کد خبر: ۴۳۵۲۹۱۷

تاریخ: ۲۸ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۶:۴۸

غلامرضا امیرخانی:

برخی اسناد آرشیو ملی بیش از هفت قرن قدمت دارند

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی گفت: برخی از قدیمی‌ترین برگه‌های موجود در آرشیو ملی ایران بیش از ۷ قرن قدمت دارند و ریشه آن‌ها به قرن هشتم هجری و دوران استیلای مغولان و حکومت ایلخانان بازمی‌گردد.

به گزارش ایکنا، به مناسبت فرارسیدن روز ارتباطات و روابط عمومی، تالار نشست‌های سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران میزبان یکی از مهم‌ترین رویدادهای رسانه‌ای خود بود. این نشست خبری با حضور غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی و جمعی از معاونان ارشد وی برگزار شد تا ضمن تشریح دستاوردهای اخیر، به بررسی چالش‌ها، برنامه‌های توسعه‌ای و دغدغه‌های کلان این نهاد مرجع فرهنگی پرداخته شود. در این جلسه که با حضور گسترده نمایندگان رسانه‌ها همراه بود، مباحث متنوعی از جمله معماری سازمانی کتابخانه ملی، دیپلماسی فرهنگی، وضعیت نسخ خطی در خارج از مرزها، توسعه فضاهای فیزیکی، امنیت سایبری و پدافند غیرعامل و همچنین تعامل با هنرمندان و مستندسازان مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

ساختار منحصربه‌فرد؛ تلفیق آرشیو ملی و کتابخانه

غلامرضا امیرخانی، در بخش آغازین سخنان خود، به تبیین جایگاه ساختاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در عرصه بین‌المللی پرداخت. وی با تأکید بر اینکه ساختار این سازمان در سطح جهان دارای ویژگی‌های کم‌نظیری است، اظهار کرد: اگر به الگوهای جهانی نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که در اکثر کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، نهاد آرشیو ملی که متولی اسناد حکومتی و تاریخی است، از نهاد کتابخانه ملی که وظیفه حفظ میراث مکتوب عمومی را بر عهده دارد، کاملاً مستقل و مجزا فعالیت می‌کنند. با این حال، جمهوری اسلامی ایران در زمره معدود کشورهایی (حدود ۱۰ تا ۱۵ کشور از جمله کانادا، مصر و امارات متحده عربی) قرار دارد که تصمیم به ادغام این دو نهاد کلیدی گرفته است.

به گفته وی، این ادغام راهبردی در ایران از سال ۱۳۸۱ خورشیدی عملیاتی شد و دستاوردهای قابل توجهی در زمینه تمرکز مدیریت فرهنگی به همراه داشته است. امیرخانی رسالت ذاتی و بنیادین این سازمان ادغام‌یافته را در چند کلمه کلیدی خلاصه کرد: حفظ، نگهداری، ساماندهی، اشاعه و اطلاع‌رسانی میراث مکتوب و مستند کشور.

وی در تشریح این میراث افزود: با دو بال اصلی حرکت می‌کنیم. بال نخست، دستاوردها و تراوشات فکری، علمی و ادبی نویسندگان، پژوهشگران و نخبگان است که در قالب انواع کتاب‌ها، نشریات، مجلات، پایان‌نامه‌های دانشگاهی و اخیراً منابع دیجیتال نمود پیدا می‌کند. بال دوم، اسناد دولتی، اداری و حکومتی است که در واقع شناسنامه و پیشینه نظام اجرایی و دیوان‌سالاری کشور را به تصویر می‌کشد. براساس قوانین جاری، تمامی اسناد، مکاتبات رسمی، قراردادها، قولنامه‌ها و مصالحه‌نامه‌های مرتبط با دستگاه‌های دولتی، قوای قضاییه و مقننه، حداکثر پس از گذشت ۴۰ سال باید برای حفظ و نگهداری ابدی به آرشیو ملی منتقل شوند.

