریکا هزینه جدی نمی‌کند؟ برای پاسخ به این پرسش باید تأکید کرد که ایران در سیاست خارجی چین دارای جایگاهی تاکتیکی و ابزاری دارد و نه استراتژیک. این جمله کلید فهم همه رفتارهای چین است.

در نگاه چین، جهان به سه دسته بازیگر تقسیم می‌شود. دسته اول، رقبای راهبردی مانند آمریکا که چین باید روزی با آنها تسویه حساب کند اما امروز نه. دسته دوم، شرکای ضروری مانند روسیه و کشورهای اروپایی که چین بدون آنها نمی‌تواند به اهداف اقتصادی خود برسد. دسته سوم، متحدان موقتی و کنشگران قابل جایگزین مانند ایران، پاکستان و ونزوئلا که چین از آنها برای فشار آوردن به دسته اول و دوم استفاده می‌کند، بدون اینکه خود را درگیر تعهدات سنگین کند. ایران در این دسته‌بندی در رده سوم قرار دارد.

از نگاه چین، ایران سه کارکرد اصلی دارد. کارکرد اول، تأمین نفت ارزان و نسبتاً امن بدون نیاز به عبور از تنگه‌های تحت کنترل آمریکا. کارکرد دوم، کریدور زمینی برای اتصال چین به غرب آسیا و اروپا از طریق جاده ابریشم جدید. کارکرد سوم، ابزار چانه‌زنی با آمریکا. چین در مذاکرات با واشنگتن بر سر تایوان، دریای چین جنوبی و تعرفه‌های تجاری، همیشه می‌تواند برگ برنده ایران را رو کند و بگوید اگر فشار بیاورید، ما حمایت از ایران را تشدید می‌کنیم.

اما چرا چین از این برگ برنده به طور جدی استفاده نمی‌کند؟ چون استفاده جدی به معنای درگیری مستقیم با آمریکاست و چین هنوز آماده آن جنگ نیست. چین استراتژی لاک‌پشت را انتخاب کرده است. تا زمانی که پوسته اقتصادی و فناوری‌اش ضخیم نشده، سرش را از لاک بیرون نمی‌آورد. ایران برای چین یک میدان مین است که می‌تواند سربازان دشمن را منفجر کند، نه میدانی که خود چین در آن راهپیمایی کند.

از نگاه پکن، بهترین سناریو این است. ایران زنده بماند، ضعیف نباشد اما قوی هم نباشد، تحریم‌ها را تحمل کند اما فروپاشیده نشود، دشمن آمریکا باشد اما دوست چین، وابسته به چین باشد اما نه آنقدر که چین مجبور به دفاع تمام‌عیار از آن شود. به عبارت دیگر، چین یک ایران ضعیف اما پایدار را به یک ایران قوی و مستقل ترجیح می‌دهد. چون ایران قوی و مستقل ممکن است روزی به جای چانه‌زنی برای چین، علیه چین چانه بزند.