کد خبر: ۴۳۵۳۹۸۳

تاریخ: ۰۳ خرداد ۱۴۰۵ - ۱۵:۵۱

یک استاد دانشگاه علامه طباطبایی تشریح کرد

قلق‌های نسل زد؛ از شهروندی در فضای مجازی تا حکمرانی هوش مصنوعی

حمید رحیمیان، در نشست علمی به تشریح برخی ویژگی‌های نسل زد و راه‌کارهای مواجهه با این نسل پرداخت و تاکید کرد: اگر بخواهیم مدیریت این نسل را با منطق نسل دیگری انجام دهیم اصطکاک اجتناب‌ناپذیر است یعنی افراد را بدون شناخت با قواعد نسل قدیم نمی‌توان مدیریت کرد.

به گزارش ایکنا، حمید رحیمیان، استاد دانشگاه علامه طباطبایی، در وبینار علمی «قلق‌های نسل Z» به بررسی ویژگی‌های نسل‌های مختلف براساس مقالات علمی پرداخت. وی نسل‌ها را به دسته‌های زیر تقسیم‌بندی کرد:
نخست، «نسل خاموش» که شامل متولدین سال‌های ۱۳۰۶ تا ۱۳۲۳ است. این افراد که اکنون در بازه سنی ۸۱ تا ۹۸ سال قرار دارند، افرادی مطیع و کم‌خطر توصیف می‌شوند.

دسته دوم، نسل «انفجار جمعیت» یا نسل پس از جنگ است. این پدیده پس از جنگ جهانی دوم (۱۹۴۵) در دنیا و مشابه آن در ایران، پس از جنگ تحمیلی رخ داد که منجر به افزایش نرخ فرزندآوری شد.

دسته سوم، «نسل ایکس» نام دارد که متولدین سال‌های ۱۹۴۳ تا ۱۹۵۸ میلادی را در بر می‌گیرد. این نسل که شامل متولدین پیش از انقلاب در ایران نیز می‌شود، در حال حاضر نیروی کار با‌تجربه و پخته کشور محسوب می‌شوند و عموماً رونق فعالیت‌های اقتصادی و کسب‌وکار خود را تا سن ۴۰ سالگی تجربه کرده‌اند.

بنیان‌گذار «آورده‌پلاس» در ادامه تحلیل خود به بررسی نسل‌های جدیدتر پرداخت و گفت: نسل بعدی، «نسل هزاره» نام دارد که متولدین اواخر دهه ۵۰ تا اواسط دهه ۷۰ (بین سال‌های ۱۳۵۹ تا ۱۳۷۴) را در بر می‌گیرد. پس از آن، «نسل زد» (Z) قرار دارد که در حال حاضر بین ۱۴ تا ۲۹ سال سن دارند. این نسل با آغاز عصر دیجیتال متولد شدند؛ یعنی زمانی که از ابتدای دهه ۷۰ اینترنت به‌تدریج وارد ایران شد، هرچند که در آن زمان هنوز گوشی‌های هوشمند وجود نداشت.

وی افزود: به دلیل زیست این نسل در دنیای دیجیتال، تعبیر «شهروندان فضای مجازی» برای آن‌ها بسیار منصفانه است. نسل پس از آن‌ها، «نسل آلفا» است که متولدین ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۳ را شامل می‌شود. مسن‌ترین افراد این نسل حدود ۱۴ تا ۱۵ سال دارند و بخش بزرگ جمعیت دانش‌آموزی فعلی را تشکیل می‌دهند. تفاوت عمده این دو نسل در این است که نسل زد وارد بازار کار و ازدواج شده و افراد موفق آن‌ها به شهرت و درآمدهای بالا رسیده‌اند، اما نسل آلفا همچنان در دوران دانش‌آموزی به سر می‌برد.