رئیس سازمان با اشاره به قدمت این اسناد اظهار کرد: برخی از قدیمی‌ترین برگه‌های موجود در آرشیو ملی ایران بیش از ۷ قرن قدمت دارند و ریشه آن‌ها به قرن هشتم هجری و دوران استیلای مغولان و حکومت ایلخانان بازمی‌گردد. این گنجینه مستند، سیر تحولات ایران را از دوران صفویه، قاجاریه و پهلوی تا دهه‌های اخیر در جمهوری اسلامی به شکلی پیوسته روایت می‌کند.

عبور از مرزهای سیاسی

یکی دیگر از محورهای مهم سخنان رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، نقش این نهاد در پیشبرد اهداف دیپلماسی فرهنگی بود.  امیرخانی با اشاره به محدودیت‌ها و چالش‌های موجود در عرصه سیاست خارجی، تاکید کرد که فرهنگ و میراث مکتوب می‌تواند به عنوان یک زبان مشترک و پلی مستحکم میان ملت‌ها عمل کند.

وی در این باره توضیح داد: طی یک سال گذشته، شاهد شکل‌گیری و تقویت ارتباطات فرهنگی و تخصصی با کشورهای متعددی بوده‌ایم؛ جالب اینجاست که در میان این کشورها، نام دولت‌هایی به چشم می‌خورد که شاید در عرصه روابط سیاسی دیپلماتیک، ارتباط گرم و نزدیکی با تهران نداشته باشند. اما واقعیت این است که در حوزه کتاب، نسخ خطی، اسناد تاریخی و تعاملات کتابخانه‌ای، ملاحظات سخت‌گیرانه سیاسی به شدت کمرنگ می‌شود.

در ادامه، وی آماری از میزان استقبال و پویایی این مرکز ارائه داد. با گذشت حدود ۲۱ سال از انتقال کتابخانه ملی به ساختمان مدرن فعلی خود در اراضی عباس‌آباد، این نهاد روزانه میزبان جمعیتی بین ۱۹۰۰ تا ۲۲۰۰ نفر از فرهیختگان، دانشجویان، اساتید و پژوهشگران است. خدمات‌رسانی در این مجموعه از ساعات آغازین صبح تا ساعت ۲۱ (۹ شب) به صورت پیوسته ادامه دارد و جالب‌تر آنکه، کتابخانه ملی ایران در تمام روزهای سال (به استثنای سه روز تعطیل رسمی خاص) بدون وقفه به اعضای خود خدمات ارائه می‌دهد.

کمبود کتابخانه‌های عمومی

بخش قابل توجهی از این نشست خبری به چالشی مزمن و ریشه‌دار در زیرساخت‌های فرهنگی پایتخت اختصاص داشت. زمانی که خبرنگاری درباره لزوم «عمومی‌تر شدن» فضای کتابخانه ملی پرسید، امیرخانی پاسخ داد: واقعیت تلخ این است که کتابخانه ملی در حال حاضر خدمات بسیار باکیفیت و گسترده‌ای ارائه می‌دهد که اساساً نباید انجام دهد و در دایره وظایف سازمانی آن تعریف نشده است. در تمام کشورهای توسعه‌یافته و پیشرو در عرصه فرهنگ، کتابخانه ملی معمولاً تنها یک مقر اصلی در پایتخت دارد و رسالت آن ارائه خدمات کاملاً تخصصی، مرجع و پژوهشی به نخبگان و محققان سطح بالا است. آنچه با عنوان «قرائت‌خانه» یا «فضای مطالعه عمومی» شناخته می‌شود، رسالت ذاتی کتابخانه‌های عمومی، کتابخانه‌های دانشگاهی، مدارس و محلات است. در آن کشورها، نیازهای مطالعاتی روزمره شهروندان در همان سطح محله یا دانشگاه برآورده می‌شود. اما شرایط در ایران و به طور خاص در کلان‌شهر تهران، متفاوت است.

