کد خبر: ۴۳۵۳۲۹۳

تاریخ: ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۱۳:۵۳

در نخستین نشست اساتید علوم قرآن و حدیث مطرح شد

از بازخوانی میراث تا دیپلماسی فناوری؛ نقشه‌راه نوین علوم قرآن و حدیث در عصر هوش مصنوعی

نخستین نشست استادان علوم قرآن و حدیث کشور با هدف تحول در نظام آموزشی و ترسیم افق‌های بین‌المللی این رشته برگزار شد. در این هم‌اندیشی، ضمن واکاوی سیر تحول دانشگاه‌ها از نسل اول تا نسل پنجم، بر ضرورت بهره‌گیری از هوش مصنوعی، تدوین اطلس مراکز جهانی و توسعه «دیپلماسی قرآنی» با محوریت کشورهای جهان اسلام تأکید شد. پایش برنامه‌های آموزشی، ایجاد شبکه ایرانیان خارج از کشور و تعاملات علمی با کشورهای مصر و عراق از مهم‌ترین برنامه‌های راهبردی اعلام شده در این نشست برای کارآمدسازی این رشته در مواجهه با چالش‌های معاصر بود.

به گزارش خبرنگار ایکنا، نخستین نشست استادان علوم قرآن و حدیث کشور سی‌ام اردیبهشت‌ماه، در سالن شهدای جهاد علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شد؛ نشستی که با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران و مدیران و به منظور بازخوانی گذشته، واکاوی چالش‌های امروز و ترسیم افق‌های آینده علوم قرآن و حدیث برگزار شد.

در ابتدای این نشست، فروغ پارسا رئیس انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، به ارائه تاریخچه‌ای از شکل‌گیری رشته علوم قرآن و حدیث پرداخت.

وی گفت: این رشته در سال ۱۳۶۵ به اهتمام مرحوم حجتی راه‌اندازی شد و از زیرمجموعه الهیات و معارف اسلامی خارج و به‌عنوان رشته‌ای مستقل پایه‌گذاری شد. از آن تاریخ تاکنون، جهان شاهد تحولات گسترده علمی بوده و دانشگاه به‌طور عام و علوم قرآن و حدیث به‌طور خاص، در این سال‌ها دچار دگرگونی‌های فراوانی شده‌اند.

پارسا در ادامه با اشاره به سیر تحول نسل‌های دانشگاهی تصریح کرد: دانشگاه نسل اول صرفاً به آموزش و تربیت متخصص می‌پرداخت. نسل دوم، پژوهش و تولید علم را به مأموریت خود افزود و نسل سوم، علاوه بر آموزش و پژوهش، مشارکت در موضوعاتی همچون رشد اقتصادی و نوآوری را نیز برعهده گرفت. دانشگاه‌های معاصر یا نسل چهارم، بیش از هر چیز به مسائل بین‌رشته‌ای، بین‌المللی و حل مشکلات جهانی توجه دارند.

رئیس انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی اظهار کرد: در عصری که اکنون در آن قرار داریم، دانشگاه‌های نسل پنجم بر چند محور اساسی تمرکز دارند؛ نخست استفاده از پلتفرم‌ها برای آموزش‌های آنلاین، دوم شبکه‌سازی جهانی و سوم یادگیری مادام‌العمر. همچنین تأثیر اجتماعی نیز از جمله محورهای مورد توجه دانشگاه‌های نسل پنجم به شمار می‌رود.

وی افزود: استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش، برای تسریع فرآیند کشف و نوآوری، به شکلی فوق‌العاده گسترش یافته است. اگر فضای امروز را با چهار دهه پیش مقایسه کنیم، تفاوتی چشمگیر مشاهده می‌شود. گسترش جغرافیایی این رشته و رشد قابل توجه شمار دانشجویان علوم قرآن و حدیث نشان می‌دهد که این رشته بیش از گذشته وارد عرصه عمومی شده و با نیازهای اجتماعی پیوند خورده است.