رحیمیان با اشاره به چالش والدین با نسل آلفا در موضوع استفاده از گوشی، از ظهور «نسل بتا» خبر داد و اظهار کرد: نسل بتا که بسیاری از آن‌ها هنوز متولد نشده‌اند و تا سال ۱۴۱۷ به دنیا خواهند آمد، حدود ۱۶ درصد جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند. محور زندگی این نسل برخلاف نسل‌های قبل، نه اینترنت و فضای مجازی، بلکه «هوش مصنوعی» خواهد بود و آن‌ها بیشتر امور خود را از این طریق انجام می‌دهند.

این استاد دانشگاه با اشاره به وابستگی شدید نسل‌های زد، آلفا و بتا به دنیای مجازی، تصریح کرد: این نسل‌ها تحمل کمتری در برابر فشارهای اجتماعی دارند و به همین دلیل به «نسل توت‌فرنگی» معروف شده‌اند؛ چرا که عمدتاً اهل چالش‌های سخت و جنگیدن برای زندگی نیستند و گاهی از آن‌ها با صفت‌هایی نظیر لوس، خودخواه یا تنبل یاد می‌شود.

رحیمیان با استناد به کتاب «نسل مضطرب» نوشته «جاناتان هایت»، اظهار کرد: در نسل‌های گذشته، تربیت فرزندان در دامان خانواده و محیط مدرسه شکل می‌گرفت، اما امروزه این محیط به‌کلی دگرگون شده و در نتیجه، خروجی این نسل‌ها با تصورات پیشین ما متفاوت است. جاناتان هایت به‌عنوان یک روان‌شناس اجتماعی، با داده‌های فراوان به بررسی اختلالات روانی همزمان در نوجوانان چندین کشور پرداخته است.

وی در پایان به خطرات دسترسی بدون فیلتر به محتواهای آسیب‌زا در فضای مجازی اشاره کرد و گفت: نوجوانانی که در چنین فضایی زیست می‌کنند، مانند کسانی هستند که از یک محیط آلوده وارد فضای حقیقی و ارتباط با والدین می‌شوند. راهکار هایت در مواجهه با این پدیده، نه افراط است و نه تفریط؛ او نه تکنولوژی را عامل نابودی می‌داند و نه نسبت به آن بی‌تفاوت است. پیشنهاد او بازگرداندن آزادی و استقلال عملِ مدیریت‌شده به کودکان و نوجوانان است تا با آموزش الگوهای درست، توانایی تصمیم‌گیری و انتخاب صحیح را پیدا کنند.

آموزش تصمیم‌گیری به زبان ساده

استاد دانشگاه علامه طباطبایی با تأکید بر لزوم آموزش دانش تصمیم‌گیری به زبان ساده به نسل زد، اظهار کرد: در برخورد با این نسل، باید نصیحت و پند دادن به حداقل ممکن برسد. وی اشاره کرد هرچند نظرات متفاوتی درباره دیدگاه‌های نویسندگانی چون جاناتان هایت وجود دارد، اما هدف اصلی باید شناخت دقیق نسل زد و یافتن شیوه‌های صحیح مواجهه با آنان باشد.

رحیمیان در ادامه به تشریح ویژگی‌های کلیدی نسل زد پرداخت و این نسل را کاملاً دیجیتال توصیف کرد که در میان بحران‌های پیاپی زیسته‌اند. به گفته وی، این افراد بازه توجه کوتاهی دارند اما اطلاعات را با سرعت بسیار بالایی پردازش می‌کنند؛ به همین دلیل باید با آن‌ها کوتاه، گزیده و به اصطلاح «پیامکی» سخن گفت. این نسل واقع‌گرا و محتاط است و به‌ویژه تحت تأثیر دوران کرونا، اهمیت زیادی برای محیط‌زیست و سلامت روان قائل است.

وی همچنین افزود: نسل زد به کارهای خلاقانه و شخصی تمایل دارند و به دلیل ماهیت «چند صفحه‌ای» خود، می‌توانند به صورت هم‌زمان چندین موضوع را دنبال کنند. این افراد رسانه‌های دیداری را بر متن و صوت ترجیح می‌دهند و به جای شنیدن شعار، همواره به دنبال حقیقت هستند.