به گفته امیرخانی، کمبود کتابخانه‌های عمومی استاندارد، مجهز و دارای فضای مناسب در تهران باعث شده تا جامعه دانشگاهی و فرهیخته کشور برای تامین نیازهای اولیه مطالعاتی خود (مانند فضایی آرام برای درس خواندن) به سمت کتابخانه ملی سرازیر شوند.

وی از نهادهای متولی، به ویژه شهرداری تهران، انتقاد کرد و گفت: توقع جامعه برای استفاده از خدمات بزرگترین کتابخانه کشور کاملا به‌حق و منطقی است، اما براساس اساسنامه، ما متولی این بخش نیستیم. با کمال افتخار این بار را به دوش می‌کشیم و طولانی‌ترین ساعات کاری را به مراجعان اختصاص داده‌ایم، اما از نظر اصولی، این وظیفه بر زمین مانده نهادهای دیگر است. در دو دهه گذشته، تقریباً هیچ کتابخانه عمومی استاندارد و بزرگی در تهران احداث نشده است. اغلب کتابخانه‌های عمومی موجود در پایتخت، بازمانده‌های پیش از انقلاب اسلامی یا نهایتاً ساخته‌های دهه هفتاد خورشیدی هستند. شهرداری‌ها به جای توسعه این فضاهای حیاتی، وظایف خود را مغفول گذاشته‌اند و تمام این فشار بر سیستم کتابخانه ملی وارد می‌شود. کاش در کنار سایر اقدامات فرهنگی، ساخت کتابخانه‌های مجهز با شیفت‌های شبانه نیز در دستور کار مدیریت شهری قرار می‌گرفت.

در همین راستا، امیرخانی به صراحت اعلام کرد که ایجاد «شیفت شب» در کتابخانه ملی از همان ابتدا یک سیاست‌گذاری اشتباه بوده است و تأکید کرد: فعالیت شبانه‌روزی مختص کتابخانه‌های عمومی یا خوابگاهی دانشگاه‌هاست و اجرای آن در نهادی حاکمیتی مانند کتابخانه ملی، به دلایل متعدد از جمله چالش‌های امنیتی و حفاظتی، توجیه‌پذیر و امکان‌پذیر نیست.

رصد و صیانت از میراث فارسی در فراسوی مرزها

در ادامه این نشست، نوبت به رضا شهرابی، معاون کتابخانه ملی رسید تا به سوالات مرتبط با حوزه نسخ خطی و تعاملات بین‌المللی در این زمینه پاسخ دهد. وی در تشریح سیاست‌های سازمان برای گردآوری میراث مکتوب فارسی پراکنده در جهان گفت: رسالت ما به عنوان پاسدار میراث مکتوب ایران‌زمین، فقط محدود به مرزهای جغرافیایی فعلی کشور نیست. از طریق خرید نسخ، دریافت آثار اهدایی و ایجاد تعامل، همواره در تلاشیم تا منابع مرتبط با زبان و فرهنگ فارسی را گردآوری کنیم.

شهرابی با اشاره به گستره نفوذ زبان فارسی در سده‌های گذشته، هند و پاکستان را از جمله غنی‌ترین پایگاه‌های نسخ خطی فارسی در خارج از کشور دانست. وی به عنوان یک نمونه موفق از اقدامات اخیر، به پروژه عظیم کتابخانه «گنج بخش» در پاکستان اشاره کرد و گفت: این کتابخانه به تنهایی گنجینه‌ای بالغ بر ۱۷ هزار نسخه خطی فارسی را در دل خود جای داده است.

معاون کتابخانه ملی درباره روند ساماندهی این گنجینه توضیح داد: با پیگیری‌های جدی که از سال گذشته آغاز شد، فهرست‌نویسی نزدیک به ۳ هزار نسخه از بخش‌های باقیمانده این مجموعه توسط یکی از اساتید برجسته این حوزه آغاز شده است. اخیراً نیز هماهنگی‌های لازم برای تکمیل این پروژه در سال جاری صورت گرفته است. قطعی شدن و پایان این فهرست‌نویسی، یک گام بلند و استراتژیک در راستای حفظ، حراست و معرفی میراث زبانی و ادبی فارسی در شبه‌قاره محسوب می‌شود.