پارسا تأکید کرد: برای همه ما محسوس و ملموس است که این رشته در نیم‌سده اخیر متحول شده است و این هم‌اندیشی تلاش می‌کند چالش‌های امروز این حوزه را در محورهای آموزش، پژوهش، اشتغال و آینده‌پژوهی مورد بررسی قرار دهد.

در ادامه این نشست، محسن قاسم‌پور، دبیر علمی نشست، به بیان سخنانی پرداخت . این نشست گویای یک حقیقت است و آن اینکه ما خانواده‌ای بزرگ و مسئول هستیم که میراث‌دار وحی‌نامه و سنت نبوی به شمار می‌رویم.

وی افزود: امروز گرد هم آمده‌ایم تا در چهار محور، وضعیت خود را بازنگری کنیم. یکی از این محورها، آموزش است؛ به این معنا که آموزش نیازمند تحولی اساسی است. باید پرسید آیا نظام آموزشی ما متناسب با نسل جوان طراحی شده است؟ چگونه می‌توان از روش‌های تعاملی و میان‌رشته‌ای در پذیرش دانشجویان علوم قرآنی بهره برد؟ و نسبت برخی متون درسی با نیازهای امروز جامعه چیست؟ باید دید آیا پژوهش‌های ما به گره‌گشایی از مشکلات جامعه کمک می‌کند یا خیر.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت آینده‌پژوهی اظهار کرد: چشم‌انداز این رشته کجاست؟ آینده‌پژوهی یعنی پرسش از سرنوشت یک رشته در دهه‌های آینده. آیا علوم قرآن و حدیث در مواجهه با طوفان هوش مصنوعی و تحولات گسترده فناوری همچنان کارآمد خواهد بود؟ و چه سناریوهایی برای آینده این رشته قابل ترسیم است؟ بر همین اساس، این نشست طراحی شده است.

دبیر علمی نشست افزود: این برنامه قرار بود اواخر سال گذشته برگزار شود اما به دلیل شرایط خاص کشور به تعویق افتاد. در این فرآیند، ۱۲ ایده برگزیده دریافت شد که چهار ایده از سوی کمیته علمی به‌عنوان ایده‌های برتر انتخاب شده و امروز از صاحبان آن‌ها تقدیر خواهد شد.

در ادامه، ابراهیم ابراهیمی، رئیس مرکز هماهنگی پژوهش و آموزش قرآنی و علوم انسانی کشور، در سخنانی ضمن ارائه گزارشی کوتاه از مرکز توسعه قرآنی وزارت علوم گفت: مرکز توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآن در سال ۱۳۹۰ تأسیس شد و از نظر ساختاری زیرمجموعه شورای عالی انقلاب فرهنگی است. شورای توسعه فرهنگ قرآنی دارای پنج کمیسیون و سه ستاد است که ریاست کمیسیون مربوطه را وزیر علوم برعهده دارد.

ابراهیمی تصریح کرد: پنج سند راهبردی برای این کمیسیون تعریف شده و از نظر تاریخی، بنیان‌گذاری آن با مرحوم خوش‌منش بوده است و این مسیر تاکنون ادامه یافته است.

وی ادامه داد: ساختار مرکز شامل دو معاونت قرآنی و علوم انسانی است و معاونت قرآنی نیز سه زیرمجموعه بین‌الملل، آموزش و پژوهش را دربرمی‌گیرد که هر کدام دارای کارگروه تخصصی هستند.

رئیس مرکز هماهنگی پژوهش و آموزش قرآنی و علوم انسانی اظهار کرد: مأموریت مرکز در حوزه آموزش، پایش وضعیت دروس و برنامه‌ریزی آموزشی است که اکنون برنامه کارشناسی ارشد در دست اقدام قرار دارد. همچنین بازنگری، تدوین و ارزیابی برنامه‌های آموزشی نیز در دستور کار است.

وی افزود: در حوزه پژوهش نیز سازماندهی، حمایت هدفمند، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تسهیل دسترسی به داده‌ها از اهداف مهم مرکز به شمار می‌رود.

ابراهیمی در ادامه با اشاره به فعالیت‌های بین‌المللی گفت: توسعه همکاری‌های دانشگاهی و پژوهشی با محوریت دانشگاه‌های کشورهای منطقه، حمایت از حضور بین‌المللی پژوهشگران و فراهم کردن زمینه حضور آنان در عرصه‌های جهانی از جمله برنامه‌های در حال پیگیری است.