این استاد دانشگاه در پایان به نحوه تعامل نهادهای مختلف با این نسل اشاره کرد و گفت: مدیران باید به جای تمرکزِ صرف بر میزان حقوق، مسیر رشد مهارت‌ها را برای آنان شفاف کنند. والدین نیز باید تغییرات مکرر رفتاری فرزندان خود را به‌عنوان تلاشی برای هویت‌یابی و رسیدن به ثبات ببینند. معلمان نیز نباید تنها به نمره بسنده کنند، چرا که این نسل همواره به دنبال کاربرد عملی دروس در زندگی و آینده خود است و می‌خواهد بداند ثمره آموخته‌هایش چیست.

کنترل زیاد ممنوع!

رحیمیان در ادامه تأکید کرد: در ارتباط با نسل زد باید مدیریت جزءنگر را کنار گذاشت و با اعتماد به آن‌ها، از حساسیت نشان دادن به جزئیات رفتاری پرهیز کرد؛ چرا که این نسل از ورود به ریزترین مسائل بیزار است. وی توصیه کرد که والدین به جای نصیحت، الگوی واقعی رفتاری باشند و معلمان نیز به جای تمرکزِ صرف بر تکلیف و نمره، مسیرهای انتخابی برای دانش‌آموزان ایجاد کنند.

بنیان‌گذار «آورده‌پلاس» با اشاره به اینکه خودمختاری برای این نسل غیرقابل مذاکره است، افزود: مدیران باید آزادی عمل بیشتری به نسل زد بدهند و آن‌ها را در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت دهند.

وی همچنین بر لزوم بازخوردگیری شفاف و بدون رتوش تأکید کرد و گفت: بازخورد نباید با ایرادگیری اشتباه گرفته شود؛ بلکه باید صادقانه، راهگشا و در بازه‌های زمانی کوتاه (مثلاً هر دو هفته یک‌بار) ارائه شود. والدین نیز باید اعتقادات را با راهکارهای عملی همراه کرده و از کنایه و ایرادگیری دوری کنند.

این استاد دانشگاه توجه به سلامت روان را یک ضرورت دانست و پیشنهاد داد مدیران مرخصی‌هایی را برای سلامت روان در نظر بگیرند و استفاده از مشاوره را تشویق کنند. وی با استناد به کلام امام علی(ع) که مشورت را بهره‌گیری از عقل دیگران دانسته‌اند، بر اهمیت خرد جمعی تأکید کرد. همچنین موضوع ساعات کاری شناور را مطرح نمود و گفت مدیران و والدین باید انعطاف در برنامه‌های روزانه را بپذیرند و به جای کنترل بیش از حد، نظارتی آگاهانه و به دور از رهاشدگی داشته باشند.

رحیمیان بر واقعی بودن ارزش‌ها تأکید کرد و افزود: نسل زد تظاهر و شعار را به‌سرعت تشخیص می‌دهد؛ لذا باید با ارزش‌ها زندگی کرد و دروس آموزشی را با واقعیات اجتماعی منطبق ساخت. وی همچنین یادگیری مداوم و کسب مهارت‌های نرم را برای برقراری ارتباطات درست اجتماعی ضروری دانست و بار دیگر تأکید کرد که پیام‌های ارسالی به این نسل باید کوتاه و مختصر باشد.

وی در پایان مباحث خود هشدار داد: اگر منطق و قواعد بازی این نسل را درک نکنیم، با اصطکاک و شکست مواجه خواهیم شد. او تأکید کرد که مسئله اصلی، ایجاد معنا در کارها برای ماندگاری این نسل است.

رحیمیان به موضوعات اجتماعی و مذهبی مانند ازدواج و حجاب پرداخت و اظهار کرد: باید با زبان و اصطلاحات خود این نسل با آن‌ها سخن گفت؛ برای مثال در بحث حجاب، باید ابتدا مفهوم عفاف را به عنوان زیربنا تبیین کرد تا آن‌ها بر اساس شناخت، آگاهانه دست به انتخاب بزنند.