وی همچنین در پاسخ به وضعیت نسخ موجود در منطقه آناتولی (آسیای صغیر) و سایر بخش‌های شبه‌قاره هند اظهار کرد: رویکرد سازمان در این زمینه هوشمندانه است. نیازی نداریم که همیشه مستقیماً وارد فاز اجرایی فهرست‌نویسی شویم. پژوهشگران و همکاران متعددی در گذشته این زحمات را کشیده‌اند. برای مثال، در حال مذاکره برای دریافت یک بانک اطلاعاتی جامع از فهرست نسخ خطی شبه‌قاره هند هستیم که توسط یکی از کارشناسان گردآوری شده است. هدف ما این است که کتابخانه ملی به عنوان مرکز ثقل و مرجع نهایی، تمامی این رکوردها و پایگاه‌های داده را تجمیع کرده و به صورت یکپارچه در اختیار محققان قرار دهد.

احیای شعبه سی تیر

خبر مسرت‌بخش این نشست برای علاقه‌مندان به تاریخ تهران و فضاهای فرهنگی قدیمی، وعده راه‌اندازی شعبه دوم کتابخانه ملی در ساختمان تاریخی و خاطره‌انگیز «سی تیر» بود. رضا ملکی، معاون توسعه مدیریت و منابع سازمان، وظیفه تشریح جزئیات این پروژه را برعهده داشت.

ملکی با بیان اینکه ایده احیای این ساختمان از زمان آغاز به کار امیرخانی مطرح شده بود، گفت: ساختمان خیابان سی تیر برای دهه‌ها قلب کتابخانه ملی ایران بود و ارزش هویتی بالایی دارد. در سال‌های اخیر، این فضا در اختیار دو مجموعه «باغ موزه علوم و فنون» و همچنین بخش‌هایی از «کتابخانه مجلس» (شامل دستگاه‌های چاپ) قرار داشت. با رایزنی‌های فشرده و تعامل سازنده‌ای که با موزه و مجلس شورای اسلامی داشتیم، روند تخلیه و انتقال تجهیزات آن‌ها در حال انجام است.

براساس پیش‌بینی‌های معاونت توسعه مدیریت، ساختمان سی تیر تا یک ماه آینده به طور کامل تخلیه و تحویل سازمان اسناد و کتابخانه ملی خواهد شد. پس از تحویل، فاز بازسازی و متناسب‌سازی فضا آغاز می‌شود. ملکی در خصوص زمان‌بندی این پروژه افزود: با توجه به تاکید ریاست سازمان بر لزوم حفظ اصالت بنا و ایجاد یک اتمسفر نوستالژیک که یادآور دوران طلایی کتابخانه ملی قدیم باشد، فرآیند مرمت و بازسازی با دقت بالایی انجام خواهد شد که تخمین می‌زنیم بین ۶ ماه تا یک سال زمان ببرد. پس از آن، این مکان به عنوان شعبه دوم ما، میزبان علاقه‌مندان خواهد بود.

محدودیت ظرفیت و شرایط عضویت

یکی از دغدغه‌های همیشگی مراجعان به کتابخانه ملی، شرایط عضویت و نحوه ارائه خدمات در مواقع بروز اختلالات اینترنتی است. رضا شهرابی بار دیگر پشت تریبون قرار گرفت تا به این ابهامات پاسخ دهد.