وی افزود: اکنون یک اکوسیستم اقدامات اجرایی در دست طراحی داریم و تلاش می‌کنیم اطلس مراکز و دانشگاه‌های فعال را تدوین کنیم. همچنین ایجاد بانک اطلاعاتی از امروز آغاز خواهد شد و طراحی سامانه ارتباطات بین‌المللی و ایجاد شبکه ارتباطی استادان همکار نیز در دستور کار قرار دارد.

در ادامه این نشست، احسان قبول، رئیس مرکز همکاری‌های علمی و بین‌المللی وزارت علوم، طی سخنانی به موضوع دیپلماسی قرآنی پرداخت.

وی گفت: دیپلماسی قرآنی ما می‌تواند ریشه در خود قرآن داشته باشد. اگر آیه ۱۳ سوره حجرات را مرور کنیم، مرزهای دیپلماسی علمی برای ما روشن می‌شود.

وی افزود: بر این اساس، نمی‌توان قرآن را صرفاً در یک چارچوب محدود نگریست، بلکه باید آن را در بستری بین‌المللی مورد توجه قرار داد؛ چراکه قرآن رشته تسبیحی است که انسان‌ها را در سطحی فراتر به یکدیگر پیوند می‌دهد.

قبول ادامه داد: در مرکز همکاری‌های علمی و بین‌المللی، نخستین محور فعالیت ما موضوع پژوهش است و در این زمینه، بهره‌گیری از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور در اولویت قرار دارد.

وی اظهار کرد: کمیسیونی برای ایرانیان مقیم خارج ذیل ریاست جمهوری و با سرپرستی وزیر علوم شکل گرفته است و باید این ایرانیان را به سمت نهادهای علمی و فرهنگی خود جذب کنیم.

رئیس مرکز همکاری‌های علمی و بین‌المللی وزارت علوم افزود: امیدواریم تا پایان سال، شبکه ایرانیان مقیم خارج کشور در حوزه قرآن و حدیث ایجاد شود.

وی در ادامه گفت: موضوع دیگر، ایجاد شبکه‌هایی در ذیل سازمان همکاری‌های اسلامی است و امیدواریم بتوانیم با محوریت قرآن، شبکه‌ای تعریف و آن را به نام جمهوری اسلامی ایران ثبت کنیم.

قبول تصریح کرد: دانشگاه صنعتی شریف دبیرخانه حوزه هوش مصنوعی در این زمینه است و ظرفیت‌های قابل توجهی در این عرصه وجود دارد.

وی افزود: حوزه دیگر، شبکه‌های اسلامی است که پشتوانه‌های مناسبی برای شکل‌گیری شبکه‌های قرآنی در ذیل آن‌ها فراهم شده است.

رئیس مرکز همکاری‌های علمی و بین‌المللی وزارت علوم با اشاره به برنامه‌های آموزشی اظهار کرد: امیدواریم تا پایان سال، ۱۰۰ کلاس با حضور استادان خارج از کشور برگزار شود و در نیمسال آینده نیز با حضور استادان ایرانی و بین‌المللی، به‌ویژه از کشور مصر ـ که مورد تأکید رهبر معظم انقلاب نیز بوده است ـ کلاس‌هایی برگزار شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: حوزه سوم، فناوری است و مجموعه تحرکات علمی کشور باید به فناوری منتهی شود. در این بخش می‌توان از ظرفیت هوش مصنوعی بهره‌گیری کرد و این فعالیت‌ها باید در سطح کشورهای منطقه و جهان اسلام دنبال شود.

قبول در پایان افزود: در این بخش، تأکید ویژه‌ای بر کشور عراق وجود دارد و نگرش دانشگاهیان ما نسبت به عراق نیز مثبت‌تر شده است. امیدواریم بتوانیم تا پایان سال ۱۴۰۷ برنامه‌های مدونی برای ارتباطات قرآنی با عراق طراحی و اجرا کنیم.