کد خبر: ۴۳۵۳۶۵۳

تاریخ: ۰۴ خرداد ۱۴۰۵ - ۰۸:۱۵

در سایه‌سارِ کتبِ علوی/ ۱

«برگ نور»؛ پرتوی از فضایل امیرالمؤمنین(ع) در کلام احمد بن حنبل

فضایل امیرالمؤمنین(ع) چنان تابنده و درخشان است که چشم دل هر بیننده‌ای را خیره کرده و هر فردی را، گرچه با اندکی انصاف، به حیرت واداشته است. گواه بر این مدعا، انبوه کتاب‌هایی است که دانشوران مسلمان و غیرمسلمان از مذاهب مختلف در طول قرن‌های پیوسته در جای‌جای جهان در این زمینه نگاشته و برجا گذاشته‌اند. احمد بن حنبل رئیس و پیشوای مذهب حنابله و مروج اهل سنت یکی از اشخاص است.

به گزارش ایکنا، مجموعه «در سایه‌سارِ کتبِ علوی» به معرفی برخی از آثار می‌پردازد که در مقام، فضایل و معارف علوی نوشته شده است. در این شماره، کتاب «برگ نور» که گزیده‌ای از فضایل امیرالمؤمنین(ع) به روایت احمد بن حنبل است معرفی می‌شود. این کتاب با ترجمه و تدوین عبدالحسین طالعی از سوی انتشارات نباء منتشر شده و دریچه‌ای به سوی شناخت جایگاه درخشان امام علی(ع) می‌گشاید.

کتاب «فضایل علی بن ابیطالب (ع)» نوشته احمد بن حنبل (۱۶۴ تا ۲۴۱ قمری)، یکی از مهم‌ترین این آثار است که ۳۶۹ حدیث را در خود جای داده است. چنان‌که ابن حنبل در کتاب دیگر خود یعنی «مسند» نیز ده‌ها حدیث در باب آن امام نقل کرده است.

درباره کتاب «مسند» هیچ سخنی نیست، اما درباره کتاب «فضائل» باید گفت که شماری از محدثان از این کتاب نقل کرده و اعتبار آن را تأیید کرده‌اند؛ از جمله: ابوبکر قطعی در قرن چهارم، حاکم نیشابوری، ابن شهرآشوب و ابن طریق در قرن ششم، و چند دانشمند دیگر مانند ابن‌جوزی، ابن‌حدید شافعی، ابن‌طاووس و محمد بن طبری در قرن هفتم. پس از این زمان، به فهرستی درازدامن می‌رسیم، مانند سیوطی در «جمع‌الجوامع»، ابن‌ حجر عسقلانی در «الدرر الکامنه»، ابن‌ حجر مکی در «صواعق المحرقه»، متقی هندی در «کنز العمال» و دیگر دانشمندان در آثار دیگر.

آنچه در کتاب  «برگ نور» آمده، گزیده‌ای گویا از دو کتاب «مسند» و «فضایل» است که ترجمه فارسی آن‌ها با ترتیب موضوعی آمده است؛ هرچند هرگز تمام فضایل و مکارم سیره علوی را در بر نمی‌گیرد، بلکه تنها گزیده‌ای از دو کتاب یاد شده است و هیچ مطلبی بر آن افزوده نشده است.

این کتاب در ۶۹ صفحه و در ۱۰ بخش تنظیم شده است که هر بخش به ویژگی‌های اختصاصی امیرالمؤمنین(ع) پرداخته است:

۱. ویژگی‌های شخصی: همچون نسب، نام‌ها، لقب‌ها، پدر و مادر و فرزندان حضرت.

۲. تاریخ و سیره: مواردی مثل سیره در کارنامه دفاع از اسلام، جنگ‌ها، ابلاغ سوره توبه و حکومت.

۳. فضایل جمعی: همچون پنج‌تن بودن، داشتن ده جانشین پیامبر و اینکه حضرت مهدی (عج) از فرزندان ایشان است.

۴. فضایل فردی: همچون امتیازات آسمانی، جایگاه علی (ع) نسبت به پیامبر و محبت و دشمنی با حضرت.

۵. جایگاه در قرآن: آیات تطهیر، صلوات، مباهله، «تِلْکَ الدَّارُ الْآخِرَةُ»، اخوت، مودت، حکمت و دعای حضرت موسی.

۶. فضایل در کلام پیامبر: حدیث ثقلین، غدیر، منزلت، سدالابواب، «وَلِیُّ کُلِّ مُؤْمِنٍ» و حدیث طیر.

۷. فضایل در دیدگاه صحابه: نقل‌قول‌هایی از عبدالله بن عباس، عبدالله بن مسعود، معاویه بن ابی‌سفیان، عمر بن خطاب، واصل بن اصغر، عبیده سلمانی.

۸. پیشگویی‌های حضرت: همانند رفتار اصحاب پس از پیامبر، جنگ جمل، جنگ نهروان.

۹. علم علوی: حکمت‌های علوی، دانش، گستره علم، ویژگی‌های شیعه و پیروان حضرت.

۱۰. شهادت: گزارش ایشان از شهادت امیرالمؤمنین و جایگاه ایشان در بهشت.

برگی از نور؛ در باب محبت و دشمنی با امیر المؤمنین(ع)

در بخشی از این کتاب آمده است: پیامبر (ص) فرمود: «لا یُحِبُّکَ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ لَا یُبْغِضُکَ إِلَّا مُنَافِقٌ» (مؤمن تو را دشمن نمی‌دارد و منافق دوستت نمی‌دارد). پیامبر پیشگویی کرد که امام علی (ع) همچون حضرت مسیح (ع) خواهد بود؛ یعنی گروهی به او محبت شدید نشان می‌دهند و عده‌ای دیگر به او کینه می‌ورزند.

این افراط در حب و بغض سبب هلاکت دو گروه خواهد شد و این دو گروه را به دوزخ خواهد کشاند؛ لذا علی(ع) خود این دو گروه را لعن می‌کرد. ابوسعید خدری و جابر بن عبدالله انصاری، صحابیان مشهور، گفتند: «ما افراد منافق انصار را فقط با شاخص دشمنی با علی می‌شناختیم».

محبت و دشمنی با امام علی(ع) همسان محبت و دشمنی با خدا و رسول خداست؛ لذا پیامبر به محبت او توصیه فرمود. پیامبر خبر داد که خداوند خود امام علی را دوست می‌دارد و به رسولش امر فرموده که امام علی را دوست بدارد؛ بدین روی مردم را به این محبت سفارش می‌فرمود. کسی که پس از زندگی دنیایی امام علی او را دوست بدارد، خداوند فرجام کار او را امن و ایمان قرار می‌دهد. پیامبر فرمود: «ای علی! هر که از من جدا شد از خدا جدا شد و هر که از تو جدا شد از من جدا شده است.»