وی در خصوص سناریوی قطع اینترنت بین‌الملل و شرایط بحرانی توضیح داد: بدیهی است که اگر زیرساخت‌های اینترنت داخلی (ملی) نیز دچار قطعی کامل شود، ارائه خدمات مجازی غیرممکن خواهد بود. اما تجربه نشان داده است که در صورت وصل بودن اینترنت داخلی، سیستم خدمات‌رسانی ما به سرعت با شرایط تطبیق پیدا می‌کند. مسیرهای ارتباطی ویژه‌ای را از طریق کتابداران مرجع و بخش مرجع مجازی تعریف کرده‌ایم. کاربران می‌توانند به راحتی از طریق پیام‌رسان‌های بومی مانند بله، درخواست‌های خود مبنی بر جستجوی منابع، طرح سؤالات پژوهشی و حتی تقاضای اسکن بخش‌هایی از کتب را ثبت و دریافت کنند.

شهرابی در خصوص امنیت اطلاعات و داده‌های سازمان نیز اطمینان خاطر داد و گفت که کتابخانه ملی یکی از معدود مراکزی است که دیتاسنتر (مرکز داده) اختصاصی خود را در درون سازمان مستقر کرده است. تمامی پروتکل‌های فنی، تمهیدات امنیتی سایبری و سیستم‌های بکاپ‌گیری (نسخه‌پشتیبان) توسط تیم فناوری اطلاعات سازمان به صورت لحظه‌ای رصد می‌شود و تاکنون هیچ‌گونه رخنه یا مشکل امنیتی در این سطح گزارش نشده است.

وی سپس به مسئله بحث‌برانگیز شرط دارا بودن حداقل مدرک کارشناسی ارشد برای عضویت دائمی پرداخت و آن را نتیجه مستقیم کمبود ظرفیت دانست.

شهرابی توضیح داد: همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، در حال جبران خلأ کتابخانه‌های عمومی هستیم. روزانه نزدیک به ۲ هزار نفر وارد تالارهای مطالعه ما می‌شوند و ظرفیت فیزیکی صندلی‌ها و میزهای ما مطلقاً بیش از این پاسخگو نیست. تعیین شرط مدرک کارشناسی ارشد صرفا یک فیلتر برای مدیریت این تقاضای عظیم است. با این وجود، درهای کتابخانه را به روی سایرین نبسته‌ایم. افرادی که دارای مدارک پایین‌تر (حتی دیپلم) هستند اما نیاز مبرم به استفاده از منابع تخصصی ما دارند، می‌توانند با دریافت کارت‌های عضویت موقت یک‌ماهه، وارد مجموعه شوند و از خدمات بهره‌مند شوند. همچنین خبرنگاران و اصحاب رسانه نیز با تایید ریاست سازمان، بدون لحاظ کردن شرط مدرک تحصیلی، از امکانات کتابخانه برخوردار می‌شوند.

تاریخ شفاهی؛ ضرورت دقت و پرهیز از تحریف

موضوع پروژه «تاریخ شفاهی» و حواشی انتشار خاطرات رجال سیاسی، بخش دیگری از صحبت‌های غلامرضا امیرخانی را به خود اختصاص داد. وی با تأکید بر سابقه ۳۰ ساله سازمان در پرداختن به تاریخ شفاهی گفت: این ماموریت در سال‌های اخیر جهت تمرکز بیشتر به معاونت پژوهش محول شده است. یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ما، ثبت تاریخ شفاهی دوره پهلوی دوم بود که از سال ۱۳۸۴ کلید خورد. این پروژه عظیم که حدود ۶ سال به طول انجامید، عمدتاً در ایالات متحده آمریکا پیگیری شد و طی آن با حدود ۴۵ نفر از مقامات، وزرا و رجال سیاسی و فرهنگی آن دوران مصاحبه‌های تصویری و عمیقی صورت گرفت.

انتشار خروجی این مصاحبه‌ها از سال ۱۳۹۳ آغاز شد و مجلدات اولیه با استقبال بسیار خوبی از سوی پژوهشگران تاریخ مواجه شد. اما امیرخانی پرده از دلیل توقف انتشار برخی مجلدات برداشت: ما سه جلد از این مجموعه را به دلیل برخی ملاحظات علمی و تاریخی متوقف کردیم. دلیل آن روشن است؛ در تاریخ شفاهی، مصاحبه‌شونده ممکن است بر اساس حافظه شخصی، منافع فردی، ادعاهایی را مطرح کند که با اسناد متقن و مستندات تاریخی تطابق نداشته باشد. انتشار خام و بدون نقد این اظهارات می‌تواند منجر به تحریف تاریخ شود. ما به این نتیجه رسیده‌ایم که صرفِ پیاده‌سازی و چاپ یک مصاحبه ارزش علمی ندارد، بلکه هر کتاب تاریخ شفاهی باید حتماً دارای ضمیمه پژوهشی باشد. برنامه فعلی ما این است که جلدهای باقیمانده و حتی جلدهای پیشین را با رویکردی علمی‌تر، اصلاحات مناسب، راستی‌آزمایی دقیق و در قالب کتاب‌های مستقل و مستند منتشر کنیم.

امنیت اسناد در برابر بلایا و بحران‌ها

صیانت از میلیون‌ها برگ سند که حافظه تاریخی یک ملت را تشکیل می‌دهند، در برابر حوادث غیرمترقبه طبیعی و غیرطبیعی، از دغدغه‌های اصلی هر آرشیو ملی است. علیرضا دباغی، معاون اسناد ملی سازمان، در خصوص سطح آمادگی این نهاد در برابر بحران‌هایی نظیر قطع آب، برق یا وقوع سیلاب توضیحات مفصلی ارائه کرد.

دباغی از ارتقای چشمگیر امکانات مراقبتی و حفاظتی در مخازن اسناد ملی خبر داد و گفت: سیستم‌های مانیتورینگ و مکانیزم‌های هشداردهنده پیشرفته‌ای را در لایه‌های مختلف مخازن نصب کرده‌ایم. این تجهیزات به گونه‌ای طراحی شده‌اند که کوچکترین تغییرات محیطی مانند نوسانات رطوبت، دما یا افزایش سطح آب را پیش از تبدیل شدن به یک بحران، به صورت آلارم به گوشی‌ها و پنل‌های مسئولان پشتیبانی ارسال می‌کنند تا مداخله سریع صورت گیرد.

وی در خصوص چالش احتمالی قطع برق سراسری نیز اطمینان داد: تیم مهندسی ما اخیراً تمامی ژنراتورهای برق اضطراری مجموعه را به طور کامل بازسازی و تعمیر اساسی کرده است. علاوه بر این، مخازن سوخت این ژنراتورها با ظرفیت کامل پر شده‌اند. براساس محاسبات انجام شده، در بدترین سناریوی ممکن و قطع مطلق برق شبکه شهری، کتابخانه و آرشیو ملی قادر است بدون هیچ مشکلی، برق مورد نیاز برای حفظ شرایط استاندارد مخازن (از جمله سیستم‌های تهویه و کنترل دما) را حداقل تا دو ماه به صورت کاملاً مستقل تامین کند.

در تکمیل این مبحث، امیرخانی، رئیس سازمان نیز به موضوع امنیت اسناد در شرایط حاد بحرانی و جنگی اشاره کرد. وی با بیان اینکه طبق کنوانسیون‌ها و پروتکل‌های بین‌المللی (نظیر کنوانسیون لاهه)، مراکز آرشیوی، کتابخانه‌ها و موزه‌ها همانند بیمارستان‌ها جزو مناطق امن محسوب شده و در زمان جنگ باید از هرگونه تعرض نظامی مصون بمانند، گفت: حتی در ویرانگرترین نبردهای جنگ جهانی دوم، طرفین درگیر از بمباران کتابخانه‌های مهم و تاریخی اروپا اجتناب کردند.

با این حال، امیرخانی با اشاره به شرایط ملتهب منطقه و تهدیدات ناشی از رژیم‌های متخاصم که ثابت کرده‌اند به هیچ‌یک از اصول انسانی و قوانین بین‌المللی پایبند نیستند تاکید کرد که سازمان اسناد و کتابخانه ملی بر اساس اصول پدافند غیرعامل تمهیدات حداکثری را اندیشیده است. وی مقاومت سازه‌ای بنای کتابخانه ملی را مثال‌زدنی توصیف کرد و گفت: این سازه مدرن براساس بالاترین استانداردهای مهندسی طراحی شده و توانایی مقاومت در برابر زمین‌لرزه‌هایی با قدرت ۹ ریشتر را داراست. علاوه بر این، گنجینه اصلی و مخازن حیاتی اسناد ما در طبقات زیرین (منفی دو، منفی سه و منفی چهار) قرار دارند که از نظر استحکام بنا، به مثابه پناهگاه‌های امن عمل می‌کنند و ضریب ایمنی بسیار بالایی در برابر تهدیدات بیرونی دارند.

دیجیتال‌سازی و حضور مجازی در بازار نشر

محمود سادات، معاون پژوهش و منابع دیجیتال، چهره دیگری بود که در این نشست به تشریح برنامه‌های انتشاراتی و دیجیتال سازمان پرداخت. با توجه به همزمانی این نشست با ایام برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، سادات درباره نحوه حضور سازمان در این رویداد بزرگ فرهنگی گفت: امسال با توجه به شرایط و سیاست‌گذاری‌های انجام شده، حضور ما در نمایشگاه کتاب منحصراً به صورت مجازی است. بدون شک حضور فیزیکی در نمایشگاه، امکان ایجاد تعاملات چهره‌به‌چهره، برگزاری نشست‌های نقد و بررسی و شکل‌گیری یک محفل گرم فرهنگی را فراهم می‌کرد، اما در پلتفرم مجازی نیز تمام تلاش خود را برای عرضه مناسب آثار به کار بسته‌ایم.

سادات با اشاره به فرآیند فروش کتاب‌های منتشر شده توسط سازمان افزود: از سال ۱۴۰۰ به این سو، زیرساخت‌های فروش آنلاین منابع و کتب تخصصی ما فعال شده و تیم‌های مربوطه به صورت مستمر در حال پشتیبانی و ارسال سفارشات هستند. علاوه بر فروشگاه فیزیکی مستقر در خود سازمان، کتب ما از طریق شبکه‌های توزیع و پخش‌کنندگان معتبر به کتاب‌فروشی‌های مرجع مانند شهر کتاب مرکزی و کتابخانه نیاوران نیز ارسال می‌شود تا در دسترس عموم قرار گیرد. علاقه‌مندان در تمام طول سال می‌توانند با مراجعه به درگاه‌های اینترنتی سازمان، کتب مورد نیاز خود را سفارش دهند.

معاون پژوهش و منابع دیجیتال در پاسخ به درخواست یکی از خبرنگاران مبنی بر فراهم شدن امکان بازدید میدانی از مخازن اسناد، رویکردی محتاطانه اما مثبت اتخاذ کرد و گفت: قوانین حفاظتی آرشیوها ایجاب می‌کند که تردد انسانی در مخازن اسناد تاریخی به حداقل ممکن برسد تا از ایجاد نوسانات دمایی و آسیب به اسناد جلوگیری شود. اما با توجه به اهمیت کار رسانه، این آمادگی وجود دارد که در قالب گروه‌های کوچک و کنترل‌شده، تورهای بازدید ویژه‌ای را برای خبرنگاران از بخش‌هایی از مخازن و همچنین نمایشگاه‌های دائمی اسناد تدارک ببینیم؛ تجربه‌ای مشابه آنچه پیش‌تر در موزه ملی ایران با موفقیت انجام شد.

کتابخانه ملی؛ لوکیشنی برای مستندسازان و سینماگران

بخش پایانی این نشست طولانی، به موضوعی جذاب و کمتر پرداخته‌شده اختصاص داشت: ارتباط میان اسناد تاریخی و صنعت سینما و مستندسازی. رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی با استقبال گرم از پیشنهاد تبدیل این نهاد به پایگاهی برای هنرمندان و اهالی رسانه، به تشریح اقدامات انجام شده در این راستا پرداخت.

امیرخانی با تأکید بر اینکه دسترسی به اسناد منحصر به پژوهشگران دانشگاهی نیست، گفت: صنعت سینما، سریال‌سازی و مستندسازی برای تولید آثار فاخر و ماندگار، نیازمند پشتوانه قویِ پژوهشی است. کارگردانان، طراحان صحنه و طراحان لباس برای بازآفرینی دقیق فضای تاریخی دوره‌هایی نظیر قاجار یا پهلوی، به شدت به منابع دست‌اول، عکس‌های قدیمی، نقشه‌ها و اسناد نیاز دارند. ما درهای سازمان را به روی این عزیزان باز کرده‌ایم.

وی از برگزاری جلسات سازنده با سینماگران برجسته خبر داد و افزود: اخیراً دیداری با یکی از بانوان سرشناس عرصه سینما داشتیم و در شرف امضای تفاهم‌نامه‌های همکاری هستیم. همین امروز یا فردا، تفاهم‌نامه مهمی با مجموعه «مستند ایران» به امضا خواهد رسید که روند تعاملات دوجانبه را بسیار تسهیل و روشمند خواهد کرد. البته همکاری‌های موردی ما همیشه برقرار بوده است؛ برای مثال همین روز گذشته، یکی از مستندسازان که در حال تولید اثری پیرامون زندگی و مجاهدت‌های شهید خرازی است، درخواست دسترسی به آرشیوهای مرتبط و انجام مصاحبه در محیط سازمان را داشت که بلافاصله با آن موافقت و همکاری شد.

رئیس سازمان در تکمیل این چشم‌انداز، به موقعیت استثنایی و ژئوپلیتیک فرهنگی اراضی عباس‌آباد اشاره کرد. وی با تقدیر از تصمیمات کلان نظام در اختصاص این اراضی گران‌قیمت به امور فرهنگی گفت: اینکه در قلب تجاری پایتخت، یک پهنه وسیع صرفاً به کاربری‌های فرهنگی و علمی اختصاص یافته، از افتخارات بزرگ جمهوری اسلامی است. در این پهنه، از یک سو «باغ کتاب» را داریم که با رویکردی ترویجی و عمومی، خانواده‌ها و کودکان را جذب می‌کند، و در سوی دیگر، کتابخانه ملی با هویتی کاملاً تخصصی و پژوهشی قرار گرفته است. هم‌جواری با فرهنگستان‌های علوم، زبان و ادب فارسی، و علوم پزشکی، این منطقه را به قطب بی‌بدیل تولید علم تبدیل کرده است.

امیرخانی در پایان این نشست خبری، رسالت نهایی سازمان را این‌گونه ترسیم کرد: کتابخانه ملی به عنوان امانت‌دار و نگاهبان میراث مکتوب ایران، گنجینه‌ای بی‌نظیر از اسناد، روزنامه‌ها، مجلات قدیمی، نسخ خطی، عکس‌ها و نقشه‌ها را در سینه خود حفظ کرده است. هدف غایی ما این است که با توسعه امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، این منابع را به شکلی بهینه، سریع و آسان در اختیار نخبگان، پژوهشگران، اصحاب رسانه و هنرمندان قرار دهیم. در تلاشیم تا عدالت اطلاعاتی برقرار شود؛ به این معنا که هر پژوهشگری، چه در قلب تهران، چه در دورافتاده‌ترین نقاط کشور و چه در خارج از مرزهای ایران، بتواند از طریق پلتفرم‌های دیجیتال یا مراجعه حضوری، به این اقیانوس اطلاعات متصل شده و از آن بهره‌مند شود.